Москварэ Санкт-Петербургрэ къикIа IэщIагъэлIхэм КъБКъУ-м мастер-классхэр щрагъэкIуэкI, реставратор IэщIагъэм хуеджэхэм папщIэ. Мы дерсхэр къызэрагъэпэщ «Прикасаясь к истории» егъэджэныгъэ Iуэхум хыхьэу.
НэхъапэIуэкIэ Налшык щрагъэжьа Iуэху щхьэпэм пащэ Москва и Къэрал тхыдэ музейм и реставратор Владимировэ Иринэрэ Санкт-Петербург реставрацэмрэ дизайнымкIэ и академием и реставратор Журбенкэ Юрэрэ. КъБКъУ-м ДизайнымкIэ и колледжым и студентхэм я дежкIэ а дерсхэм мыхьэнэшхуэ яIэщ.
Владимировэ Иринэ и унафэм щIэт, 3 - 4-нэ курсхэм щеджэ студентхэм КъБР-м СурэтыщI гъуазджэхэмкIэ и музейм и фондым щахъумэ «Всадник» сурэтым нэхъапэм иIа теплъэр зэфIагъэувэж. А лэжьыгъэр гъатхэм ирагъэжьащ, IэщIагъэлIхэр япэу Москва къыщикIам. Лэчыжьым и лъабжьэм тету къагъуэтащ «Ж. Р.» монограммэмрэ «1854 гъэ» илъэсымрэ. Апхуэдэу зэгъэпэщыжыныгъэ лэжьыгъэр тхыдэ къэхутэныгъэм хуэкIуащ. Сурэтым урыс-тырку зауэм и лIыхъужь къигъэлъагъуэу хуагъэфащэ. Ар хэтми иджыри къахутакъым.
- Мы еджапIэм нэхъапэм дыкъыщыкIуам сурэтым иIэ чэтхъахэр зыхуей хуэдгъэзэжщ, лэч щхъуэкIэплъыкIэкIэ дытелыхьыжри, дгъэбыдэжащ, - жеIэ Иринэ. - Иджы лэжьыгъэр зэрыщыту зыхуей хуэдгъэзэжынущ. Студентхэм загъэсэн хуейщ зэманкIэ зызыхъуэж плъыфэхэм елэжьыфу. Абы мыхьэнэшхуэ иIэщ.
Журбенкэ Юрэ 2-нэ курсым щеджэхэм ядолажьэ пхъэ артефактхэр зэфIэгъэувэжыным теухуауэ.
- УнэлъащIэхэр зыхуей хуэгъэзэжыным студентхэр хуегъэджэнырщ си къалэныр. Пхъэр фIыуэ гъэкъэбзауэ нэхъапэм иIа теплъэр зэфIэгъэувэжын хуейщ, - жеIэ IэщIагъэлIым. - ЩIалэгъуалэр щызогъэ-гъуазэ си Iуэху бгъэдыхьэкIэм хэлъ щэхухэм. Ар тхылъхэм щыбгъуэтынукъым. Апхуэдэщ, къапщтэмэ, къызэрыгуэкI IэмэпсымэхэмкIэ пхузэмыгъэпэщыж хьэпшып цIыкIухэр.
КъБКъУ-м иджыблагъэ къыщызэIуаха унэтIыныгъэхэм ящыщщ «Реставрация» IэщIагъэр. Абы и щхьэусыгъуэри щIыналъэр щIэныгъэ зиIэ апхуэдэ IэщIагъэлIхэм зэрыхуэныкъуэрщ.
КъБКъУ-м ДизайнымкIэ и колледжым и унафэщI Къанло Алим зэрыжиIэмкIэ, егъэджэныгъэ Iуэхур зэтеублэнырщ нэхъ гугъур. Республикэм апхуэдэ IэщIагъэлIхэр зэримысым къыхэкIыу, нэгъуэщI щIыпIэхэм кърашыурэ я студентхэр ирагъэджэну мурад ящIащ. Абы и лъэныкъуэкIэ университетым хуабжьу зыкъыщIегъакъуэ «Реставрацэ щэнхабзэмрэ гъуазджэмрэ зегъэужьынымкIэ «PE-Старт» центрым», абы и унафэщI Портновэ Марие. А зэдэлэжьэныгъэм и фIыгъэкIэ, КъБКъУ-м и студентхэм Iэмал яIэщ федеральнэ экспертхэм я дерсхэм екIуэлIэну, реставрацэмкIэ урысейпсо симпозиумхэм хэтыну.
Зы тхьэмахуэ дэкIмэ, студентхэм ягъэлъэгъуэнущ IэщIагъэлIхэм я дерсхэм хыхьэу зрагъэщIа Iэмалхэр къызэрагъэсэбэпыр. КъыкIэлъыкIуэ- хэр гъатхэм къызэрагъэпэщыну я мурадщ. Ахэр теухуауэ щытынущ студентхэм я диплом лэжьыгъэхэр зэрагъэхьэзырыным.
КъБКъУ-м дизайнымкIэ и колледжым «Реставрация» IэщIагъэм щыхуеджэ Къармэ Ланэрэ Ету Илонэрэ нэхъапэIуэкIэ хэтащ Ярослав областым и Переславскэ музей-заповедникым щахъумэ сурэтхэр къэгъэщIэрэщIэжыным.
«Реставрация масляной живописи, посвященной эпохе соцреализма» Iуэхур къызэрагъэпэщащ Урысейм и Реставраторхэм я зэгухьэныгъэмрэ Переславскэ музей-заповедникымрэ. Абы хэтащ Санкт-Петербург Штиглиц А. Л. и цIэр зезыхьэ и художественно-промышленнэ академием, Санкт-Петербург щэнхабзэмкIэ и институтым, КъБКъУ-м дизайнымкIэ и колледжым реставратор IэщIагъэм щыхуеджэ студентих.
Я щIэныгъэ унафэщI, япэ категорие зиIэ художник-реставратор Владимировэ Иринэ и нэIэ къатету, IэщIагъэлI ныбжьыщIэхэм къагъэщIэрэщIэжащ художник Попков Виктор и Iэдакъэ къыщIэкIа «На лесах Большого театра» сурэтыр, Делл-Вос-Кардовская О. Л. и «Лестница, ведущая к церкви Александра Невского», «Крыльцо и собачья будка» лэжьыгъэхэр.
Переславль-Залесскэ зэрыщыIар студентхэм ягу ирихьащ. Абыхэм яфIэгъэщIэгъуэну зыщагъэгъуэзащ къалэм и тхыдэмрэ щэнхабзэмрэ. Ахэр Спасо-Преображенскэ члисэм, Горицкэ Успенскэ къулъшырыфым, «Ботик Петра I» унэ-музейм. Псом хуэмыдэу Ланэрэ Илонэрэ гуапэ ящыхъуащ Переславскэ музей-заповедникым и лэжьакIуэхэм зэрагъэхьэщIамрэ я гупым пщIэ къызэрыхуащIамрэ.
- Сызыхуеджэ IэщIагъэр щIэщыгъуэщ. Гъуазджэ сурэтхэм я гъащIэр нэхъ кIыхь пщIыным нэхъыфI сыт щыIэ?! Реставраторхэр тхыдэм дылъэIэсым хуэдэщ. Ди къалэн нэхъыщхьэр хъугъуэфIыгъуэхэм я япэрей теплъэр дыхуэсакъыу тхъумэнырщ. Ярославскэ областым дызэрыщыIар къытщхьэпауэ къызолъытэ. Iыхьэлейуэ гуапэщ Попков Виктор и «На лесах Большого театра» лэжьыгъэм иджы си гуащIи зэрыхэлъыр, - жеIэ Ету Илонэ.
ТЕКIУЖЬ Заретэ.