Харбызланы сатыу кёп да бармай башланырыкъды. Аланы Россейге тышындан да келтиредиле, кеси регионларыбызда да ёсдюредиле. Врачланы оюмларына кёре, бу жемишден хар адам да бир жылгъа 30 килограмм чакълы ашаса хайырлыды. Алай, саулукъгъа жарагъаны бла бирге, харбыз  ууландырыргъа да боллукъду. Аллай жарсыулу болумгъа келтирген сылтауладан  бири нитратладыла. Болсада башха заранлы затла да бардыла. Андан сора да, харбыз тийишлисича сакъланмагъан эсе, аны сатыу-алыуну жорукъларына бузукълукъ этилген эсе, ол хатагъа келтирмей къоярыкъ тюйюлдю.

Баш аурууну сылтауу

Эртте жетген харбызлада нитратланы мардадан кёп болгъанларындан алыкъа адам ёлмегенди. Алай андан хата кёргенле уа кёпдюле. Харбыз ашагъаныгъыздан сора башыгъыз ауруду эсе, санларыгъыз тюшюп, терк окъуна арып къала эсегиз, ууланнганыгъызны билигиз. Къаты ууланнганда уа, адамны кёлю аман этеди, ол къусады, ётеди. Ол заманда жаланда бир амал барды - къайнатылгъан жылы суугъа марганцовка къошуп (суу бир кесек къызгъылдым болургъа керекди), аны не къадар кёп ичерге. Активированный кёмюр неда аны алышындыргъан дарман да иги болушадыла. Болмаз къалса, врачха къаратыргъа керекди (багъыуну андан башласагъыз окъуна иги болур).

Къаллайын сайласа игиди

Харбызны ала туруп, аны сатхан адам, бир кесекчигин кесип алып, ашап кёрюгюз дей эсе, арталлыда унамагъыз. Ол харбызны кесерге тебиреген бичакъ таза болмазгъа боллукъду. Сора ол бичакъ бла кесилген харбыз кусокну ашап кёрсегиз, диарея бла къалмай, дизентериядан окъуна аурургъа боллукъсуз.

   Алай, бир затха да къарамай, харбыз ашаргъа сюйдюгюз эсе, аны жарылгъанын неда эзилгенин алмазгъа кюрешигиз. Иги харбызны къабугъу сыйдамды, жарыкъ бетлиди, жылтырауукъду. Аны бишгенин а  сапчыгъындан да билирге боллукъду: ол къургъакъ болургъа керекди. Жанында уллу болмагъан сары тамгъасы бар эсе, харбыз кеси аллына бишгенди. Ол тамгъа кенг жайылып эсе уа, кюнсюз жетгенди. Аллай харбыз суулу, татыусуз болады. Харбызны къагъып кёрюгюз, ол тунакы таууш эте эсе‚ аны нитратлары кёпдюле. Къысханда уа, тауушу эшитилмей, батылгъанча кёрюне эсе, терк къызартыр ючюн, анга бир хыйлалыкъ этилгенин билигиз. 

  Юйде харбызны сапын бла да жууугъуз, юсюне къайнар суу да къуюгъуз. Кесгенден сора уа, иги къарагъыз, кесилген жери терлеген этгенча тюйюл эсе, жылтырамай эсе, ол нитратлы жемишди. Ичи акъсыл болуп, кесинде да тамырлача, сары ызлыкъла бар эселе, анга химияны зараны жетгенди. Жумушакъ жерини бир кесегин суугъа салып да кёрюгюз. Суу къызарса, сакъ болугъуз, ол иги харбыз тюйюлдю (игиси сууну мутхуз этип къояды).

Басмагъа Къасымланы Аминат хазырлагъанды.