УФ-м ШынагъуэншагъэмкIэ и къулыкъущIапIэм и ­управленэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щиIэ къудамэм КъБР-м и Лъэпкъ музейм тыгъэ хуищIащ археологие хьэпшып гъэщIэгъуэнхэр. 

Хьэпшыпхэм я бжыгъэр 347-рэ мэхъу. Абы щыщ языныкъуэхэр ди эрэм и япэ илъэс минищэм, нэхъ кIасэхэр ди эрэм и 14-нэ лIэщIыгъуэм щыщщ. IэщIагъэлIхэм къызэралъытэмкIэ, абыхэм къаIуэтэж ди щIыналъэм и археологие тхыдэр. Къыхэдгъэщынщи, дунейпсо щэнхабзэ щIэин мыхьэнэ зиIэ хьэпшыпи яхэтщ къагъуэтахэм. 
Лъэпкъ музейм къыIэрыхьа хьэпшыпхэм къыхагъэфIыкI Кыщпэк кхъэлъахэм Iуащхьэм и Iуащхьэ 13-м къыщагъуэтащ. Псом хуэмыдэу щIэныгъэлIхэм гъэщIэ­гъуэн ящыхъуащ таж пыIэр, сыту жыпIэмэ дуней псом апхуэдэу тху нэхъыбэ щыIэкъым. 
Къэрал тхыдэ музеймрэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIэныгъэ центрымрэ я щIэныгъэ лэжьакIуэ Кадиевэ ­Аннэ зэрыжиIэмкIэ, таж пыIэ а хьэпшыпхэм зэрахэ­лъыр щыхьэт тохъуэ пасэ зэманым щыIа унафэщIхэм диплома­-тие зэпыщIэныгъэ жыжьэхэр зэраIам. 
- Апхуэдэ таж пыIэр и закъуэнкIэ Iэмал иIакъым, абы щIыгъуахэри зэрылъапIэми шэч хэлъкъым, псалъэм ­папщIэ, шы Iэпслъэпсхэмрэ нэгъуэщI кIапсэ зэуIухэмрэ. УФ-м и Музей фондым, КъБР-м и Лъэпкъ музейм и ­фондым щIэныгъэлIхэм лъапIэу къалъытэ апхуэдэ хьэп­шыпхэр зэрыхэлъым мыхьэнэшхуэ иIэщ, - жиIащ Ка­диевэ Аннэ. 
Сармат зэманым щыIа археологие хьэпшыпхэмрэ фэилъхьэгъуэхэмрэ музейм и гъэтIылъыгъэм къызэры­хэхъуар щхьэпэ яхуэхъуну къалъытэ къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэр езыгъэкIуэкI щIэныгъэлIхэм. Кавказ Ищхъэрэм, КъуэкIыпIэ Европэм, Рим империем щыпсэуа лъэпкъхэр къызэщIиубыдэу я щэнхабзэ Iуэхухэр зыхуэдар нэхъ гурыIуэгъуэ хъуну жаIэ абыхэм.
- Кыщпэк кхъэлъахэм и Iуащхьэ 13-м къыщагъуэта хьэпшыпхэр щыхьэт тохъуэ Кавказ Ищхъэрэм щыпсэ­уахэмрэ Ищхъэрэ Тенджыз ФIыцIэм, Кърымым, Кавказ ЩIыбым, Ираным исахэмрэ пасэрей Рим империем и ­зэманым яIа зэпыщIэныгъэхэм, - жиIащ РАН-м и ар­хеологие институтым и скифо-сармат къудамэм и щIэ­ныгъэ лэжьакIуэ Демиденкэ Сергей.
- Хуэбгъэфащэ зэрыхъунумкIэ, щIыналъэм и унафэр зыIэщIэлъа цIыху пашэхэм папщIэ ягъэхьэзыра хьэп­шыпщ ахэр, - жеIэ «Кавказым археологиемкIэ и инс­титут» ООО-м и унафэщI Атабиев Бияслъэн. 
КъБР-м и Лъэпкъ музейм а хьэпшыпхэр щIагъэзэ­гъэн ипэкIэ ахэр къагъэщIэрэщIэжын хуейщ.
 

ТЕКIУЖЬ Заретэ.