Шахарны, комбинатны да тарыхындан

Тарых шартлагъа къарасакъ, къурулушчула шёндюгю Тырныауузну тийресине озгъан ёмюрню отузунчу жылларында геологланы ызларындан келгендиле. Аланы баш борчлары вольфрам-молибден чыгъарыучу предприятияны промышленность объектлерин сюеу эди. «Молибден» рудникни къурулушунда уа алагъа бютюн бек къыйналыргъа тюшгенди.

Комбинат бла бирге магъаданчыланы эли да айный баргъанды. Ал кезиуледе Басхан сууну боюнунда бир къатлы юйле орналгъандыла. Аланы мурдорларын салыр ючюн бир-бир жерледе агъачны къырып кетерирге да тюшгенди. Ызы бла эки къатлы журтла ишлеп башлагъандыла. Ала бла бирге орта билим бериу эмда музыка школла, пионерлени къаласы, сабий садикле, тюкенле, къонакъ юйле, автостанция, стадион эмда общежит ачылгъандыла. Тёбен Басхан ишчи посёлокдан аз-аздан шахаргъа тюрленип башлагъанды.

Алай бла Тырныаууз къуралгъанды. Ол жылдан-жылгъа кенгертиле, айбатлана баргъанды. Беш къатлы юйле бла бирге Маданият къала, сабий чыгъармачылыкъны школу, кинотеатр, санаторий-профилакторий, профтехучилище, больница, поликлиника, жангы мектепле эм башха объектле ишленнгендиле.

Республиканы промышленность бёлюмюню баш объекти – вольфрам-молибден комбинат да – терк атламла бла айнып баргъанды: анда производство кенгертилип тургъаны себепли ишчи къолла кёпден-кёп изленнгендиле. Шахарда жер къытлыкъ ючюн жангы юйлени тогъуз къатлы этип башлагъандыла. Озгъан ёмюрню 80-чи жылларында жыл сайын жашау журтладан жыйырма минг квадрат метр берилиучю эди хайырланыугъа. «Геолог» эм «Басхан» спорт-саулукъландырыу комплексле да ол кезиуледе ачылгъандыла.

Комбинатда иш къайнагъан, жангы производствола къурала, магъаданны чыгъарыу кёбейе баргъан жыллада Тырныауузда шахта-къурулуш управление да ишин бардыра эди. Ол бек кючлю организация болгъанды, аны санында автотранспорт мюлк, темир-бетон завод эм башха бёлюмле бар эдиле.

Къурулушчуланы хайыры бла «Эльбрус», «Ит-Къол», «Чегет», «Терс-Къол», «Вольфрам», «Приэльбрусье» къонакъ юйле эмда пансионатла, Адыр-Сууда бла Адыл-Сууда альпинистлени базалары ишленнгендиле, канат жолла да тартылгъандыла. Минги тауну тийреси уа туризмни, альпинизмни эмда тау лыжа спортну бизни къыралда, андан тышында да белгили арасына айланнганды.

Омарланы Мурат хазырлагъанды.

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

11.08.2026 - 14:52

Жашауну, адамланы да сюйгенди

Гузиланы Хызырны бла Еленаны юйюрлерини юслеринден  газетибизде алгъын да жазгъанбыз. Ол къууанчлы иш бла байламлы болгъанды – ала бирге къош къурагъанлы 50 жыл толгъан эди.

11.08.2026 - 10:50

Къачан да тынч жолну сайламагъанды

– Атабызны айтханы бла Прохладныйде эл мюлк техникумну механизаторланы хазырлагъан бёлюмюне киргенме. Болсада жюрегим окъуудан эсе ишге бегирек тартханы ючюн урунууну сайлайма.

11.08.2026 - 09:03

Тирлик жыйыу барады

Къабарты-Малкъарда сабанлада будай эмда арпа оруу ишле ахыр кезиуюне жетгендиле. Бюгюнлюкде 260 минг тонна чакълы мирзеу жыйылгъанды.

10.08.2026 - 14:25

ХАР БИР ТУКЪУМ – ХАЛКЪНЫ БЕТИ

Бу кюнледе Моллаланы тукъум жыйылыулары болгъанды.

10.08.2026 - 10:45

«Мен сюеген журтла башхалагъа жарагъанларын кёрсем, ёхтемленеме»

Жамауатха жашау юйле, заводла, больницала, мектепле, электростанцияла, тап жарашдырылгъан арбазла, жолла эмда башха мекямла не заманда да керекдиле.