КъМР-де Ич ишле министерствону Миграцияны ишлери жаны бла управлениясыны информация-аналитика бла жалчытыу жаны бла бёлюмюню специалисти-эксперти  Биттирланы  Атлыны къызы Ханифа къарындашы Хасан бла кёп болмай Къазахстаннга барып, аппасы Биттирланы Шабатайны жашы  Къарайны къабырын жокълап, дууа да тутдуруп къайтхандыла. Ханифагъа тюбеп, аны ол жолоучулугъуну юсюнден ушакъ этгенбиз.  

-Атамы атасы Къарай таулулагъа 1957 жылда Кавказгъа кёчерге эркинлик берилгенин эшитип, бир бек къууаннган эди. Болсада ол кезиуде анга къыйын ауруу тийип, ауушуп къалады. Андан алгъа уа ол, атамы чакъырып: «Элибизге, юйюбюзге къайтып барсагъыз, бизни, мында къалгъанланы, унутуп къоймагъыз, деген эди», - дейди Ханифа. 

Ол атасы Атлыны къабырына барыргъа бир бек термилгенин да айтады. «Бир жол а ауруйду да, мени чакъырып: «Иги болсам, мени Къазахстаннга, атамы къабырына элтирмисе?» -деп тилейди. Бир бек онгсуз болгъанда уа: «Муратымы санга къоюп барама, атамы къабырын жокъламай къойма»,- дейди. Андан бери жыйырма эки жыл озгъанды, алай атамы осуятын толтурургъа уа онг тапмай тургъанма. 

Бир кюн а управлениягъа Москвадан журналист келеди. Сора, манга тюбеп, былай сорады: «Сен этерге керек болуп тургъан не ишге алыкъа жетишмегенсе?» «Жарсыугъа, атам ауушхунчу, аны кёчгюнчюлюкде асыралгъан атасыны къабырына элтирге заман тапмагъанма, кесим да алыкъа баралмагъанма»,- дейме. Ол а: «Кеч болгъанса!» - дегенни айтады. Аны ол сёзлери бир бек ачыу тийдиле. Бир кюнде да эсимден кетмей, къулагъыма эшитилгенлей турдула. Бир кече уа жукълаялмай иги кесекге дери турдум. Ол дунияда атамы аллында сюелсем, аны осуятын толтурмагъаным ючюн не айтырыкъма, деген акъыл башымы бийледи. Сора эрттенликде самолётха билет алгъан къайгъыгъа киреме да, къарындашым, мен да жолгъа тебирейбиз»,- деп бардырады хапарын Ханифа.

Аны атасыны юйюрю Къазахстанны Жамбыл областыны Кордай районуну Къаракемер элинде жашагъанды. Анда Атлы ишлеген юй бюгюн да турады. «Анда шёндю жашагъанла жанына отоула къошуп, башын да башхача жапхандыла. Аппам да ол элден узакъ болмай асыралгъанды. Ары барсакъ, халны кёрюрбюз, къабырны да табарбыз деп, таукелленеме, посольствода да танышларым бар эдиле, алагъа да ышанама. 

Ичими уа бир ангылашынмагъан къоркъуу бийлегенлей турады: «Мындан ары барып, къабырны тапмай къалсакъ , къалай болур». Сора Эл-Тюбюнде жашагъан Бапыналаны Насбийге сёлешеме. Ол андан бери кёп болмай кёчгенди, андагъы эллилени, таулуланы, къазахлыланы да таныйды, халны да иги биледи. Анга ишни болушун айтама, экинчи кюн а  Орта Азиядан Расул деген жаш сёлешеди да, анда биз жашагъан элден къабырланы суратларын жибереди. Атабызны: «Къабырны тёгерегине ташладан хуна къалагъанма»,- дегени эсимде эди. Аны юсюнден айтама. Къаракемер элден таулу жашла къабырны излейдиле. «Аладан: «Тапмадыкъ»,- деген сёзню эшитгеним сайын жилямукъларым тёгюлюп башлай эдиле. Бир кюн а биягъы Расул сёлешип: «Мында сени атангы, аны къарындашын да таныгъан бир къарт къазахлы барды, ол аппангы къабыры къайда болгъанын биледи»,- деп къууандырады»,- дейди Ханифа.

Артда, Къазахстаннга баргъанында, билгенди ол къазахлы акъсакъалны аякълары ауруп, къабырлагъа барырча болмагъанын, Расул а къартны кётюрюп, машинасына олтуртуп элтгенин. Ары жетгенлеринде уа, ол  къабыргъа жолну юйретеди. 
«Ол жаш Газаланы Абидинни жашы Расул болгъанды. Ол сёлешгенден сора, ары барыргъа, къабырны сынына, тёгерегинде атам салгъан ташлагъа да къолум бла тиерге бек ашыгъама. Телефон бла сёлешип, къарт къазахлы кишиге ыразылыгъымы билдиреме. Ол да Атлыны бла Къаншауну бюгюн да унутмагъанын айтады, аладан хапар да сорады. Юйге келип, юйдегилеге да хапар айтама, ала да къууанадыла.

Учар кюнюбюз жетгенде да, биягъы телефон бла сёлешип, Расулдан анда таулулагъа не элтип барсам иги болурун, не затха бегирек бюсюрерлерин да сорама. Расул а: «Чегемден топуракъчыкъ бла эки-юч ташчыкъ ала кел, аладан сора зат да керек тюйюлдю»,- деп тилейди. Ташланы не этеригин соргъанымда, ол а: «Ийисгерге сюеме, къартла Чегемни, Кавказны да юслеринден бир кёп сейирлик хапарла айтадыла да, аланы тансыкъларыкъ эдим. Сёзсюз, бир онг тапсам а бармай къаллыкъ тюйюлме», - дейди. 

Огъары Чегемден ташчыкъла, топуракъ да алама. Мени Къазахстаннга тебирегеними эшитип, Жарашууланы Мариям да эки таш бла топуракъчыкъ береди: «Быланы аппамы бла ыннамы къабырларына сал. Ала бери –Кавказгъа – къайтыргъа бир бек термилип къалгъандыла», - деп. Элтгенме, аланы да къабырларын табып, юслерине чегем топуракъны сепгенме, ташчыкъларын да салгъанма. Тилеп, дууа да тутдургъанма. Сора Газаланы юйлеринде кесим локъумла биширип, аланы, мындан элтген конфетлени да юлешгенме»,- дейди Ханифа.

Къазахстаннга келгенибизде, была къонакъ юйде тохтаргъа умут этедиле, таксини да болжалгъа тутадыла. Къаракемерде жашагъан таулула уа аны билгенлеринде, кёлкъалды этедиле: «Элибизде сизге таулула угъай да, къазахлыла окъуна да тийишлисича къонакъбайлыкъ этерикдиле», - деп. «Алай бла Газаланы Абидинни юйюнде тохтайбыз. Аламат жарыкъ, шуёх юйюрдю ол. Юйдегиле барысы да тауча, къазахча, дунгалча да эркин сёлешедиле. Эки жаныбызны да бир бирге айтыр затларыбыз асыры кёп болгъандан, заман а бир терк кетип баргъандан, ичибизде болгъан кёп затны айтыргъа жетишалмай къалгъанбыз»,- деп жарсыйды ушакъ нёгерим. 

Экинчи кюн Расул бла къабырлагъа бара, таулула жашагъан Кордар элде да тохтап, бир кесек турадыла. «Къабырлагъа жетгенде уа, сын ташны юсюнде арапча, тауча да атамы атасыны аты, тукъуму да жазылгъанларын, аланы заман, жылла да къыралмагъанларын кёргенимде, жюрегим кётюрюледи. Атамы осуятын толтургъаным жюрегиме хошлукъ бергенди, ол манга бек уллу насып эди, дерге боллукъма. Биргебизге элде жашагъан кёпле келген эдиле. Ала энчи аппама, артда уа анда ауушхан битеу таулулагъа дууа тутдула, сурала окъудула. Аланы дууа тутханлары да сейир эди. Бир аякъны тобугъун жерге салып, алай окъугъандыла. 

Аппамы къабырын хансладан тазалап, атам къалагъан хунаны да кёрюп, мындан элтген топуракъны къабырны юсюне сепгенме. Аппам кесим ишлеген шаудан суудан бир уртласам эди деп, кёп термилгенин айтыучу эди атам. Аны да эсимде тутуп, шауданындан суу алып элтген эдим да, аны да къабырыны юсюне къуйгъанма. 

Ючюнчю кюн да къабырлагъа къайтып келебиз. Ол кюн эслегенме аппамы къабыры кенг, эркин да болгъанын. Бизде къабырла уа алай тюйюлдюле – тардыла. Ол жайлыкъда тёгерекде айланып, юзмезден сора бир ташчыкъ табарыкъ тюйюлсе. Атам а атасыны къабырыны тёгерегине ташланы Чуй черекден келтирип къалагъан эди. 

Дагъыда бизни Къыргъыздан анасы Бапыналадан, атасы уа дунгаллы болгъан Рашид Кенгболуев да жокълагъан эди. Бизни юйюне чакъыргъанды, Къыргъызны кёргюзтюрге да айтханды.

Юйге кетер кюн да жетди. Тёрт кюн тёрт сагъат кибик да кёрюнмедиле. Эллилени таулусу, къыргъызы да чыкъдыла бизни ашырыргъа. Кёзлери уа жилямукъладан толуп эдиле.  Юйге келгенибизде да, телефон бла сёлешип, къалай жетдигиз деп, къайгъыра эдиле.

Кёпледен эшитгенме Орта Азиягъа барып, жууукълары асыралгъан жерлени тапмай, битеу къабырлагъа дууа тутдуруп къайтханларын. Биз а муратыбызгъа жетгенибиз бла ёхтемленеме. Расулгъа, Рашидге, анда тюбеген кёп башхалагъа да ыразылыгъым чексизди. Бери келгенибизде, къарындашым Хасаннга дууагъа барыргъа тюшген эди. Анда кёпле аны къатына келип, къолун тутуп: «Кесигизни хаж къылып келгеннге санаргъа боллукъсуз, сиз этген бу ишигиз анга тенгди», - дегендиле»,- деп бошагъанды хапарын Биттирланы Ханифа.

Холаланы Марзият.