Къыралыбызны хар къалайындача, Гуманитар тинтиуле бардыргъан институтну алимлери да Уллу Хорламны байрамын белгилеуге кеслерини юлюшлерин къошхандыла. Аладан бири уа «Къарачай-малкъар жазыучула – Уллу Ата журт  урушха къатышханла: «Жигитликни географиясы» деген ат бла бардырылгъан «тёгерек стол» болгъанды. Аны институтну къарачай-малкъар адабият бёлюмюнде ишлегенлерибиз къурагъандыла эмда бардыргъандыла.

Эм алгъа «тёгерек столну» ачылыуу бла ары жыйылгъанланы къонакъбай, махкемени директору Касболат Дзамихов алгъышлагъанды. Ол быллай тематикалы, бютюнда бег а Уллу Ата журт уруш бла байламлы тюбешиуле бюгюнлюкде къачандан да бек керекли болгъанларын  чертгенди.

Алада айтылгъан ачыкъ шартла жаланда ресубликабызны угъай, саулай да къыралыбызны бу урушда болдургъан жигитлигин, батырлыгъын баямлагъанлары бла бирге тарых тазалай сакъланырына, ёсюп келген жангы тёлюле тюзню-терсни айыра билирлерине себеплик этгенлей турлукъларын да белгилегенди.

Андан сора да, Касболат Фицевич институт бардыргъан ишле бла хайырланнганла, ала кимле болсала да, информацияны къайдан алгъанларын белгилей турсала, ол ышан да байламлыкъланы кючлерине ышаннганын ангылатханды.

Сагъынылгъан секторну таматасы, филология илмуланы доктору Сарбашланы Алёна урушха къатышхан жазыучуларыбызны-поэтлерибизни юслеринден, аланы жигитликлерини, ол жыллада жазгъан чыгъармаларыны юслеринден да тынгылы доклад этгенди. Тюбешиуню баш магъанасы аланы хар бирини атын да энчилеп,  уруш биографияларын эсгериу эмда хурметлеу болгъанын, алагъа аталып, мында стенд да къурагъанларын билдиргенди. Аланы барысыны да атлары тарыхда къаллыкъларын да чертгенди.

Закийибиз Къулийланы Къайсынны юсюнден айта, ол, кесини урушда алгъан жараларына да къарамай, жазгъанлай тургъанын, аны къаламы да жаугъа къажау болгъанын белгилегенди.

Биз барыбыз да билебиз аны «Сын Отечества» газетде ишлеп тургъанын, «Сиваш», «Перекоп»,  дагъыда кёп башха чыгъармаларын да.

Алёна Мустафаевна Къулийланы Къайсынны бла къабартылы жазыучу Алим Кешоковну араларында шуёхлукъ да фронтда уруш аулакъда жаратылгъанын эсгертгенди. Аланы ол шуёхлукълары саулай жашауларыны узунуна созулгъанын, аны юсюнден аслам чыгъармалада, эсгериуледе жазылгъанларын да.

Андан сора да, композиторубуз Малкъондуланы Ахмат кесини «Ива» атлы симфониясын Уллу Хорламны 80-жыллыгъына атагъанын, анда да аланы шуёхлукъларын ачыкълау кесине жер тапханыны юсюнден хапарлагъанды.

Ызы бла сёз Отарланы Керимни фронтдагъы жылларыны, ол анда аягъын къоюп келгенини юсюнден баргъанды. Биз барыбыз да билебиз аны «Жолла» атлы поэмасын. Ол а урушха къажау сюелген, налат берген чыгъармаладан бири болгъанын да.

Адам улу жаратылгъанлы бери да эм кюйсюзге саналгъан урушну кёрген поэт «Къарылгъач уя ишлейди» дегенча назмуну жазгъанын да ол сейир шартха саналгъанды. Аланы жюреклери жашаугъа огъурсузланмагъанын, не къыйынлыкъгъа да тёзюмлю болгъанларын, аны бла бирге уа жашауну ёлюмсюзлюгюне ийнаннганларын да чертгенди.

Алёна Мустафаевна докладында Гуртуланы Бертни, Гыттыуланы Максимни, Маммеланы Ибрагимни, Этезланы Омарны (ол а институтда ишлеп да тургъанды), Сотталаны Адильгерийни, дагъыда кёп жазыучуларыбызны уруш жолларын эмда чыгъармаларын эсгертгенди.

Институтну къарачай-малкъар фольклор бёлюмюню таматасы Берберланы Бурхан а къарачайлы поэтлени бла жазыучуланы къайсылары урушха къатышханларыны, аланы жигитликлерини юслеринден тынгылы хапарлагъанды. Кесини сёзюнде ол Бостанланы Хасанны, Борлакъланы Тохтарны, Къобанланы Хамзатны бла Дагирни, кёп бирсилени юслеринден да айтханды.

Байрамукъланы Халиматны юсюнден билдириу сейир кёрюннгенди. Аны урушха къатышханыны хапары,  «Жашлыгъымы шинельге чёргеп, мен урушха кетгенме» деген сёзлери уа бютюнда. Халимат Башчиевна фронтдан артха да къайтханды, аны чыгъармалары дунияны 50 тилине кёчюрюлюп басмаланнгандыла.

Тюбешиуде Къулийланы Къайсынны бла Алим Кешоковну шуёхлукъларыны юслеринден филология илмуланы  доктору Юрий Тхагазитов, КъМР-ни жазыучуларыны союзуну правленини таматасы, халкъ поэт Беппайланы Муталип да сёлешгендиле. Андан сора да, ол быллай тюбешиулени мурдорларында жыйышдырылгъан материалла бла мектеплерибизде ишлеген устазларыбыз да хайырланалсала, ол ахшы шарт боллугъун чертгенди.

Филология илмуланы доктору Биттирланы Тамара да доклад хазырлагъанды. Ол кёнделенчи жаш Къудайланы Хасанны юсюнден хапар айтханды. «Жамауат асламысында биринчи пландагъы жазыучуларыбызны иги биледиле, алай а экинчи пландагъыларыбызны да адабиятны айныууна, аны жангы ызларын байыкъландырыуда кеслерини энчи юлюшлери барды», - деп чертгенди.

Жыйылыуда бёлюмню илму къуллукъчусу Керимланы Раузат да сёлешгенди. Ол да кёнделенчи Улакъланы Зейтунну юсюнден хапарлап, аны кесини аппасы, белгили алимибиз Улакъланы Махтини уа атасы болгъанын айтханды. Аппасы бла ёхтемленнгенин жашырмай, ол урушха къатышхан хурметли ветеранладан болгъанын, элде музейни къурагъанын, анда уа таулуланы жашау-турмушларын ачыкълагъанын да билдиргенди. Аны малкъар жомакъланы эмда Кёнделенни юсюнден басмалагъан китапларыны юслеринден да хапарлагъанды.

«Тёгерек столда» дагъыда кёп алим сёлешгенди. Ол санда филология илмуланы докторлары Ёзденланы Фатима, Адам Гутов, башхала да айтхандыла уруш аулакълада къазауатлагъа къатышхан жазыучуланы, поэтлени жашау эмда чыгъармачылыкъ жолларыны юслеринден.

Кертиси бла да, илму жаны бла алып къарагъанда, «тёгерек стол» конференциягъа окъуна бурулуп къалгъан эди дерчады. Аны кезиуюнде чертилгенича, институтну алимлери Уллу Ата журт урушха къатышханларыбызны атларын  энчи-энчи жыйышдыргъанлары эмда бу жаны бла тематикалы чыгъармаларыны юслеринден илму кёз къарам бла айтханлары да уллу ишди. Аланы барысын да, Муталип Азнорович чертгенича, мектеплерибизде хайырланырча болса иги эди. Нек дегенде мында устазлагъа бек бай материал барлыгъын белгилерге тийишлиди. Андан сора да, быллай жыйылыулагъа эллерибизден окъуучуланы бла педагогланы бир къаууму келе турурча амал чыкъса да, аны да себеплиги боллукъду деригибиз келеди. 

Трамланы Зухура.