Жыл сайын  тюрк тилли халкъланы суратчылары Къазахстанда тюбешедиле, бир талай кюн экспедициялагъа атланып, бир миллетни жашауун чыгъармачылыкъларында кёргюзтедиле. Ол суратладан къуралгъан кёрмючле аламат  байрамлагъа айландырыладыла. Быйыл да Къазахстанда «Актау 2025 – тюрк дунияны маданият ара шахары» деген фестивальны чеклеринде уллу кёрмюч къуралгъанды. Анда суратчы  Байсыланы Ахматны тогъуз сураты энчи жерни алгъандыла. Ахмат алыкъа жолдады, биз аны бла онлайн халда сёлешип, алай ушакъ этгенбиз.

- Ахмат ненча адам къатышханды быйыл бу  ишигизге?

- Онтёрт суратчы – Къазахстандан, Тюркден, Кипрден, Узбекистандан, Къыргъызстандан, Туркменистандан, Башкириядан, Венгриядан, Къабарты-Малкъардан. Кёбюбюз жыл сайын тюбешебиз. Арабызда шуёхлукъ, бир бирге хурмет бардыла. Айырылгъандан сора да,  ким къайда ишлегенин, не суратла алдыргъанын, къалай айныгъанын билип турабыз.

- Не жерлеге бардыгъыз?

- Торыш, Шайыр, Кокала, Шеркала, Айракты, Ыбыкты сай, Жанаозен шахар, Бозжыра, Сенек, Къызылкул, Бокты, Акътау.  Асламысы элледиле, биз къазах халкъны, аланы жерлерини  энчилигин кёргюзтюрге  керек эдик. Мен туризм бла кюрешеме, адамланы тауларыбызгъа элтеме, аланы ариулукъларын узакъдан къарап угъай, жууукъ билеме.

Сёзсюз, кесибизни Кавказ тауланы башхалагъа тенг этмейбиз, алай чертирге сюеме: Къазахстанны таулары, жерлери  башхалагъа  ушамайдыла. Кесинги Марсха тюшгенча сезесе. Мен ол энчиликни чертир ючюн, кече ортасында талагъа ёрлеп, жулдузлу кёкню сау сагъатны алдырып тургъанма. Бир кадр сау сагъат алынады. Сора хар жулдузну жолу кёрюнеди. Анга суратчыла «Star trek» дейдиле. Алай бла тауланы  бла кёкню араларында байламлыкъны кёргюзтгенме. Айтама да, хар биз баргъан жер жомакъгъа ушай эди.

- Къазахлыла бла бир бирни ангылаймы эдигиз?

- Баргъан кюнюбюзден башлап  кетгинчи  дери мен малкъар тилде сёлешгенме. Бизни тилибизни билген жер башында миллионла бла адамланы ангыларыкъды! Къазах, къыргъыз суратчыла бла мен телевиденияда  ана тилимде сёлешдим. Бериуден сора журналистле манга: «Ахмат, къазах тилни уста билесе!» - дегендиле. Бериу къазах тилде бара эди.

Дагъыда белгилеригим: «Мени алдырмагъыз суратха», - деген чыкъмагъанды. Барысы да юйлерине сыйларгъа чакъыра эдиле. Бек жарыкъ адамладыла, хар сорууубузгъа тынгылы жууапла бергендиле. Къонакъ ала билген халкъ! Портретле алыргъа сюйгеним белгилиди, энди къазах ыннала, сабийле да къошулгъандыла алагъа.

Къазахлыла таулулагъа бек жууукъдула: адет-тёрелери, жашау турмушлары бла да. Кёчгюнчюлюкде бизни ата-аналарыбыз, аппаларыбыз, ынналарыбыз анда болгъанлары да бу жолоучулугъума энчи магъана бергенди. Халкъыбызны азап жоллары, зулму чекген жыллары барыбызны да эсибиздедиле. Ол жыллада къатларында болгъан халкъладан бири къазахлыладыла, аны ючюн манга бу миллет энчи багъалыды.

- Кёрмючге бюсюредигизми?

- Бек сейирлик эди! Кубланы юслеринде суратла, вымпел халда къуралгъанла, миллет кийимлери бла ариу къызла, эркин жер - хар зат да унутулмазча тамаша эди!  Тюркде  талай кёрмючге, Узбекистанда, Къыргъызстанда  кёрмючлеге къатышханма. Анда да алгъа экспедицияла, ызы бла уа кёрмючле бола эдиле. Алай бу жолча ариуу, сейирсиндиргени болмагъанды.

Байрамгъа Акътауда Тюркню эм Узбекистанны консуллары, министрле да келген эдиле.

- Сиз къазах эллеге баргъансыз, юртала къалгъанмыдыла? 

- Угъай, элледе окъуна шёндюгю юйледе турадыла. Жарсыугъа, юрта миллет жашауларындан кетгенди. Алай кийизле – угъай.  Урчукълары бла ынналаны да кёрдюк. Ашлары-суулары да – элпек. 

Бу жолоучулукъдан сора къазах маданиятны теренирек билирге сюйгенме, жазыучуларын, тарыхларын. Жер башында Къазахстан бек сейирлик жерледен бириди десек, ол кертиди. Таулула бла байламлы халкъды десек да, ётюрюк айтырыкъ тюйюлбюз. Битеу да таулулагъа энчи  магъананы тутхан жерде болгъаным ючюн бек ыразыма. 

Байсыланы Марзият.