Мечиланы Кязим атлы маданият фондда мектепде билим бериуде тюрлениулеге, жарсыулагъа эмда жетишимлеге аталгъан тёгерек  стол къуралгъанды. Ол кеси да «Фондда тюбешиуле» деген проектни чеклеринде бардырылгъанды. Аны хурметли къонакълары уа РСФСР-ни халкъны жарыкъландырыууну отличниги, педагогика илмуланы доктору Байчеккуланы Нина, Бабугентни Батчаланы Роза атлы мектебини таматасы Глашланы Фаризат, Яникойну  Байсолтанланы Алим  атлы мектебини башчысы Къудайланы Айшат эмда методисти Биттирланы Жаннета, Кёнделенни 4-чю номерли мектебини таматасы Атмырзаланы Мухтар, Нальчикни 10-чу номерли мектебини башчысы Байрамкъулланы Фатимат, башхала да болгъандыла.

Барыбыз да билгенликден, арт кезиуде республикабызда сабий садла, мектепле тынгылы тапландырыла, аланы жангылары да ишлене барадыла. Бу жаны бла проектле жашаугъа кийирилгенлерин жыйылгъанла  да ахшы шартха санагъандыла эмда аллай даражалы мекямла эллерибизни айбатландыргъанларын да айтхандыла.
Айхай да, бизни барыбызны да жарсытхан – ол ана тиллерибизни окъутуу, ала бла байламлы ыйыкъны ичинде дерслени саны азайгъаныды. Тёгерек столда бу жаны бла да бери келгенлени хар бири кесини оюмун ачыкълагъанды. Директорла айтханнга кёре, ана тил бла байламлы бардырылгъан эришиулеге жаланда окъуучула кеслери угъай, аланы ата-аналары да къатышсала, башхача айтханда уа, школла юйюрле бла байламлыкъда ишлеселе, ол амал ёсюп келгенлени ана тилге, адет-тёрелеге юйретиуде да кесини себебин берликди. Аны бла бирге уа мектепледе иш эм алгъа сабийлеге сюймеклик бла къуралып, ала артда кеслери сюйген жерледе окъурча  бардырылгъаны да чертилгенди.
Тюбешиуню бардыра, фондну башчысы Аппайланы Лариса бюгюнлюкде билим бериуде жангычылыкъла,  тюрлениуле болгъанлай келгенлерин да сагъына, августда Москвада Россейде биринчи кере устазланы съездлери озгъанын, ары бизден да келечиле баргъанларын эсгертгенди.
Ушакъгъа къошула, Фаризат Сахадуллаховна Бабугентде мектеп 1957 жылда хайырланылыргъа берилгенин эмда аны былтырдан бери тынгылы тапландырыу жаны бла къурулуш ишле бошалып, энди быйыл сабийле анда окъуп тебирегенлерин да айтханды. Аны хуналарындан башха затын къоймай кетерип, къурулушчула мында алай ишлегенлерин, ичинде да хар зат жангыртылгъанын билдиргенди. Ата-аналагъа да бу жумушха себеплик этгенлей тургъанлары ючюн ыспас этгенди.
– Мында устазланы съездлерини юсюнден айтылгъан эди да, КъМР-ни жарыкъландырыу эмда илму министри Анзор Езаов мени да ары баргъан къауумгъа къошханына  ыразыма. Анда кёп затны юсюнден айтхандыла, сёз ючюн, жалгъан интеллектни да. Андан сора да, окъутуу бла юйретиу – ала бири башхасы бла байламлыкъда болгъанлай турургъа тийишлиси чертилгенди. Аны юсюнден билим бериуню юсюнден жангы законда да айтылады.
Съездде дагъыда жаш тёлюню Ата журтха сюймекликде ёсдюрюуге эс бурулгъанды. Советлени кезиуюнде окъууну бла патриотлукъну бир бирден айырмай тургъан эсек, шёндюгю тёлюню уа бир кесек къыйынды алай юйретген. Элибизде 2-чи номерли кадет школ бла да биригиулюкде, байламлыкъда ишлегенибиз бу жанына ахшы себепликди, – дегенди Глашланы Фаризат.
Айшат Солтановна уа Яникойну  мектебине сегиз жыл  башчылыкъ этгенин, анда жетишимли устазла да, сёз ючюн, КъМР-ни Халкъ устазы Элбайланы Софья Магомедовна кёп жылланы жаш тёлюню ана тилге юйретгенин, кёп болмай аны солуугъа къууанч халда ашыргъанларын да билдиргенди. Андан сора да, коллективде жаш устазла барлыкъларын, аланы жетишимлерин да айта, биргесине келген методист Биттирланы Жаннета, озгъан жылда усталыкъ жаны бла эришиуге къатышып, регион даражада – хорламгъа,  битуроссей урумда уа экинчи жерге  тийишли болгъанын хапарлагъанды.
– Бюгюнлюкде бизни школда 700-ден аслам сабий окъуйду. Ата журтха сюймекликде юйретиуню юсюнден айтсакъ, мектепге кирген жерде школну белгиси орналгъанды. Аллай белги бла сабийле значокла да жюрютедиле, ол шарт а аланы ёхтемлендирген этеди.
Барыгъыз да билгенликден, мектеп Совет Союзну Жигити Байсолтанланы Алимни атын жюрютеди. Кюн сайын да окъуучуларыбыз аны да эсгертмесин кёредиле, андан сора да, элде аны музейи бла байламлыкъда ишлейбиз. Жаш тёлюню туугъан журтха сюймекликде юйретиуде бу затланы магъанасы уллуду. Аны бла бирге уа  тарыхын тынгылы билиуде да, – дегенди Биттирланы Жаннета.
Андан сора да, ол «Жангычы устазланы клубуна» башчылыкъ этгенин да билдиргенди. Ол айтханнга кёре,  мектепни «Точка роста» арасыны театр бёлюмюнде малкъар тилде сахна оюнла салынадыла. Ол а,  сабийлени быллай чыгъармачылыкъгъа тюшюндюргенден сора да, аланы ана тиллерин, адет-тёрелерин шатык эмда терен билирлерине, ариу сёлеширлерине себеплик этген амалладан бириди. Элни мектеби Нальчикни 19-номерли школу бла да байламлыкъда ишлегени айтылгъанды. Аны бла бирге уа Байсолтанланы Алимни атын эки да мектеп жюрютгенлерин, аллай шарт а дагъыда болуп алыкъа белгиленмегени да чертилгенди тюбешиуде.
Атмырзаланы Мухтар а, эм алгъа Нина Харуновнаны къолунда билим алгъанын эсгертип, аныча окъуулу адамлары болгъаны миллетни даражасын кётюргенин да ангылатханды. Кёнделенде 1-чи номерли мектеп – ол элде сабийлени юйретиу бла байламлы социокультура арагъа саналгъанын билдирип, мында релаксацияны кабинети, аны кибик окъуучула солурча, эс табарча жерле къуралгъанларын да билдиргенди.
Ол айтханнга кёре, бюгюнлюкде бу школгъа 200-ден аслам сабий келеди, мында окъуу юйге энчи улоу да бёлюннгенди. «Точка роста» аралары уа 16 тюрлю ызгъа тийишлиликде ишлейди, ол санда музыка, спорт, саулукъландырыу да бардыла.
Атмырза улу мектепни ясли бёлюмю барлыгъын да ангылатханды. Ол сабий саддан башлап ёсюп келгенчиклени ана тилге сюймекликде юйретиуню магъанасын къатлап чертгенди, анга ыйыкъны ичинде бир да болмаса 2-3 сагъат бёлюнюрча этерге кереклисин да. Аны бла бирге уа  бу жаны бла  ата-аналаны  устазлагъа болушлукълары уллу болгъанын ангылатып, юйюрде ёз тилинде сёлешмеген окъуучуну анга тюшюндюрюрге, андан ары юйрете  барыргъа да тынч болмагъанын эсгертгенди. Аны ол сёзюне жыйылгъанла барысы да ыразы болгъанларын билдиргендиле.
Байрамкъулланы Фатимат а ол башчылыкъ этген мектеп адам саны аз болгъан школгъа саналгъанын ангылатханды. Аны бла бирге уа мында устазла жетишмеген жарсыуну барлыгъын да жашырмагъанды. Жаш адамла ишлерге келген этгенликге, кёп турмай кетип къалгъанларын да. Андан сора да, ол билдиргеннге кёре, мектепге саулукълары бла байламлы энчиликлери болгъанла келедиле. Аны ючюн а школда  тьюторла бла байламлы жарсыу барлыгъыны  юсюнден хапарлагъанды.
Атмырзаланы Мухтар а, ушакъгъа къошула, тьюторла адамлыкъ ышанлары, тёзюмлюлюклери да бийик даражада болгъанла болургъа кереклисин айтханды. Тюз бусагъатда жокъ эсе да, келе тургъан жыллада ол башчылыкъ этген мектепде да кадрла  бла байламлы жарсыу чыгъарыгъына сагъайгъанлай тургъанын ангылата, ол жаны бла студентле бла иш бардырса да себеп болур эди деген оюмун да билдиргенди. Бюгюнлюкде социал педагогла, психологла да школлада барлыкъларын хапарлай, энди тьюторла да керек боллукъларыны юсюнден да ёз оюмун ангылатханды. Ол башчылыкъ этгенча энчи ызлы мектепледе психология-коррекциялы эмда релаксациялы кабинетлени барлыкълары сабийлеге къаллай бирге къыйматлы болгъанларын да.
Тёгерек столну кезиуюнде ФГОС-ланы, алагъа кёре излемлени бир кибик расписанияны, тарыхны тюз шартлагъа кёре берилирге тийишлисини юсюнден да баргъанды сёз. Нина Харуновна эндиге дери  садик гитчелени кюн узуну жубатыу, заманларын кечиндириу  жерге  саналгъан эсе, энди ол ёсюп келген тёлюню окъутуугъа-юйретиуге мурдор салгъан махкемеге саналгъанын чертгенди.
– Бюгюнлюкде мектепге дери билим берген бёлюмлени школлагъа себепликлери уллу болгъанларын белгилерге тийишлиди. Сабий эм алгъа кийимчиклерин жыйышдырыргъа, кеси аллына ауузланыргъа, кийинирге дегенча тюшюнсе да – ол юйретиуню эм башыды, жамауатха къошула билиуню да. Биз бюгюннгю тюбешиуню да бошдан къурамагъанбыз, ФГОС-ну  сурамларына кёре ишлерге тийишли болгъаныбызны, ана тилге къайгъыргъаныбызны, эллерибизде мектеплерибиз къалай айныгъанларын билирге сюйгенибизни ачыкъларгъа излегенбиз. Сёз ючюн, къыралны мектеплерини барысында да бир кибик расписание – ол окъуучу бир школдан башхасына кёчерге тюшгенде къыйналмаз ючюн къуралгъан амалладан бириди, – дегенди Нина Харуновна.
 Фаризат Сахадуллаховна уа Черек районну хар мектебинде да тьюторланы барлыкъларын айтханды. Жыйылгъанла барысы да тюбешиуню къурагъанлагъа ыразылыкъларын айта, аллай жыйылыуланы къыйматлылыкъларын чертгендиле. Аны бла бирге уа мындан арысында ана тиллени окъутуу бла байламлы жарсыулагъа эмда билим бериуде насийхатчылыкъгъа эс бурулуруна ышаннганларын билдиргендиле.

Мокъаланы  Зухура.