Къэбэрдей-Балъкъэрыр илъэси 100 зэрырикъум и цIэр зезыхьэ паркым ит сурэт гъэлъэгъуапIэм накъыгъэм и 20-м къыщызэIуахащ Адыгэ лъэпкъым и Щыгъуэ-щIэж махуэм ирагъэхьэлIа Iуэху дахэ. Иорданием щыщ сурэтыщI цIэрыIуэ ­Эль-Саид Зайнэ и IэдакъэщIэкIхэр щызэ­хуэхьэса «Коды родной культуры» гъэлъэгъуэныгъэращ сурэтыщIхэри, лъэпкъ интеллигенцэри, къалэдэсхэри, Налшык и хьэщIэхэри зэхуэзышэсар.  

Бжыгъэр и лъабжьэу компьютеркIэ зэхэ­гъэува, сурэт щIыным и Iэмал зэ­мы­лIэужьыгъуэхэр къыщыгъэсэбэпа лэжьыгъэщ ди пащхьэ къралъхьахэр. Хэхэс бзылъхугъэм и къуэпсхэм, и щIыналъэм, и лъэпкъым, и тхыдэм ехьэлIа и гупсысэхэращ лъабжьэ яхуищIар. Зэхигъэува коллажхэмкIэ абы къехутэ гъащIэр зэран хуэмыхъуфу лъэпкъ щэнхабзэм къыхэна нэрымылъагъу дамыгъэхэр. И щхьэм илъ гупсысэр къызэригъэлъэгъуэфыну къыщыхъуу компьютеркIэ къигъуэтурэ зэри­дзылIа теплъэхэм - цIыхухэм, щыгъыныгъуэхэм, лъэпкъ дамыгъэхэм, удз гъэгъахэм псэущхьэхэм, хьэпшып зэмылIэужьыгъуэу адыгэхэм къадэгъуэгурыкIуахэм, уагъэ-щагъэхэм - ящыщу зытеIэзэщIыхьыпхъэхэри зыщигъэгъупщакъым сурэтыщIым. Абыхэм лэжьыгъэхэр нэхъ нэIурыт ящI, гу зылъытапхъэу къыхэгъэбелджылыкIын хуейхэр нэм нэхъ къыIурагъадзэ. Апхуэдэ гупсысэ езы сурэтыщIым имыIэу ар Iэмал гуэрым и хэкIыпIэми сщIэркъым, ауэ къызэрыгуэкI цIыхум, гъуазджэ IэрыкIхэр гурыхь-гуры­мыхькIэ, гупсысэ къызыпкърыкI-къызып­кърымыкIкIэ зэхэзыгъэкIым арауэ къыс­щохъу къызэрыфIэщIынур. Мыбыхэм уагъэгупсысэ къудейкъым, уазэреплъу, композитор цIэрыIуэ ХьэIупэ ДжэбрэIил и псалъэкIэ жысIэнщи, щхъуэфэцкIэ укъаIэт. Зым и ­теплъэм адрейр щIэжьыуэу, ахэр зэрызэхэувэм дыкъызыхэкIа лъэпкъым и гупсысэ щэху гуэр къыпкърыкIыу телъыджэщ. Псалъэм и хьэтыркIэ, слъэмыкIыу сыкъыщы­зэтеувыIащ «Состояние ума» зи фIэщыгъэ сурэтым и деж. Щхьэуэ фIэтщ сэ кIэщIыр, фочыр, зауэ-банэр, ахэр и гъащIэ гъусэу зэрыщытым и нэщэнэу. Аслъэн шыритI и бгъумкIэ къыщытщ, и лIыгъэр къигъэлъа­гъуэу, гу щабагъэщ и Iэм пэгъунэгъу удз гъэгъар зи дамыгъэр - псэ зэныкъуэкъур арауэ къысщохъу мыбыкIэ къигъэлъэгъуэну зыхэтыр.  ХьэтиякIуэм и щхьэм уэгунэ бзу цIыкIу щызолъатэ, бзылъхугъэ пыIэ щхьэрыгъыу. Лъэпкъ дамыгъэхэр зэрызэIуща цы ­Iуданэр IэшкIэ хъу-мыхъущ. Адыгэхэм я псэр щысабыра хым хэтщ бзылъхугъэ, къэрабэ удз гъэгъам и щхьэ бапхъэр фIэту, ахэр лъэпкъ дамыгъэхэр къыхэщу, жьым зэбгрех... Угупсысэххэнумэ узыгъэгупсысэн защIэщ, хэхэс гъащIэм хапIыкIа ди лъэп­къэгъу бзылъхугъэм и IэдакъэщIкIхэр. Абы щыгъуэми, езы Зайнэ зэрыжиIэмкIэ, ар фIыуэ зыцIыхухэм къызэрыхагъэщымкIэ, блэкIар и тегъэщIапIэу нобэрей гъащIэм и теплъэ къигъэщIу аркъудейщ. 
ЗэIущIэр къыщызэIуахым, дэрбзэр цIэры­Iуэ Сэралъп Мадинэ къызэхуэсахэм фIэ­хъус ярихри ехъуэхъуащ икIи къыхигъэщащ ­Зайнэ и гъэлъэгъуэныгъэ иджы ещанэу ди щIыналъэм къызэрыщызэIуахыр. «Ар езым и хъуэпсапIэт, ди дежкIэ гуфIэгъуэщ. Адыгэ лъэпкъым и щэнхабзэм щыгъуазэ дэтхэнэми къыгуроIуэ сурэтыщIым и IэдакъэщIэкIхэр. Ар гуапэщ, псэм ехуэбылIэ гуэрщ», - жиIащ Мадинэ. 
- Эль-Саид Зайнэ и лэжьыгъэхэмкIэ пщIыхьэпIэмрэ нахуапIэмрэ я зэхуакум къыщыхъу, а тIур щызэхыхьэ-щызэхэкIым къыщекIуэкI джэгум ухешэ. Зэрыадыгэр имыгъэгъуащэу, ар и IуэхущIафэхэм къыхэщу апхуэдэщ, нобэ щыIэ гуэр илъагъуу, а илъагъумкIэ и IэрыкIхэр игъэпсауэ аращ къызэрыслъытэр. Махуэ къэс нэхъ лъэщ, къарууфIэ мэхъу Зайнэ и гуащIэр. Дэнэ щыпсэуми ар къуэпскIэ къыдэпхащ - нобэ тлъагъухэм ар наIуэ тщащI, - жиIащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ сурэтыщI Црым Руслан. 
Бзылъхугъэм и IэдакъэщIкIхэр зэпысплъыхьурэ сыздрикIуэм, гъунэгъу сыхуэ­хъуащ КъБР-м и цIыхубэ сурэтыщI Жылэ Анатолэ. «Зайнэ къигъэсэбэп Iэмалыр гугъу?» - жысIэу сыщеупщIым къызжиIащ: 
- Псэр, бгъэдыхьэкIэр абы теухуауэ щытын хуейщ. Хьэпшыпхэр зэхэбгъэувэнракъым гугъур, абыхэм гупсысэ ящIэплъхьэнращ. Ахэр къызэрыдгурыIуэм тызощIыхьри, бзылъхугъэм и мурадым и Iэр техуэу къысщохъу, абы сыщогуфIыкI. Езым и тхыгъэ гуэрым щыжеIэ ар блэкIам тегъэу зэрыармырар, атIэ къэкIуэнум зэрегупсысыр, ар наIуэу къигъэлъэгъуэну зэрыхэтыр. Адыгэм ди хьэлым хэлъщ блэкIар дгъэщIэращIэу, ар икIи захуагъэщ: лъабжьэ быдэ уиIэнымкIэ Iэмал зимыIэ Iуэхущ тхыдэм ухуэгуэпэныр. ИтIанэ Зайнэ и ехъулIэныгъэхэм я хэкIыпIэу иджыри къысщыхъури? Зы мащIэ тIэкIу щебгъэлъагъум и деж цIыхум нэхъ зыхещIэ зэпымыууэ укъыпыгъыкIыу, утхьэу­сыхэу щыщытым нэхърэ. ЕтIуанэм уи гур къеуIэ, ухуэмеижыххэу уищIынри зыхуэIуа щыIэкъым. 
КъБКъУ-м и «Эрмитаж - Кавказ» щэнхабзэ-егъэджэныгъэ центрым и унафэщI Сэ­ралъп Альберт къыджиIащ сурэтыщI гъэ­щIэгъуэн Iэджэм зэрырихьэлIар, ауэ Зайнэ щыIущIам зыми емыщхь гуэру къызэрыщыхъуар. «Нобэр къыздэсым сызэщIаIыгъэщ абы и IэдакъэщIэкIхэм. Сыт хуэдэ IэщIагъэлIхэм езгъэлъэгъуами, Зайнэ и гупсысэр, и IэрыкIхэр яфIэтелъыджэщ. Плъыфэхэм я зэщIэжьыуэри абыхэм ящIэплъагъуэ ма­къамэ гурыхьри щхьэм гъэщIэгъуэну зэрегъэзахуэ. Дуней псом щызекIуэ гъуазджэм фIыуэ хещIыкI, абыхэм я лъабжьэр ещIэри, ахэр зрилъытыну Iэмал иIэщ, ди дунейм къызэрезэгъри къегъэлъэгъуэф бзылъхугъэм - арауэ къысщохъу и ехъулIэныгъэм и хэкIыпIэр.
Мэкъуауэгъуэм и 15-м Налшык къэкIуэнущ Зайнэ. И IэдакъэщIэкIхэм къыдата гупсы­сэхэри зэдгъэзэхуарэ езы бзылъхугъэри гъунэгъуу зэдгъэцIыхуну Iэмал зэрыдиIэм сыщогуфIыкI.

ИСТЭПАН Залинэ.
Сурэтыр  Къарей  Элинэ  трихащ.