КъМР-де Регионнга оноу этиу арада (ЦУР) бу кюнледе бардырылгъан кезиулю эфирге «Экологистика» компанияны башчысы Рустам Кочесоковну чакъыргъандыла. Ол республикада кир-кипчикни ташыу жаны бла болумну юсюнден хапарлагъанды, къараучуланы сорууларына да жууапла бергенди.

Рустам Галиевич билдиргеннге кёре, компания ишин не жаны бла да игилендирирге кюрешеди. Ол умутда, болгъан кемчиликлени сюзюп, тийишли мадар табадыла. Сёз ючюн, алгъаракълада кир-кипчикни ташыгъан улоуланы саны азлыкъ этгенин кёрюп, былтыр аллай энтта да онбешисин сатып алгъандыла, бир кесегин а къыстырыкъ халда тутадыла. Керек болса, ала къалайгъа да жетип, ишге себеплик этерге хазырдыла. Аны хайырындан графикде болуучу чурумла иги да азайгъандыла.

Компанияда ишге энтта да бир жангычылыкъны сингдирирге хазырлана турадыла. Ол а неди десегиз, Нальчикде, Тырныауузда эмда Прохладныйде кир-кипчикни бирер жерге жыйып, аладан аны полигоннга ташып башларгъа сюедиле. Аны хайырындан бу шахарладан кир-кипчик бютюнда терк чыгъарыллыкъды, тазалыкъ, санитария жаны бла болум да игиленирикди. Энчи ол юч шахарны нек сайлагъанларыны магъанасын а къонакъ алада туризм айный баргъаны, тышындан келгенлени саны да кёбейгени бла байламлы этгенди. Хар шахарда да администрациялары бла оноулашып, аллай жерлени белгилерикдиле, бу ишни кесин да быйыл къолгъа алыргъа дейдиле.

Аны юсюнден айтханда, «Экологистиканы» башчысы жер-жерли власть органла бла байламлыкъла жюрютюуге да уллу магъана берилгенин чертгенди. «Кир-кипчикни жыйгъан орунланы орнатхан тийрелени къурагъанда, аланы тап халда тутууда да администрацияла бла оноулашмай болмайбыз. Анга, башха жумушлагъа да адамла къатышсала, бир тюрлю угъайыбыз жокъду. Оюмларын айтсынла, къайда не затны иги этерге боллугъун билдирсинле. Биз хар кимге да ачыкъбыз», - дегенди ол.

Адамла бла оноулашыуну магъанасы энтта да не бла уллуду: кир-кипчикни айырып жыйыу аласыз боллукъ тюйюлдю. Бу амалны инсанла дурус кёрмеселе, аны бла кюрешиуден хайыр тюшмезлиги баямды. Аны юсюнден сагъыннганда, Рустам Галимович алты жыл мындан алгъа ала аны этерге кюрешгенлерин юлгюге келтиргенди: «Биз ол умутда кир-кипчикни хар тюрлюсюне да талай жерде энчи контейнерле орнатып кёргенбиз. Ахыры уа неге келгенди: аланы ичлеринде жыйылгъан кир-кипчикни кёп къалмай экиден бири къатыш эди. Башхача айтханда, аны айырып, хар оруннга энчи атхан тёре тохташмагъанды».

Бюгюнлюкде уа компания аз башха жол бла барады. Кир-кипчикни ташып жыйгъан полигонда аны бютюнда тынгылы айыргъан юч ыз ишлейди. Сёз ючюн, темир затланы, пластикни, мияланы эмда полиэтиленни бу компания жангыдан жарашдырыугъа жибереди. Аны хайырындан жерге асыралгъан, кеси да жукъгъа жарамазлыкъ къалгъан-къулгъанланы ёлчеми азайгъанды.

Кир-кипчикни ташыуну багъасыны, аны ким тёлерге керек болгъаныны юсюнден тюзюнлей эфирде кёп айтылгъанды.

Биринчиден, бу жумушну багъасын КъМР-ни Тарифле эмда жашау журтлагъа надзор этиу жаны бла комитети тохташдыргъанын «Экологистиканы» башчысы энчи белгилегенди. «Аны республикада жашагъан хар ким да берирге борчлуду. Бирле: «Мен сизни бла келишим этмегенме, нек тёлерге керекме?» - деп сорадыла. Алай хар инсан да юйюнде кир-кипчик этмей болмайды: сюйсе, сюймесе да, къагъыт, мияла, башха не къалады. Аланы уа къайры элтирикди? Тышына. Аларын башха орамлада бирсилени неда муниципалитетни орунларына атадыла. Ол а тюз тюйюлдю да. Бу тёлеуню юсю бла инсан келишим этмейди, ол битеу халкъгъа жайылгъан «ачыкъ келишим» халда тамамланады. Предпринимательле, организацияла, учрежденияла уа хар бири да энчи келишим этерге борчлудула. Ол бары да Жашау журт кодексни, законну излемиди», - дегенди Рустам Галиевич.

Къараучуладан бири терек бахчачылыкъ, дача неда коммерциялы болмагъан биригиуле уа быллай келишимни этерге борчлумудула, деп соргъанына компанияны башчысы быллай жууап бергенди: «Хау, аллай тийреледе кир-кипчик бола эсе – борчлудула, ол 9-ФЗ законну излемиди. Алай андан къутулургъа сюйгенле уа табыладыла. Сёз ючюн, бир терек бахчачылыкъ биригиуню тийресине бизни кирирге онгубуз жокъду. Алай анда жашагъанлагъа уа кир-кипчик ючюн тёлеуню жазып турабыз. Нек? Ала аны чыгъарып, муниципалитетде орунлагъа тёгюп тургъанларын кёребиз. Башында айтханымча, ала кир-кипчик этмей болмайдыла, аны уа тышында тёгедиле».

Эфирни ахырында «Экологистиканы» башчысы компанияны ишинде чурумланы, аладан къутулур амалланы юсюнден да къысха айтханды: «Аз алгъаракъда ишчиле жетишмей къыйналгъанбыз. Техника да терк-терк бузулуп, чырмап тургъанды.

Хакъларын кётюргенден сора андан къутулгъанбыз. Улоулада «Глонасс» эмда видео къарау системала орнатылгъаны себепли, водительлени да юйретебиз. Къысхасы – иш тохтамазча, берилген жумушла тынгылы болурча мадар этебиз».

Улбашланы Мурат.