Алгъаракъда узакъ танышларыма республикада Китапны сюйгенлени жамауат биригиулерини юсюнден хапар айтханымда, бек сейирсиннген эдиле бизде ол сакъланнганына. Алгъыннгы къырал чачылгъаны бла, аллай биригиулени асламысы ишлерин тохтатхандыла. Алай болгъанда, бизни бу биригиуюбюзню Китапны сюйгенлени халкъла аралы биригиулери къошханды кесине.
 
Къабарты-Малкъарда Китапны сюйгенлени жамауат биригиулери 1974 жылдан бери ишлейди. Аны биринчи таматасы Бениамин Ифраимов болгъанды. Ызы бла аны орунун биригиуню ол замандагъы жууаплы секретары, КъМР-ни халкъ поэти Зубер Тхагазитов алгъанды. Ол анда  13 жыл ишлегенди. Къалам къарындашлары аны Къабарты-Малкъарны Жазыучула союзуну таматасына айыргъандан сора, биригиуге Роза Сабанчиева таматалыкъ этгенди. Ол андан кетеме дегенде уа, анда ишлеп тургъан Наталья Шинкарёваны  айыргъандыла таматагъа. Ал кезиуде тынч тюйюл эди. Ол сау къыралны къурамында да тюрлениуле изленнген сынаулу къыйын жылланы да ётюп, Наталья биригиуню сакълагъанды. Китап окъуугъа адамлада сейир къуругъанды деселе да, бюгюн ол отуз жылгъа жууукъ заманны таматалыкъ этген биригиуге жюрюгенлени саны кюнден-кюннге ёсе барады.
Наталья Шинкарёва Нальчикде туугъанды. Аны атасы бла анасы 1930 жыллада репрессияланы заманларында ёксюзле тургъан сабий юйлеге тюшюп, анда ёсгендиле. Ма ол себепден аппа, ынна деп билмегенди къызчыкъ. Къабарты-Малкъар къырал университетни ингилиз бёлюмюн бошагъанлай, ишлерге бу биригиуге келгенди. «Китап окъургъа сабийликден сюйгенме. Тамата къарындашым окъугъан китапларын манга ётдюргенди. Бизни сабий заманыбызда ол тёре эди. Бек сюйген тюкеним а китап тюкен болгъанды. Школдан сора музыка школгъа жюрюучю эдим, къобузда согъама. Китап тюкенни юсю бла ёте эдим да, ары бара, бери келе да сюйгенме ары къайтыргъа. Тюкенчиле, таматалары да таный эдиле мени», - деп эсгереди бюгюн ол.
Ол биригиуде ишлеп башлагъан ал жыллада окъуучула бла тюбешиуле тохтамай баргъандыла. Бир сейири уа, Интернет да болмагъан заманда бар поэтлени, жазыучуланы таныгъандыла. Наталья айтханнга кёре, Гыттыуланы Максим бла тюбеширге бек сюйгендиле элледе, заводлада, фабрикалада. Ол, къырал къуллукъчу болгъанлыкъгъа, чам этерге, сейир хапар айтыргъа, назму окъургъа да уста эди. Артда уа башха заманла келген эдиле.
Эсигизде болур, озгъан ёмюрню 90-чы жылларында биз китапны арталлыда тас этгеннге тенг болуп къалгъан эдик. Алгъын аллай къыйынлыкъ бла жыйылгъан китапларын эшикге атханла да болгъандыла. Ол къыйын кезиуледе Татьяна Петровна, аны биргесине ишлегенле да, сабийлени, жаш тёлюню жыйып, алагъа китап окъугъандыла, эришиуле къурагъандыла.
«Китапха – экинчи жашау» деген программа да ол заманда жаратылгъанды. Кёп жылланы ичинде жыйгъан китапларын алай бош атып къояргъа кёзлери къыймагъанла аланы биригиуге келтирип башлагъандыла. Алай бла китапханала да юлюшлю болгъандыла ол китапладан.
Андан арысында да кёп эсде къалгъан неда бюгюн да ишлеп тургъан проект къурагъандыла Шинкарёва бла аны шуёхлары. Сёз ючюн, «Китап – тин байлыкъны айнытхан кюч», «Гитче китапчыкъны конкурсу», «Къулийланы Къайсынны окъуулары», «Жаш тёлюге экскурсияла», «Кюмюш жыл сандагъылагъа экскурсияла», «Мени тамырларым мындадыла», жылны юбилярларына атап «Как слово наше отзовётся» деген проектлени, адабият-музыка фестивальланы башламчылары Наталья болуп келеди.
«Китап окъуугъа къайгъырыу – миллетни келлик кюнюне къайгъырыуду» деген проект эрттеден бери да ишлейди биригиуде. Былайда бир зат тюшеди эсиме: китап окъугъанны бла окъумагъанны жашаугъа къарамлары бирге ушамайдыла. Адам бла ушакъ этген сагъатынгда ол шарт, къалай эсе да, тышына чыгъып, кесин кёргюзтюп къояды. Китапны юйретиу кючю алай уллуду.
Шахаргъа Китапны сюйгенлени жамауат биригиулери этген саугъаланы ичинде белгили акцияла бардыла: «Нальчик, окъу!», «Бир бирге китап саугъа этиу», «Китапны байрамы», «Эркин микрофон», «Биз окъуй ёсген китапла», «Къабарты орамда адабият жаз»… Биригиу орналгъан Къабарты орамны жаяу кесеги маданият ара болгъанды. Алайда Наталья башламчылыкъ этип, Ратмир Каровну болушлугъу бла, Инна Кашежеваны «ташдан китабы» да сюеледи. Ол орамда, Атажукин атлы солуу паркда да Поэтлени аллеяларында китап шкафла сюеледиле. Ким да кеси окъугъан китабын ары элтип салып, кесине андан башхасын алыргъа боллукъду. Ол онг бла бизни шахаргъа солургъа келгенле да хайырланадыла. Аллай тюбешиуле окъуучуланы китапха жууукъ этедиле.
Дагъыда бир иги проекти барды биригиуню. Ол «Къайсынны от жагъасында» дегенди. Бу проектни поэтни Чегемдеги Юйю–музейинде ишлегенле бла бирге бардырады. Ол кюнню сакълап тургъан къауум адам, уллу, гитче да, Эл-Тюбюне барып, анда поэтни юсюнден хапар айтадыла, назмула окъуйдула. Кязимни Шыкъыда юйюне да жюрюйдюле ала.
Биригиуню кесини окъуучу къаууму да барды. Кёпледен эшитеме, солуугъа чыкъгъан, алай алыкъа жашаугъа сейирлери ёчюлмеген тиширыулагъа болушлукъгъа биригиу къураргъа керек эди деп. Наталья Шинкарёва ол затны эталгъанды. Басмадан чыкъгъан жангы китапла, журналла бла шагъырей этгенден сора да, биригиу аланы республикабызны ариу табийгъаты бла, тарыхы бла да шагъырей этеди. Ол тюз ангылайды, биз, миллет къадарыбызда, глобализациягъа артыкъ берилсек, кеси энчилигибизни тас этерикбиз.
Юбилейлери болгъан, башха жаш адабиятчыла бла да ишлейди биригиу. Тюбешиуле къурап, жаш адамланы окъуугъа сейирлерин ачады. Унутула баргъан жазыучуларыбызны эсгере, китапла да чыгъарады, презентацияла къурайды, аланы сюзеди. «Эсигизде болур, Совет Союзну заманында бизни къыралдан кёп окъугъан болмагъанды. Заман бара, китапха сейир ёчюлгенди. Ол артха къайта тургъаны уа туурады: 65 къыралда бардырылгъан халкъла аралы тинтиулеге кёре, Россей бюгюнледе ол жаны бла 41-чи жерни алады. Ол игиди. Нек дегенде жаланда окъургъа излеген миллет болдуралады илму жетишимле, жаланда ол туудурады маданият, санат, ырысхы жаны бла да дуния хазнасыны игисин. Аллай миллет болургъа уа жол сабийни, ёсе келген тёлюню окъуугъа сюймеклигинден башланады. Аны болдурууду бизни баш борчубуз», - дейди Наталья Шинкарёва.
Китап аны жашаууду. Тёрели маданият, этика институтла, алгъа атлам эталмай, бузулуп башлагъанда, бу ёмюр а ол шартла бла белгилиди, китап ниет тазалыкъны, миллет тиллени сакъларгъа болушурукъ кючледен бири болгъанына ийнанады Наталья.

Мусукаланы Сакинат.