Иужьрей лъэхъэнэм нэхъри нэхъ щIэгъэхуэбжьауэ гъащIэм къыхыхьэ зэ­хъуэкIыныгъэ куэдым цIыхухэм я ду­ней тетыкIэми я гупсысэкIэми хуабжьу зрагъэхъуэжащ, къалэнрэ лэжьыгъэу я пщэ къыдэхуэр нэхъ псынщIэу зэры­зэфIагъэкIыным зэпымыууэ яужь зэритым къыхэкIыу. АтIэми, дохутырхэм къызэралъытэмкIэ, апхуэдэ Iуэху бгъэ­дыхьэкIэр, ехьэехуэкIэр, щригъэлейм деж, цIыхум и узыншагъэм дежкIэ зэраныгъэ къэзышэщ. 

Нобэрей зэманым щыIэкIэ-псэукIэм теухуауэ къигъэув пщалъэхэм, жыла­гъуэм къыщекIуэкIхэм задегъэкIуным, ­дауи, Iей хэлъу къыщIэкIынкъым, къарууэ уиIэ псори абы тебгъэкIуадэу щхьэжагъуэ уримыхъуж закъуэмэ. Абы щыгъуэми, гу зэрылъатамкIэ, еш щIэх-щIэхыурэ къы­зыпкъ­рыхьэхэр, зи щхьэ узырейхэр, зы­зэтрагъэувэжын хьисэпкIэ, и нэхъыбэм «зэIэбыр» иджырей медицинэм пэрыхьэту къигъэщIа хущхъуэхэр зэхьэлIэнырщ. 
А псоми къадэкIуэу, дохутыр IэщIагъэм ирилажьэхэми еджагъэшхуэхэми зэры­трагъэчыныхьымкIэ, цIыхум и узыншагъэр зэпIэзэрыт щытыкIэм имыкIыу къе­кIуэкIын папщIэ, зэрыхуепIэщIэкI щымы­Iэу лъэс къэкIухьыным зригъэсапхъэщ. 
ЛъэсырыкIуэкIэм къыхуезыджэхэм абыкIэ и нэхъыбэм тегъэщIапIэ ящIыр апхуэдэ зыгъэпсэхукIэ-узыншагъэ зэтегъэувэжыкIэр хэт и дежкIи гъэзэщIэ­гъуафIэу зэрыщытырщ. 
Абы щхьэкIэ дэтхэнэри дызыхуеишхуэ щыIэкъым: къэувыIэжыкIэ зымыщIэу зи щхьэр щIэзыхьа цIыхум, Iуэхуу и пщэ дэлъыр пIалъэ гуэркIэ иригъэтIылъэкIыу, лъэс къэкIухьыным зэман тIэкIу хухихынырщ. 
ЛъэсырыкIуэным хуэщIа щIыпIэхэр къалэхэми щыIэщ. АрщхьэкIэ, узыншагъэр зэтегъэувэжыным хуэунэтIа лъэ щIэгъэкIыкIэм зыщебгъэубгъунымкIэ псом нэхърэ нэхъ зэгъри нэгу зегъэужьыпIэу хъуэпсэгъуэри губгъуэ-мэз лъагъуэхэрщ е цIыхухэм папщIэ къалэхэм, къуажэхэм къыщызэрагъэпэща зыгъэпсэхупIэ жыг хадэхэрщ (паркхэр).  
Тхыдэ гъунэгъум къызэрыхэщыжымкIэ, а махуэр къэзыгупсысар США-м щыщ хьэрычэтыщIэ, абы дэщIыгъууи дохутыр IэщIагъэм хуэIэижьу илъэс куэдкIэ къе­кIуэкIа Рабе Уильямщ. Мичиган штатым хыхьэ Макино хытIыгум ит «Гранд-отель» хьэщIэщым, зи лъэс къэкIухьыпIэр метр 600-м щIигъум здыщIэсым, абы гу лъитащ цIыхум къызэщIэплъа и акъылми еш къызыпкърыхьэу щIэзыдза и Iэпкълъэпкъми я дежкIэ узыхуепIэщIэкI щымыIэу лъэсу къэпкIухьыныр хуабжьу сэбэпышхуэ къэзышэу зэрыщытым. Ар къыщыхъуар 1970 гъэм мэкъуауэгъуэм и 15 - 17 махуэхэрат.  ЗэрыжаIэмкIэ, абы иужькIэщ мэкъуауэгъуэм и 19-р Лъэс къэкIухьыкIэм и дунейпсо махуэу щагъэувари.

КЪУМАХУЭ  Аслъэн.