Лэскэн районым хыхьэ Хьэ­туей къуажэр ТэрчкIэ къиIэпхъу­кIыу Урыху псым и Iуфэм къы­-зэ­рытIысрэ илъэси 175-рэ зэры­рикъум иращIэкI махуэшхуэр жы­лэм Iэтауэ щрагъэкIуэкIащ. Ма­хуэщIым екIуу зыхуагъэ­хьэ­зырат: ихъуреягъкIэ нэм къип­лъы­хьыр гур хэзыгъахъуэт, дэтхэнэ зы теплъэгъуэми жылэм тхыдэ къулей и щIыбагъ къы­зэ­рыдэлъыр хэплъагъуэрти, абы и нобэрей гъащIэр дахэкIэ гъэн­щIауэ, и къэкIуэнур фIым ухуэ­зышэу зэрыщытри зыхыуигъащIэрт. Къуажэм дэт IуэхущIапIэ псоми я зэфIэкIыр зыхуэдэм, я ехъулIэныгъэхэм ущызыгъэ­гъуазэ лэжьыгъэхэр утыку кърахьат. Жылэм къыдэкIа цIыху цIэ­рыIуэхэм, унэтIыныгъэ зэхуэ­мыдэхэм къыщыхэжаны­кIахэм я сурэтхэр зытет стендыр щыфIэ­дзат еджапIэ бжыхьым и кIы­хьагъкIэ. ЦIыхухэм я нэгум гу­фIэ­гъуэр кърихырти, зыр зым хуэ­гуапэу махуэшхуэм фIыгъуэ къахудэкIуэну зэхъуэхъужхэрт.

ЗыхэпсэукI зэманым декIуу къэ­гъуэгурыкIуа жылэжьщ Хьэ­туейр. Революцэми, Хэку зауэш­хуэми, зауэ нэужь лъэхъэнэм къэ­ралым и зэфIэгъэувэжыныгъэми жылэдэсхэм я гуащIэшхуэ халъ­хьащ. Нобэ екIуэкI дзэ Iуэху хэхами хьэтуей щIалэхэм лIыгъэрэ хахуагъэрэ къыщагъэлъагъуэ. 
Илъэси 175-рэ зи щIыбагъ къы­дэлъ жылэм зыужьыныгъэ хъар­зынэхэр иIэурэ къэгъуэгурыкIуащ. Иужьрей илъэсхэм хэпщIыкIыу къуа­жэ гъащIэр ефIэкIуащ, и теп­лъэращи, и къабзагъкIи зэрагъэдэхакIи   дагъуэншэщ, жыпIэнурамэ, жэнэт лъахэ цIыкIум хуэдэщ. Жылэм дэт IуэхущIапIэхэр зытет уэрамыр щхъуантIагъэр ебэкIыу ягъэдэхащ, уэздыгъэхэр щыфIадзащ, тетIысхьэ­пIэ­хэр щагъэуващ, зэмыфэгъуу зэ­щIэб­лэ псыутхыр ЩэнхабзэмкIэ унэм и утыкум деж щытщ. А уэрамым и дыхьэпIэм деж щагъэуващ «ИугъащIэ Хьэтуей!» псалъэхэр зытет аркэ дэгъуэр. Къуажэм и уэрам нэхъыщхьэм и кIыхьагъкIэ жыгыщIэ цIыкIухэр хасащ, уэзды­гъэхэ­мкIэ зэщIагъэнэхуащ. Жы­лэм и ехъулIэныгъэшхуэхэм ящы­щщ 2021 гъэм екIуэкIа «КъБР-м и къуа­жэ нэхъыфI» республикэ зэпеуэм япэ увыпIэр къызэрыщихьар. Апхуэдэу курыт школым бжьы­пэр щиубыдащ «Си бзэ - си псэ, си дуней», «ЕджакIуэхэм щэн­хабзэ щIэныгъэ егъэгъуэ­тынымкIэ зэфIэкI лъагэхэр къэ­зы­гъэ­лъэгъуа егъэджэныгъэ IуэхущIапIэ нэхъыфI» республикэ зэ­пеуэхэм, къуажэм дэт сабий са­дыр щытекIуащ «Урысейм и       сабий гъэсапIэ нэхъыфI» урысейпсо зэхьэзэхуэм. 
Хьэтуейм и махуэшхуэр даIыгъыну къахуеблэгъат хьэщIэ лъапIэхэри. Зэхыхьэ гуапэм хэтащ ­КъБР-м и Правительствэм и Уна­фэщIым и къуэдзэ Хъубий Марат, КъБР-м и Парламентым Лъэпкъ зэхущытыкIэхэмкIэ и комитетым   и унафэщIхэм яз, Хабзэмрэ щIы­пIэ унафэр зехьэнымкIэ комитетым и унафэщIым и къуэдзэ Джатэ Руслан, ЩэнхабзэмкIэ, жылагъуэм зегъэужьынымрэ хъыбарегъащIэ политикэмкIэ и комитетым и унафэщI Текуев Iэмырбий, Ухуэ­­ныгъэмкIэ, псэупIэ-ком­му­наль­нэ IэнатIэмрэ гъэсыныпхъэ-энергетикэ IуэхущIапIэхэмкIэ и комитетым и унафэщI Къумал Заурбэч, ЭкономикэмкIэ, зыужьыныгъэмрэ хьэрычэт IуэхухэмкIэ и комитетым и унафэщI Iэпщэ       Заур, «Хэкум и хъумакIуэхэр» фондым и Къэбэрдей-Балъкъэр къудамэм и уна­фэщI Дадэ Му­Iэед, Лэскэн район администрацэм и Iэтащхьэ Инжыжокъуэ Сэфарбий, щIыпIэ самоуправленэм­кIэ советым и тхьэмадэ Сэбаншы Аскэрбий сымэ, нэгъуэщIхэри.
МахуэщIыр ирагъэкIуэкIащ ­КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ КIэ­хумахуэ ФатIимэрэ КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист Аттаев Азноррэ. Абыхэм зэхыхьэ гуапэм къекIуэ­лIа­хэр махуэшхуэр зэрекIуэкIы-нум щагъэгъуазэри, япэу ирагъэблэгъащ Хэку зауэшхуэм хэтахэу псэууэ къэзыгъэзэжахэм я ­фэ­еплъхэр къыщызэIуахыну щIы­пIэм.
Хэку зауэшхуэр щекIуэкIа илъэсхэм Хьэтуей къуажэм щыщу цIыху 360-рэ фронтым Iухьащ. Абыхэм ящыщ куэдым я гъащIэр щIатащ къэралым, абы и цIыхухэм я мамыр псэукIэм. Абыхэм я лIы­хъужьыгъэм хуэгъэпса фэеплъыр курыт школым и пщIантIэм дэтщ. Абы и лъэныкъуэкIэ мафIэ лы­гъейм псэууэ къыхэкIыжа ветеран­хэр нэхъ гулъытэншэ хъуауэ къилъытэрт къуажэ администрацэм  и унафэщI ДзыхьмыщI Анзори, ар игъэзэкIуэжу, зауэми лIыгъэ щызезыхьа, иужькIэ псэукIэр зэфIэгъэувэжынми зи гуащIэ хэзылъ-хьа цIыхуи 174-м я цIэ-унэцIэхэр зытет фэеплъыр а щIыпIэ дыдэм деж щигъэуващ.
Нобэ къэралым и щхьэхуиты­ныгъэм щIэбэн зауэлI куэдми хуэдэу, Хьэтуейм и щIэблэм ящыщ­хэри хэтщ дзэ Iуэху хэхам. «Зауэ тыншрэ шэ фэбжьыфIрэ щыIэкъым» жаIэ. Ди жагъуэ зэ­рыхъунщи, ди щIалэхэм яхэтщ Хэкум и пащхьэм щаIэ къалэныр ягъэзащIэу зи гъащIэр зытахэр. ДзыхьмыщIхэ Хьэжмуратрэ Казбекрэ, Бетрожь Аслъэнджэрий, ХьэщIэлIхэ Муратрэ Астемыррэ, МэшылI Амур, БищIо Рустам, Танокъуэ Астемыр сымэ я лIыгъэм-рэ хахуагъэмрэ къуажэдэсхэр ­ирогушхуэ икIи абыхэм я щIы-хьым хуэгъэпсауэ Фэеплъым и ал­лее къызэIуахащ. 
И цIыху пажэхэр гъэлъэпIэным, абыхэм яхуэфэщэн пщIэ егъэ­гъуэтыным сытым дежи гулъытэ хуэзыщI жылэжьщ Хьэтуейр. Къыщалъхуа къуажэм и мызакъуэу, республикэ псор зэрыгушхуэщ лъэпкъ литературэм хэлъхьэныгъэшхуэ хуэзыщIа, абы и тхыдэм ув­ыпIэ щхьэхуэ щызыубыда уса­кIуэ, тхакIуэ цIэрыIуэхэу Налохэ Зауррэ Ахьмэдхъанрэ. Зи зэчийрэ зэфIэкIкIэ къызыдэкIа къуажэм и цIэр зыгъэIуа зэкъуэшхэм я къалэмыпэм къыщIэкIа сатырхэр тету скъар мывэм къыхэщIыкIа тхылъ­хэр школ пщIантIэм щагъэуващ.
ГуфIэгъуэ зэхыхьэм щыпащащ ЩэнхабзэмкIэ унэм. Япэу утыкур хуит хуащIащ Хъубий Марат. Ар къеджащ КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэ­кIуэ Казбек къыбгъэдэкI хъуэхъу тхыгъэм:
«ПщIэ зыхуэсщI къуажэдэсхэ!
Мыхьэнэшхуэ зиIэ IуэхугъуэмкIэ - къуажэр къызэрызэрагъэпэщрэ илъэси 175-рэ зэрырикъумкIэ - сы­ны­вохъуэхъу.
Къуажэм и юбилейр зыми хуэ­мыдэж махуэщIщ, ар нэхъыжь­хэми щIалэгъуалэми я зэхуэдэ ­гуфIэгъуэшхуэщ. Дэтхэнэм дежкIи зихуэдэ щымыIэ хэку цIыкIум худиIэ лъагъуныгъэр сытым щыгъуи ди псэм щыдогъафIэ. 
Нобэрей махуэр фи къуажэм и тхыдэмкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэ­хущ. Къуажэр зэрыгушхуэн цIыху гуащIафIэхэр и мащIэкъым, ахэр нэхъыжьхэм къызэранэкIа хабзэхэр яхъумэу, лэжьыгъэм, щIым, щэнхабзэм пщIэ хуащIу щIэблэр къэгъэтэджыным телажьэу къо- г­ъуэгурыкIуэ. 
IуэхуфIхэр къагъэщIу, зэкъуэту, зэдэIэпыкъужу къызэрызэде­кIуэ­кIырщ Хьэтуейм и тхыдэм и ­лъабжьэр зыгъэтIылъар. Мыбы блэкIар щалъытэ, къуажэм и ­зыу­жьыныгъэм гулъытэшхуэ ­щы­хуащI, и цIы­хухэм Къ­э­­бэрдей-Балъкъэр Рес­­публикэми Урысейми и ефIэкIуэныгъэм я гуащIэ ­халъ­хьэ. Адрей лъэпкъхэми хуэ­дэу, дзэ Iуэху хэхар щекIуэкI щIы­пIэм щыIэу къэралым и щхьэхуитыныгъэр яхъумэ, абы папщIи щхьэхуэу фIыщIэ яхуэсщIыну сыхуейщ. Дэ догушхуэ ди республикэм щыщу а щIыпIэм щыIэ дэтхэнэ зымкIи, апхуэдэуи зэрахузэ­фIэкIкIэ зауэлIхэм дэIэпыкъуэгъу яхуэхъухэмкIи. Ар текIуэныгъэм нэхъ гъунэгъу дыхуэхъунымкIэ къып­хуэмылъытэн хэлъхьэны­гъэш­хуэщ. 
ЦIыху гумызагъэхэм я фIыгъэкIэ къуажэр дахэу, къабзэу, хьэщIэхуэфIу щытщ, гъунэгъу зэ­хущытыкIэфIхэм, зэкъуэтыныгъэм хуэфэщэн пщIэ щыхуащIу.
Къуажэр зэрыхъу илъэс бжыгъэр щигъэлъапIэ махуэщIэр ар къикIуа гъуэгуанэм щриплъэжын, блэкIар щIыщIипщытыкIыжын щхьэу­сыгъуэ къудейкъым, атIэ икIи фIэщхъуныгъэ хэлъу къэкIуэнум ухуэзыгъаплъэ IэмалыфIщ.
Шэч къытесхьэркъым къуажэм къыщIэхъуэ щIэблэщIэми, я хэку цIыкIум и пщIэр яIэту, абы дэлъ хабзэ дахэхэм къызэрыпащэнум.
Сигуми си псэми къабгъэдэкIыу сы­нывохъуэхъу узыншагъэрэ зэ­Iузэ­пэщыгъэрэ фиIэну, дэтхэнэ зы унагъуэми гуфIэгъуэ, зэгурыIуэ, берычэт илъыну. Фи къуажэ дахэр адэкIи ефIэкIуэну!»
АдэкIэ Хъубий Марат КъБР-м и Правительствэм и ЩIыхь тхылъыр яритащ Хьэтуей къуажэ администрацэм и Iэтащхьэ ДзыхьмыщI Анзоррэ «Агрохимия» ООО-м и унафэщI Лъакъуэдыгъу Хьэзритрэ. 
КъБР-м и Парламентым и Уна­фэщI Егоровэ Татьянэ къыбгъэ­дэкI хъуэхъу тхыгъэм къеджащ Текуев Iэмырбий. Абы къыщыгъэ­лъэгъуащ Хьэтуейм и илъэси 175 гъуэгуанэр щIылъ пылъу, и тхы-дэм IуэхугъуэфIхэмкIэ хигъахъуэу, и хабзэр иIыгъыжрэ и щэнхабзэ щIэинхэр ихъумэжу къызэри-      кIуар, щIыналъэр зэрыгушхуэн цIыху ­гуащIафIэхэмкIэ зэрыкъулейр, зэманым дэбакъуэу псэукIэр езыгъэ­фIакIуэ лэжьыгъэшхуэхэр щызэфIах зызыужьа жылэ дахэу зэрыщытыр икIи адэкIи ехъулIэ­ныгъэщIэхэр зыIэригъэхьэну зэригуапэр.
Жылагъуэ Iуэхум жыджэру зэ- р­ы­­хэтым, къуажэм и социально-экономикэ зыужьыныгъэм хуащI хэлъхьэныгъэхэм папщIэ КъБР-м и Парламентым и ЩIыхь тхылъ­хэм­кIэ ягъэпэжащ «Кавказские Ми­неральные Воды» ООО-м и уна­фэщI ДзыхьмыщI Зауррэ Хьэтуей къуажэм щIыпIэ самоуп­равленэмкIэ и советым и депутат, хьэрычэтыщIэ Мэремкъул Умар­бийрэ. Республикэм и хабзэуб- зыху органым и ФIыщIэ тхылъ­хэр                 хуагъэфэщащ хьэрычэтыщIэ Таз Русланрэ, «Шато-Эркен» ООО-м    и унафэщI ХьэщIэлI Заурбэчрэ. 
- Нобэ Хьэтуейр жыджэру зы­зыужь къуажэщ. Къэбэрдей-­Балъкъэр Республикэм и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек фIыщIэ худощI Хьэтуей жылэми Лэскэн районми къыхуищI гулъытэм папщIэ. Иужьрей илъэсхэм къуажэм и инфраструктурэм сом мелуан 50-м нэблагъэ текIуэдащ. Сыт и лъэныкъуэкIи зыхуей хуэзэу зэрагъэпэщыжащ ЩэнхабзэмкIэ унэр, къуажэ уэрамхэр зэпэщ ящIащ, гъуэгухэр щаухуащ, - жиIащ Ин­жы­жокъуэ Сэфарбий. - КIуэкIуэ Каз­бек пщэрылъ къытщищIам ипкъ иткIэ, 2026 гъэм къуажэм  дэт курыт еджапIэм зэгъэпэщы­жы­ныгъэхэр щедгъэкIуэкIынущ, адэкIэ къыкIэлъыкIуэ илъэсхэм  ди мурадщ сабий гъэсапIэри зы­хуей хуэдгъэзэжыну, узыншагъэр щрагъэфIакIуэ физкультурэ комплекс къызэIутхыну. Шэч хэмылъу, тхыдэр къэзыгъэщIыр цIыхухэрщ. Апхуэдэ цIыху щэджащэхэр Хьэ-      туей куэду къыдэкIащ, ахэр фIы дыдэу къыщацIыху республикэм. Иджыпсту псоми я цIэр къыт­хуиIуэнкъым, ауэ абыхэм яхэтщ Социалист Лэжьыгъэм и ЛIы­хъужьхэр, Урысей Федерацэм и Къэ­рал Думэм и депутатхэр, щIэ­ныгъэлIхэр, тхакIуэхэр, усакIуэхэр. Колхозхэт, Iэщыхъуэ, нартыхугъэкI лэжьакIуэшхуэхэр, егъэджакIуэ, дохутыр Iэзэхэр, дзэм къулыкъу щызыщIэ щIалэ хахуэхэр, нэ­гъуэщI IэщIагъэлI цIэрыIуэ куэди и куэщI ирипIыкIащ тхыдэ къулей зиIэ къуажэм. Псом хуэмыдэу къыхэзгъэщыну сыхуейт Хэку зауэшхуэм и зэманым я псэ емыб­лэжу къэралыр фашистхэм ящы­зыхъумахэр. А зауэм хэкIуэдащ мы жылэм щыщу Iэщэр къэзыщтэу ди мамырыгъэмрэ хуиты­ныгъэмрэ щIэбэна цIыху 200-м нэблагъэ, 174-м псэууэ къагъэзэжати, къалэн хьэлъэ кърахьэлIам къыщымынэу, лъэхъэнэ гугъум цIыхубэ хозяйствэр къэIэты­жы­ным, къуажэм зегъэужьыным я зэфIэкI халъхьэу псэуащ. Дэ абыхэм я фэеплъыр тщыгъупщэнукъым. Иджы нобэ ахэр зыхэта Iуэ­хум къыпащэу абыхэм я щIэблэр фашизмэмрэ нацизмэмрэ я ­лъабжьэр гъэкIуэдэным щIобэн. Зауэ щыхъукIэ, хэщIыныгъэншэу абы укъыхэкIыркъым, абы хэкIуэда ди щIалэхэм я щIыхьыр дэ тхъумэнущ. Мамырыгъэрэ фIы­гъуэрэ къуажэми абы и цIыхухэми яIэну си гуапэщ. 
Хьэтуейм и зэIузэпэщыгъэм я гуащIэ зэрыхалъхьам папщIэ, ­къуажэр илъэси 175-рэ зэрыри­къум и щIыхькIэ Лэскэн район администрацэм къыбгъэдэкI фIы­щIэ тхылъхэр иратащ «Кавказские Минеральные Воды» ООО-м и унафэщI ДзыхьмыщI Заур, методист нэхъыжь Мамхэгъ Астемыр, «Агрохимия» ООО-м и унафэщI Лъакъуэдыгъу Хьэзрит сымэ. 
Къумал Заурбэч жиIащ езыр зыщыщ Урыху къуажэмрэ Хьэ­туеймрэ зэныбжьэгъугъэ зэхущы­тыкIэфIхэр яIэу къызэрызэдэгъуэгурыкIуэр икIи абы къыхэкIыуи нобэрей махуэшхуэм езым и дежкIи мыхьэнэшхуэ зэриIэр. 
- И пщIэрэ и щIыхьрэ иIыгъыжу Хьэтуейм къызэринэкIащ илъэси 175 гъуэгуанэр, зэрыгушхуэн цIы­ху­хэри IуэхущIафэхэри и бэу. Жылэм къыдэкIа щIэныгъэлI, Iэ­щIагъэлI цIэрыIуэхэм я лъэужьым ирикIуэн щIэблэ узынши абыхэм я ужь итщ. НэхъыжьыфI зиIэм ­нэхъыщIэфIи иIэщ жаIэ. Нобэрей зэхыхьэ гуапэм нэхъыжь дахэ  куэд кърихьэлIауэ солъагъури, ­къуажэм и жьантIэгъадэхэу Тхьэм куэдрэ игъэпсэу, абыхэм я чэнджэщрэ я жыIэрэ тетын щIалэ­гъуалэ куэд къыфщIэхъуэну си гуа­пэщ.
Дадэ МуIэед жиIащ Хьэтуей япэу къызэрыкIуар икIи къуажэм и теплъэм, абы и цIыхухэм я зэ­хэтыкIэр игу зэрыдыхьар, ап­хуэ­дэуи игъэщIагъуэу къыхигъэщащ и цIыхугъэ куэдым ар я щIыналъэу къызэрыщIэкIар.
- Нобэ дэ къызэIутхащ Хэку зауэшхуэм хэтахэмрэ дзэ Iуэху хэ-хам хэкIуэдахэмрэ я фэеплъхэр, - жиIащ абы. - Лъэхъэнэ щхьэ­хуэ­кIэрэ ди къэралым къыхуохуэ ­ап­хуэдэ гъэунэхуныгъэм кIуэцI­­рыкIын хуейуэ. Иджыпстуи ап­хуэдэ щытыкIэ дыкъихутащ. Хэку зауэшхуэм хэта ди нэхъы­жьыфIхэм я текIуэныгъэм и хъыбархэм щIапIыкIа щIалэгъуалэр нобэ дзэ Iуэху хэхар щекIуэкI щIыпIэм щыIэщ. Сэ сыщы­гъуазэщ фи жылэм щыщхэри абыхэм зэ­рахэтым, сощIэ хэкIуэдахэри зэ­рыщыIэр - нобэ къызэIутха фэ­еплъыр абыхэм я лIыгъэм и ­щы­хьэтщ. ПщIэ яхузощI икIи си ­щхьэр яхузогъэщхъ япэ махуэхэм щыщIэдзауэ хэкум и хъу­макIуэу къэува щIалэ хахуэхэр зыгъэса адэ-анэхэм. Иджыпсту дзэ Iуэху хэхар щекIуэкI щIыпIэм щыIэ ­зауэлIхэр мыгувэу я уна­гъуэхэм къахыхьэжыну икIи узыншэу, на­сыпыфIэу мамыр гъа­щIэм хэп­сэу­кIыну Тхьэм жиIэ! Хьэ­туейм и ­махуэшхуэм фи жылэм дэлъ фIыгъуэр дэбэгъуэну си гуапэщ.
КъБР-м и дзэ комиссарым и ­къуэдзэ Абузар Михаил жиIащ и къуэпсхэр къыщежьэ жылэ дахэм и махуэшхуэм хэтыну къызэрыхуихуар зэригуапэр икIи къуажэри абы и цIыхухэри ефIакIуэу, ехъу­лIэныгъэхэри яIэу псэуну ехъуэ­хъуащ. Абы къыхигъэщащ хьэ-туей щIалэхэр я къалэныр нэсу ягъэзащIэу  дзэ Iуэху хэхар ще­кIуэкI щIыпIэм зэрыщыIэр икIи Тхьэм жиIэмэ, узыншэу къагъэзэжыну зэрыпэплъэр, зи гъащIэр абы щызытахэм я цIэхэр уахътыншэу тхыдэм къызэрыхэнар. Абы фIыщIэ яхуищIащ дзэ Iуэху хэхам хэкIуэдахэм я Фэеплъ аллеер къызэзыгъэпэщахэм, ап­хуэдэуи а Iуэхум зи мылъку хэ­-   зы­лъ­­хьахэу Мэремкъул Умарбийрэ Лъакъуэдыгъу Хьэзритрэ республикэм и дзэ комиссариатым къыбгъэдэкI фIыщIэ тхылъхэр яритащ.
- Нобэрей фи махуэм сыкъы­зэ­рырихьэлIам сыщогуфIыкI, - жи­Iащ КъБР-м и Жылагъуэ палатэм хэкупсэ гъэсэныгъэмкIэ, щIалэ­гъуалэ политикэмрэ ветеранхэр дэIыгъынымкIэ и комиссэм и уна­фэщI Абэнокъуэ Владимир. - Егъэ­леяуэ махуэшхуэ дахэ, Iуэхугъуэ куэд къызэщIиубыдэу къы­зэвгъэпэщащ. Мыхьэнэшхуэ иIэщ Хэку зауэшхуэм хэта ди адэхэмрэ адэшхуэхэмрэ зэрахьа лIыгъэм хуэфэщэн пщIэ хуэфщIу, нобэ дзэ Iуэху хэхар щекIуэкI щIыпIэм къэ­рал къалэн щезыхьэкI щIалэхэм   я хахуагъэр вгъэлъапIэу махуэ­щIыр къызэрызэIуфхам. «Ди къэ­ралым и къэкIуэнур зыхуэдэнур дзэ Iуэху хэхар щекIуэкI щIы­пIэм щызэхокI», - жиIащ ди Президент Путин Владимир. Дэ шэчи къытетхьэркъым а Iуэхур ди текIуэныгъэкIэ зэриухынум. Сэ фи къуа­жэм нэхъапэкIи сыщыIащ, Хэку зауэшхуэм и ветеранхэу Бетрожь СулътIанрэ Нало МутIэрэ сахуэ­-зат, ятеухуа фильми тесхауэ щытащ. Абыхэм яхэлъ лIыгъэмрэ я псэ быдагъэмрэ сымыгъэщIэ­гъуэн слъэкIыртэкъым. Апхуэдэ цIыхухэр къызыдэкIа къуажэм щыщ щIалэхэу дзэ Iуэху хэхам щы­Iэхэр, Урысейм и адрей лъэпкъхэми къахэкIахэм я гъусэу, я зауэ ­къалэным зэрыпэлъэщынур си фIэщ мэхъу. Ахэр зыгъэса адэ-анэхэм фIыщIэ фхузощI, ди къэкIуэнум папщIэ зи гъащIэр зытахэм я фэеплъыр ди гум илъынущ, абыхэм я щапхъэм щIалэ­гъуалэр щIэтпIыкIынущ. Зи блэ­кIар зыщымыгъупщэ, зи нобэр зы­гъэ­лъапIэ, зи къэкIуэнум лъабжьэ быдэ хуэзыухуэ къуажэм и дэтхэ-нэ махуэри щIэращIэу ирихьэкIыну сыхуохъуахъуэ.
КъБР-м Егъэджэныгъэмрэ щIэ­ныгъэмкIэ и министерствэм и лэ­жьакIуэ Едгъул Залинэ къуа­жэ­дэсхэм министр Езауэ Анзор и ­хъуэхъукIэ захуигъэзащ. Апхуэдэу абы къыхигъэщащ министерст­вэм къыщыхалъхьэ сыт хуэдэ Iуэхуми къуажэ еджапIэр жыджэру зэрыхэтыр, унэтIыныгъэ зэху­э­мыдэхэмкIэ ехъулIэныгъэхэр зэ­риIэр, жылэм къыдэкIа куэдым егъэджэныгъэ IэнатIэм зэфIэкI лъагэхэр зэрыщаIэр. Министерствэм и фIыщIэ тхылъхэмкIэ ягъэ­пэжащ Дол Хьэсэнбий и цIэр зе­зыхьэ курыт еджапIэм и унафэщI Гупсешэ Залинэ, педагог-психолог Нот Ларэ, математикэмкIэ егъэджакIуэ БищIо Фусэ сымэ.
Къуажэ администрацэм и уна­фэщI ДзыхьмыщI Анзор теп­сэ­лъыхьащ жылэм и щыIэкIэ-псэу­кIэм, абы зригъэхъулIахэмрэ ­адэ­­­кIэ къыпэщылъхэмрэ. Абы и псалъэмакъыр къыщIидзащ Те­кIуэ­ныгъэ Иныр илъэс 80 щрикъу илъэсым Хэку зауэшхуэм хэта- хэм я фэеплъыр гъэлъэпIэным- рэ дзэ Iуэху хэхар щекIуэкI щIы-пIэм щыIэ щIалэхэр дэIыгъынымкIэ ирагъэкIуэкI лэжьыгъэмкIэ. Дзыхь­мыщIым къызэрыхигъэщамкIэ, а щIыпIэм иджыпсту щыIэщ Хьэтуей къуажэм щыщу дзэм къулыкъу щызыщIэ щIалэ 50-м нэблагъэ. Ахэр дэIыгъыным теухуа Iуэхум къуажэдэсхэр жыджэру хэтщ. Мызэ-мытIэу щIалэхэм хурагъэшащ зыхуэныкъуэ дэIэпыкъуныгъэр, адэкIи зэры­хъукIэ зыщIагъэкъуэну я мурадщ. Дзэ Iуэху хэхам хэкIуэдахэм я фэ-еплъыр хъумэнымкIэ лэжьыгъэ пыухыкIахэр ирагъэкIуэкI.
- Хьэтуейдэсхэр лэжьыгъэм имы­гъэщхьэх, къапэщыт къалэнхэр нэсу зэфIэзыгъэкIыф, ехъулIэныгъэхэр зыIэрызыгъэхьэф цIы­хухэщ. Абы и щыхьэтщ къуа­жэ­дэсхэм яIэ псэукIэр. Нобэ Хьэ­туейр зызыужьа къуажэ дахэщ, Лэскэн районым и жылагъуэ, ­щэнхабзэ, экономикэ гъащIэм хуэ­фэщэн увыпIэ щиIыгъыу, - жиIащ ДзыхьмыщI Анзор. - Иужьрей илъэсхэм къуажэм и Iуэ­хущIапIэ куэд къэдгъэщIэрэщIэжащ, жылагъуэ щIыпIэхэр зэIу­зэ­пэщ тщIащ. IэнатIэ зэхуэмыдэхэм щекIуэкI лэжьыгъэр районми республикэми къыщалъытащ, хуэ­фэщэн гулъыти къыхуащIащ.
Я мурадхэм я гугъу щищIым, Дзы­хьмыщIым къыхигъэщащ «Къуа­жэхэм сыт и лъэныкъуэкIи зе­гъэужьын» къэрал программэм хыхьэу футбол щыджэгун губ­-гъуэ, узыншагъэр щрагъэфIакIуэ комплекс, джэгукIэ зэмылIэу­жьыгъуэхэм хуэщIа щIыпIэ, парк зэраухуэнур, къуажэ музейм      къы­зэрыпащIыхьынур, ар зы­хуэ­ны­къуэ IэмэпсымэхэмкIэ къы­зэ­рызэ­рагъэпэщынур, курыт школымрэ сабий гъэсапIэхэмрэ  зэ­гъэ­пэ­­щы­жыныгъэхэр зэ­­рыщ­р­а­гъэ­кIуэкIынур. Къищынэмы­щIауэ, къуажэ дыхьэпIэм и деж езым я къарукIэ щаухуэнущ аркэрэ дзэ Iуэху хэхам хэтхэм папщIэ ЩIы­хьым и республикэ аллеерэ.
- Къэбэрдей-Балъкъэрым иужь­рей илъэсхэм зыужьыныгъэш­хуэ­хэр щокIуэкI, - жиIащ къуажэ уна­фэ­щIым. - ЗэхъуэкIыныгъэфIхэр игъуэтащ Лэскэн районми. Дэри дыхуейщ зэманым дыдэбакъуэу адэкIи зыдужьыну. Мурадхэр ди куэдщ, къаруи диIэщ, мылъкуи къытхуэгъуэтынущ, нэхъыщхьэращи, дэ дыхуейщ ди жылэр дахэу, ефIакIуэу тлъагъуну. Къуажэ­дэс­хэм къабгъэдэкIыу фIыщIэ хузощI Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек ди жэрдэмхэр къызэрыддиIыгъым, къытпэщылъ къалэнхэр гъэзэ­щIэ­нымкIэ дэIэпыкъуэгъу къызэрытхуэхъум папщIэ. Апхуэдэуи псалъэ гуапэкIэ къыхэзгъэщыну сыхуейт сыт хуэдэ Iуэхуми дытригъэгуш­хуэу къыткъуэт, Лэскэн район администрацэм и унафэщI Инжыжокъуэ Сэфарбий. Дэ дрогушхуэ Хьэтуейм щекIуэкI зэхъуэкIыныгъэхэм, ауэ жылэм и фIыгъуэ нэхъыщхьэр фэращ, си къуажэгъу лъапIэхэ. Фи гур зэIухауэ сыт хуэдэ Iуэхури къыздэфIыгъыу, дэ­Iэ­пыкъуэгъу фыкъысхуэхъуу ды­зэрызэдэлажьэрщ нобэрей ди ехъулIэныгъэхэр къытхуэзыхьар. Хьэтуейм гъуэгуанэ купщIафIэ къызэринэкIащ, абы и пщIэмрэ и щIыхьымрэ къыхуэзылэжьари ­ноби ар зэлъытыжари абы и цIы­хухэрщ. Дэ дрогушхуэ политикэм, жылагъуэ гъащIэм, щIэныгъэм, егъэджэныгъэм, узыншагъэр ­хъумэн IэнатIэм, мэкъумэш хозяйствэм, щэнхабзэм, спортым, нэ­гъуэщI унэтIыныгъэхэми республикэми къэралми зи цIэр ­щы­зыгъэIуа ди къуажэгъухэм. Абы­хэм ящыщщ Социалист Лэ­­жьыгъэм и ЛIыхъужь Тэрчокъуэ Къамболэт, Урысей Федерацэм щIыхь зиIэ и ухуакIуэ ДзыхьмыщI Мутрал, УФ-м и Къэрал Думэм и депутат Щхьэгуэш Адэлбий, ди тхакIуэ цIэрыIуэхэу Налохэ Заурэ Ахьмэдхъанрэ, нэгъуэщI куэди. Мыбдежым я цIэхэр къыщисIуэну сыхуейт къуажэм зыхуэдгъэувыж къалэнхэр гъэзэщIэнымкIэ зи ­къаруи зи мылъкуи щымысхьу ­зыкъытщIэзыгъакъуэ щIалэхэм я цIэхэр. Ахэр хьэрычэтыщIэхэу Таз Руслан, Лъакъуэдыгъу Хьэзрит, ДзыхьмыщIхэ Зауррэ Артуррэ, Мэремкъул Умарбий, КъуийцIыкIу Тимур, БищIо Анзор сымэ, нэгъуэщIхэри. Къуажэр ефIэ­кIуэ­нымкIэ, зиужьынымкIэ лэжьыгъэшхуэ езыгъэкIуэкIахэм ящыщщ Истэпан Мухьэмэд, Тэрчокъуэ Валерэ, Жылэ Рустам сымэ. Нобэ ахэр къытхэтыжкъым, ауэ къы­щалъхуа къуажэм и хэкупсэ нэс-хэу зэрыщытар тщыгъупщакъым. Илъэ­­си 175-р къуажэм дежкIэ къаруилъыгъуэ ныбжьщ. Дэ ди къалэныр ди нэхъыжьхэм яухуар ­тхъумэным и закъуэкъым, атIэ абы икIи къыхэдгъэхъуэн хуейщ. Нэхъыжьхэм псэукIэ тынш яIэнымкIэ, щIалэгъуалэр къуажэм щып­сэуным дедгъэхьэхынымкIэ тху­зэфIэкI къэдгъэнэнукъым. Абы папщIэ ди лъэр щIэзыгъэкIын, ди гуащIэм къыхэзыгъэхъуэн псори диIэщ: ди тхыдэ къулейр, ди лъахэм худиIэ лъагъуныгъэр, къэрал, щIыналъэ властхэм я дэIэпы­къуныгъэр. Нобэрей махуэшхуэр фIэщхъуныгъэ тхэлъу ипэкIэ ды­зыгъэбэкъуэн щхьэусыгъуэ хъар­зынэщ. Апхуэдэ махуэщI куэд Хьэ­туей къуажэм и нэгу щIэкIыу, мамырыгъэ диIэу, дэтхэнэ зы уна­гъуэми и жьэгур фIыгъуэтIысыпIэу Тхьэм дигъэпсэу!
Жылэм щыщ нэхъыжьыфI ХьэщIэлI Харитон къызэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ къуажэм и тхы­дэр, ар зейуэ щыта генерал-            майор Анзор Хьэту и зэфIэкIымрэ и лIыгъэмрэ. Абы къыхигъэщащ нэхъыжьхэм зэрахьа хабзэм къы­пызыщэфын, ар зыхъумэфын щIэб­лэ куэд къыщIэхъуэу Хьэ­туейр щыIэныр къуажэм хуиIэ ­хъуэпсапIэу зэрыщытыр.
Хьэтуейр илъэси 175-рэ зэрырикъум и щIыхькIэ, къуажэ администрацэм и унафэщI ДзыхьмыщI Анзор и жэрдэмкIэ жылэм теухуа усэ нэхъыфI тхыным хуэгъэпса, «Си къуажэ» зыфIаща зэпеуэр ирагъэкIуэкIащ. А махуэм а зэ­хьэзэхуэм щытекIуахэри абы хэ-тахэри утыку кърашэри ягъэ­лъэ­пIащ, фIыщIэ тхылъхэмрэ саугъэт­хэмкIэ ягъэпэжащ. Къищы­нэ­мыщIауэ, я усэхэр зэрыт тхылъ щхьэхуи къыхудагъэкIыжащ.
Иджыри зы Iуэхугъуэ гуапэ зэфIагъэкIащ а махуэм. «Хьэтуей къуажэм щIыхь зиIэ и цIыху» цIэ лъапIэр зыфIащахэр наIуэ къащIащ. А щIыхьыр хуагъэфэщащ СССР-м спортымкIэ щIыхь зиIэ     и мастер, къэралым щэнейрэ и чемпион, КъБР-м физкультурэм-рэ спортымкIэ щIыхь зиIэ и лэ­жьакIуэ Къуэдзокъуэ Анатолэ, генерал-майор Бетрожь Сослъэн­бэч, СССР-м и цIыхубэ егъэджа­кIуэ Къаншыкъуей Риммэ, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, филологие щIэныгъэ­хэмкIэ доктор БищIо Борис, ­къуажэм щызэхэта колхозым къулыкъу зэхуэмыдэхэр щызэрихьэу лэжьыгъэм илъэс 50-кIэ пэрыта Мэкъей Риммэ, методист нэхъыжь Мамхэгъ Астемыр, Хьэтуей къуажэм щIыпIэ самоуправле­нэмкIэ и советым и депутат, хьэрычэтыщIэ Мэремкъул Умарбий, «Агрохимия» ООО-м и унафэщI Лъакъуэдыгъу Хьэзрит, «Кавказс­кие Минеральные Воды» ООО-м и унафэщI ДзыхьмыщI Заур, ­къуажэм дэт музейм и унафэщI Тэрчокъуэ Заурбий, республикэм и псыщIэгъэлъадэ IэнатIэм хэлъ­хьэ­ныгъэшхуэ хуэзыщIа Тохъу Мухьэмэд сымэ. Апхуэдэу къуа­жэм и нобэрей гъащIэр ефIэ­кIуэ­ным зи гуащIэ хэзылъхьа цIыхухэр ягъэпэжащ «Хьэтуей къуажэр илъэси 175-рэ ирокъу» медалхэмкIэ. 
Жылэм и цIэр фIыкIэ зыгъэIу, абы и зыужьыныгъэм мащIэ-­куэдми хэлъхьэныгъэ хуэзыщI дэтхэнэми гулъытэ зэрыхуищIыным сытым дежи хущIокъу къуажэм и унафэщI ДзыхьмыщI Анзор. Махуэшхуэм и утыкум абы щигъэ­лъэпIащ иджыблагъэ тхэквон-домкIэ дунейпсо чемпион хъуа Гупсешэ Албэч. ЩIалэ цIыкIур ­ягъэ­пэжащ Хьэтуей къуажэ ад­министрацэм къыбгъэдэкI фIы­щIэ тхылърэ ахъшэ саугъэткIэ. 
ЩIалэгъуалэр жыджэру хэтащ спорт зэхьэзэхуэхэм, кхъуей- п­лъыжь­­кIэрыщIэм. Зэпеуэм бжьы­пэр щызыубыдахэм, къыщы­хэ­жа­ныкIахэм кубокхэр, щIыхь тхылъ­хэр, саугъэтхэр иратащ.
Нэгузыужьу, щIэщыгъуэу екIуэ­кIа махуэшхуэр ягъэдэхащ ­КъБР-м щIыхь зиIэ и  артисткэ Хьэ­рэдурэ Динэ, Ингуш Республикэм щIыхь зиIэ и артисткэ ­Базоркинэ Бэллэ, уэрэджы­Iа­кIуэхэу Жылэ Анзор, Насып Ас­темыр, Шэрхъ Любовь, пшынауэ Iэзэхэу ЛIыбекъуэ Сэрэждин, ­Жыгун Эдуард, «Хьэтуей» къэфакIуэ ­ансамблым, къуажэм дэт сабий садым и гъэсэн цIыкIу- хэм. Пшыхьыр зэ­хуащIыжащ ­хьэ­рэкIытIэ зэмыфэ­гъухэм уа­фэм къы­­щызэщIагъэ­нэхуа теп­лъэгъуэ дахэмкIэ. 

ЩхьэщэмыщI Изэ.