Быйылгъы окъуу жылда Хасанияда 16-чы номерли орта школда ишлеген устазла, аны тюрлю-тюрлю жыллада бошап чыкъгъан элли жашла бла къызла, бусагъатда билим ала тургъанла да  окъуу юйню жюз жыллыкъ юбилейине хазырланыу жаны бла  кёп тюрлю-тюрлю ишле бардырадыла, документли материалла, суратла да жыйышдырадыла.

Бу окъуу юй  1924 жылны кюз артында ачылгъан эди. Областьны халкъгъа билим бериу жаны бла   бёлюмю  оруслу жаш къызчыкъгъа  шахаргъа жууукъ –Хасания элде  школ ачып, анда сабийлени юйрет, дейди. Ары дери уа элде окъур жер эмда эллилени окъутур адам да жокъ эдиле. Алай бла сабийлени окъутургъа, асламланы араларына жарыкълыкъ кийирирге деп, къыз Къабарты-Малкъаргъа келгенди.

Нальчик черекни юсю бла ишленнген, адамла жаяу жюрюген  иничке агъач кёпюрчюкню ётюп, элге жарыкъландырыу ишни бардырыргъа Ольга Григорьевна Папашиха келгенди. Хасаниягъа  ол заманда башчылыкъны Ортабайланы Омар эте эди. Ол кесини юйюню бир отоуун  школгъа, биринчи келген  сабийлеге деп бергенди. Ала уа онсегиз жашчыкъ бла къызчыкъ эдиле.

Бир кесекден а Хасания оруслу устаз къызгъа экинчи юйю болгъанды. Ол  кюн сайын эллиле  бла  тюбеше, малкъар тилни да билгенди, аны хайырындан  а  Ольга Григорьевна хасаниячыла бла бютюн бек жууукълашханды. Хасанияда жылдан-жылгъа окъуп, билим алыргъа сюйгенлени саны да ёсюп башлайды…

Бурма чачлы, сары шинли орус къызны элге келип  хасаниячылагъа  устазлыкъ этгени   ол заманда окъугъанланы барыны да  эсинде къалгъанды. Биринчи кюн келгенинде уа, сабийлени аллында сюелип, ышара: «Мен сизни устазыгъызма» деген эди. Ол  огъурлу, жумушакъ жюрекли, ариу тилли адам эди деп эсгергендиле аны къолунда окъугъанла. Ольга Григорьевна  алагъа жашауну жангы бетин ачханды, кёп затха юйретгенди.

Артда уа, эллиле айтханнга кёре, школ, революциягъа дери  Сюйюнчланы  Таубийни  юйю болуп тургъан мекямгъа кёчеди. Анда  20-30  жыллада Ольга Папашиха устазлыкъ этип тургъанды. Бусагъатда да ол школну мекямы  турады, анда элли  жашчыкъла бла къызчыкъла  спортну бир къауум тюрлюлеринден жарауларын бардырадыла.  Мекямны тёгерегинде уа алмала, кертмеле, къозла, дагъыда алагъа ушаш  башха жемишле ёсген  терек бахча барды. Анга школчула кеслери къарап болгъандыла. Башланнган класслада окъугъанлагъа деп жарашдырылгъан бу  школну къабыргъасында  биринчи устазны аты бла  мермер къаннга орнатыргъа айтылады. Отузунчу жылланы аллында уа Ольга Папашиха Москвагъа къайтады. 

1965 жылны октябрь айыны 26 кюнюнде уа  школгъа  аны биринчи къурагъан директору эм устазы Ольга Григорьевна Папашиха Хасаниягъа келеди. Ол кюн  Хасанияда  жангы школну  ачыуну къууанчы бола эди. Къонакъ а аны ючюн Москвадан салып келгенди.

Анга эллиле, школда  ишлеген устазла, окъуучула, ол заманда окъуу юйню директору Холаланы Хусейинни жашы Якуб  да,  уллу концерт къурап, жарыкъ тюбеген эдиле. Тиширыу жангы мекямгъа кирип, анда хар затха да къарап, къууаннганын букъдурмай эди. Бюгюнлюкде  аны къолунда окъугъан, таныгъан, билген адамла айтханнга кёре, ол  элли сабийлени, абаданланы да окъутур ючюн кёп къыйын салгъанды.

Окъуу юйге башчылыкъны дагъыда башха оруслу тиширыула  да этгендиле. Малкъар халкъ  Орта Азиядан туугъан жерине къайтхандан сора,  школгъа директорлукъну Холаланы Хусейинни жашы Якуб этип башлайды. Кёп зат иги жанына тюрленнген эди. Школну атын аны окъуучулары айтдырадыла. Хар жыл сайын элли жашла бла къызла школну бошап, республиканы, Совет Союзну  башха вузларында билим алып чыгъадыла. Школда уа аланы терен билимли, ол элли эмда шахардан келген  таулу, оруслу, эбизели, дюгерли, татарлы, къабартылы, дагъыда башха миллетлени келечилери болгъан бийик билимли устазла юйретедиле.

 Якуб Хусейинович солуугъа чыкъгъандан сора,  окъуу юйге башчылыкъны Хуболланы Сакинат, Мечиланы Малик, Жангоразланы Борис, Къайгъырмазланы Сюлемен, Чочайланы Люба этедиле. Была бары да элли сабийле не къадар билимли, хунерли, усталы болур ючюн къолдан келгенни аямагъандыла. Алай бла школдан кёп белгили адамла да чыкъгъандыла. Бусагъатда аланы араларында къырал къуллукъда, илмуда, культурада, искусствода, медицинада, дагъыда башха  ишледе уруннганла, ёхтемленирча кёпдюле. Школну бошап чыкъгъанланы иги кесеги уа бийик билим алгъандан сора артха  къайтып, элли сабийлени окъургъа, жазаргъа, санаргъа юйретедиле. 

Бюгюнлюкде элни, школну жашауу да  башха тюрлюдю.

Окъуу юйге башчылыкъны Аналаны Азретни жашы Марат этеди. Ол кеси да бу школда окъугъанды, аны заманында жетишимли бошап чыкъгъанды. Ишни къолгъа алгъан биринчи кюнюнден окъуна  кёп жангычылыкъланы жашаугъа кийиргенди, билим алыргъа келген жашла бла къызла не къадар тынгылы болумлада  окъурча мадарла дайым да этеди.  Сёз ючюн, окъуу юйде  къууанчлы жыйылыула бардырырча жер болмай тургъанды. Школчула, устазла да ол болум бла байламлы къыйналыр ючюн къалмагъандыла. Марат Азретович а бир къауум устазла бла бирге болуп, залны жарашдырыр, анга керекли  жабыула, шинтикле, дагъыда алагъа ушаш башха затланы да алырча мадарла этгенди. Энди окъуу юй хар неси да тап жарашдырылгъан уллу залы бла ёхтемленирге боллукъду. Мында башха  ишле да алай бардырыладыла.

Хасания Нальчик шахар муниципал округну  санына киргенди.  Долинскеден келген жолда кёпюрден ётгенлей, экинчи номерли  уллу шахар больница  ишленнгенди, ара орамны эки жанында  эки къатлы  юйлени, ариу къабакъ эшиклени, хуналаны да кёресе. Ёргерек чыкъсанг а,  эл бютюнда къол аяздача кенг жайылгъанын эслейсе. Хасания  тёшлю, тюзлю жер болгъанына да  къарамай, бизге, хасаниячылагъа,  жылны не заманында да  ариу кёрюнеди. Мында жашау кюнден-кюннге игиден-иги бола, айный барады. Элден чыкъмай къаллай жумушунгу да  толтурургъа, тюкенледе не сюйсенг да сатып алыргъа боллукъса, уллу, жарыкъ, хар не кереклери бла да жалчытылгъан спорт зал, уллу, ариу да Маданият юйю. Хар юйде суу, газ, электрокюч бардыла. Арбазлагъа асфальт плитка да  салыныпды. Маршрут таксиле терк-терк энишге, ёрге жортадыла. Алгъынча  сагъатла бла  жамауат транспортну сакълап киши турмайды. Жашау кюнден- кюннге  игилене, тынчлыкълы бола барады. Эллиле монглу жашайдыла, сабийле уа  бир затдан да къыйналмай, окъуугъа берилирча битеу мадарла этиледиле.

Ольга Папашиха келген заманны бла бюгюннгю кюнню  аралары, заман узакъча узакъды. Сырт башында тёрт къатлы школ, бюгюн  бийик билимли  устазлары, кёп билирге итиннген окъуучулары бла да ёхтемленирге боллукъду. Школ кесини жюзжыллыкъ юбилейин махтаулу белгилерчады.

Холаланы Марзият.