Къэбэрдей-Балъкъэрым и зыу­жьы­кIэр зыкъомкIэ елъытащ къулыкъущIэхэмрэ цIыхубэмрэ я зэпыщIэныгъэм, я зэ­дэлэжьэкIэм. А Iуэхум куэду холIы­фIыхь щIыпIэ самоуправленэ­хэр. Псом хуэмыдэу гулъытэ зыхууе­гъэщI щIалэгъуалэр республикэм щекIуэкI Iуэхугъуэхэм, жылагъуэ гъащIэм, спортым, щIэныгъэм, щэнхабзэм зэ­рыдрагъэхьэх Iэмалхэм. Мэ­лы­жьы­хьым и 21-м ди къэралым щагъэ­лъапIэ щIыпIэ самоуправленэм и ­махуэр. Ар ди щхьэусыгъуэ дахэу деп­сэлъащ, ныбжькIэ щIалэ пэтми, а Iуэхум хэлъхьэныгъэ хуэзыщIыну хунэс, игурэ и псэрэ етауэ къыхуагъэ­фэща IэнатIэ мытыншым пэрыт, Щхьэлыкъуэ къуажэм щыщ Афэ­щIагъуэ Анзор. Ар Налшык къалэ администрацэм щIалэгъуалэ поли­тикэмкIэ и управленэм и унафэщIщ, КъБР-м и Парламентым и ЩIалэ­гъуалэ палатэм и 8-нэ зэхуэсыгъуэм и уна­фэщIу щытащ. 2024 гъэм, илъэс 27-м иту, физико-математикэ щI­э­ны­гъэхэмкIэ кандидат хъуащ. Мы зэманым КъБКъУ-м и студентхэр ире­гъаджэ. 
Ди зэпсэлъэныгъэр дублащ Анзор зы­пэрыт къулыкъум зэрыщехъулIэмкIэ, щIалэгъуалэм зэрадэлажьэм теухуа гуп­сысэхэмкIэ. Езыми и махуэр зэ­рекIуэкIамкIэ къыщIидзащ. 

- Псалъэм и хьэтыркIэ, нобэ зы Iуэху зэфIэдгъэкIащи, абыкIэ къыщIэддзэнщ. Белэ Речкэ къуажэм дыщы-  ­Iащ, ныбжьыщIэхэм даIущIащ. Сыт хуэдэ а къуажэм дэс щIалэгъуалэр, сыт зыгъэпIейтейр, сыт нэхъ зыдихьэхыр, ­нэхъ къайхъулIэр – мис а псом зыщыдгъэгъуэзащ. Мыр къуажэ администрацэмрэ ди управленэмрэ зэщIыгъуу къызэрагъэпэщащ, икIи щIэх-щIэхыурэ едгъэкIуэкIхэм ящыщщ. Ди респуб­ликэм щыпсэу щIалэгъуалэр щIэщы­гъуэ гуэрым дихьэхыу, IуэхуфIхэм зрапщытауэ гу лъыттэмэ, дакъуовэ. Спортым, медицинэм, щIэныгъэм, гъуазджэм ехьэлIауэ щытынкIэ хъунущ ап­хуэдэ Iуэхухэр. 
Ди управленэм илъэсым къриубыдэу щыдлэжьынур догъэбелджылы. Дэтхэнэ Iуэхури тыдоухуэ щIэблэр унэ­тIыным, IуэхуфIхэм тегъэгушхуэным, ныб­жьэгъугъэмрэ къуэшыгъэмрэ ­ялъы­тэным, гущIэгъу яхэлъыным, фIым и телъэхьэным, хэкур я гум илъыным. Зы илъэсым апхуэдэ Iуэхуу 50-м щIигъу идогъэкIуэкI. 
1941 - 1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм ТекIуэныгъэ Иныр къызэ­ры­щытхьрэ илъэс 80 зэрырикъум и гъэщ 2025-р. Дауи, абы гулъытэ худощI. ЩIэблэм Хэкур фIыуэ ялъагъуу, къэ­ралым и тхыдэр фIэгъэщIэгъуэну, блэ­кIар илъытэу гъэсэным тедухуащ Iуэхугъуэ куэд. Ди Iэтащхьэр, ЩIалэгъуалэ IуэхухэмкIэ, Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ министерствэхэр, район, къалэ администрацэхэр - псори дызэрыщIэу, дызэчэнджэщу дызэдолажьэ. ЩIалэ­гъуалэм ди гупэр яхуэгъэзащ, ахэр зыхуей хуэзэу, IэщIагъэрэ щIэныгъэкIэ республикэм сэбэп хуэхъуфу тлъагъуну дыхуейщ. 
- Хэку зауэшхуэм ТекIуэныгъэ Иныр къызэрыщытхьэрэ илъэс 80 зэрырикъум теухуауэ къызэвгъэпэща Iуэху­хэм я гугъу уэзгъэщIынут. 
- Хэкум и хъумакIуэм и махуэм ирихьэлIэу, ди IуэхущIапIэм иригъэкIуэ­-кIащ «Узэкъуэтмэ, улъэщщ» зэхыхьэр. Пневматическэ кIэрахъуэкIэ уэнымкIэ щIалэгъуалэр зэпедгъэуащ. Къедгъэ­блэгъащ СВО-м хэтхэр, абы и ветеранхэр. Ди зэманым и лIыхъужьхэм ирагъэкIуэкIащ дзэ Iуэхум ехьэлIа дерсхэр, тепсэлъыхьащ лIыхъужьыгъэм и мы­хьэнэм, хахуагъэр къыздикIым, ди япэ итахэм я лIыгъэр щапхъэ зэрыхъум. ­Хэку зауэшхуэм и зэман лъандэрэ щыIэ кIэрахъуэ тIорысэхэр едгъэлъэгъуащ, ар псынщIэу зэпкърпах-зэпкъралъхьэу зэпедгъэуащ ныбжьыщIэхэр. 
Мэлыжьыхьым и 22-м Налшык, НыбжьыщIэхэм я театрым (ТЮЗ) щедгъэ­кIуэкIынущ дзэ Iуэхум, щIэблэр хэкупсэу гъэсэным теухуа зэIущIэ. Iуэхум къет­шэлIэнущ цIыху 70 хуэдиз. Абы­хэм зэ­рызагъэпщкIу (маскировочный) хъархэр зэрахъэнущи, дзэ Iуэху хэхар ще­кIуэкI щIыпIэм едгъэшэнущ. 
- Ди республикэм ис щIалэгъуалэм яфIэфI заужьыну? 
- Иужьрей илъэсхэм къэралым гулъы­тэшхуэ хуещI щIалэгъуалэм гъуэгу еты­ным, заужьыным, IэщIагъэрэ щIэныгъэрэ яIэным. ИлъэсипщIым щIигъуащ сэ курыт еджапIэр къызэрызухрэ. ШколакIуэу сыщыщытамрэ иджырей зэ­-манымрэ зызогъапщэри, гу лъызотэ иджырей ныбжьыщIэхэм заужьыну ­хуеиххэмэ, къэралым, республикэм абы­хэм къахуигъэлъагъуэ Iэмалхэр ­нэхъри куэд зэрыхъуам. НыбжьыщIэ­-хэм зыкъыщагъэлъагъуэ зэпеуэ зэ­мы­лIэужьыгъуэхэм, щIэнIуатэхэм, зэIущIэ­хэм, дерс зэIухахэм. Ди къэралым и Президентми республикэм и Iэтащхьэми я нэIэ тетщ щIалэгъуалэм. ЩIэ­ныгъэм щыхагъахъуэ, спортым щы­трагъэгушхуэ, гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ щыдрагъэхьэх, щIалэгъуалэ политикэм щыхагъэгъуазэ, жылагъуэ Iуэ­хур щрагъэцIыху утыкущIэхэр къоунэху. ЖыпIэнурамэ, зэманым уде­кIу­нумэ, гъуэгу куэд яхузэIухащ хэкIы­пIэ­хэмрэ Iэмалхэмрэ щыIэщи, зыхэдэни ягъуэтынущ. ЩIа­лэгъуалэм хъарзынэу къагъэсэбэп а ­Iэмалхэр. Жану, хэлъэт яIэу Iуэхум зезыпщыт, ерыщу зи гъуэгу пхызышхэр диIэщ. 
- Илъэс 27-м уиту физико-математикэ щIэныгъэхэмкIэ кандидат ухъуащ…
- Физикэм теухуауэ стхащ си кандидат лэжьыгъэр. Пкъыгъуэ цIыкIу дыдэхэм я Iувагъым теухуауэ къэхутэныгъэхэр езгъэкIуэкIащ. 
- Студентхэр сыт зыхуебгъаджэр?
- Акъыл IэрыщIым и Iэмалхэмрэ и щэхухэмрэ. ЭлектроникэмкIэ, акъыл Iэ­рыщIымкIэ, робототехникэмкIэ инс­ти­тутым и студентхэрщ сызыдэлажьэр. Ди гъащIэм куэду къыхыхьащ акъыл IэрыщIыр, махуэ къэс къыдогъэсэбэп ар. Мы дунейм зэрызиужьым узэ­ры­кIэ­лъыплъ икIи узэрыхэлэжьыхь зы IэмалыфIщ. 
Зи гугъу сщIы институтым хьэулеину зыри къыщIэтIысхьэIакъым. Абы зы­щыхуедгъаджэ унэтIыныгъэхэр ап­хуэ­дэуи куэд хъуркъым, предмет лей яхэткъым жыхуэсIэщ. Аращи, гурэ псэкIэ IэщIагъэр къыхэзыххэрщ екIуалIэр, егугъууи йоджэхэр. ДызыхуэкIуэ зэманым зэпыу имыIэу къэсэбэпыну IэщIагъэщ ахэр зыхуеджэр, лэжьыгъэншэ хъунукъым. Компьютерхэм елэжь, программэхэр зэхэзыгъэувэ IэщIагъэлI­хэм щIэ­упщIэ яIэщ.
- ЩIалэгъуалэ Парламентым и уна­фэщIу ущыщытам сыт щIэуэ хэплъхьа абы?
- ИлъэситхукIэ сыпэрытащ а Iэна­тIэм. КъБР-м и Парламентым и ЩIалэгъуалэ палатэм и 8-нэ зэхуэсыгъуэм хэтахэм Iуэух куэд дгъэзэщIащ. Зыбжанэ къэзгъэлъэгъуэнщ щапхъэу: «ЩIалэгъуа­лэм я хьэрычэт Iуэхум и зыужьыныгъэр», «Республикэм и щIэныгъэлI ныб­жьы­щIэхэр», «ЦIыхум псынщIэу медицинэ дэIэпыкъуныгъэ игъуэтыныр», «Ахъшэ зэгъэзэхуэкIэм и Iэмалхэр». Хабзэубзыху мардэу къэдгъэлъэгъуащ бгъу. Курыт еджапIэхэм щIэсхэр, студентхэр хэту зэпеуэшхуэ къызэдгъэпэщащ абы тещIыхьауэ. 
- IэнатIэу узыпэрытхэр щIалэгъуа­лэм епхащ. Дауэ уеплърэ, сытым щыгъуэ цIыхур балигъыпIэ щиувэр, абы нэщэнэ гуэрхэр иIэ?
- Сэ балигъ сызэрыхъуар хьэкъыу зыхэсщIащ илъэс 25-рэ срикъуа нэужь. ЩIэблэкIэ уеджэну зы гуп ди ужьым къызэриувам гу лъыстащ абы щыгъуэ, Iуэхугъуэ гуэрхэмкIэ жэуап зэрысхьыр зыхэсщIащ. Ди ужьым къиувэ ныбжьыщIэхэм я зыужьыкIэри, я Iуэху еплъыкIэри дыдейм къыщхьэщокI зыкъомкIэ. Гу лъыботэ ахэр зэманым ­къигъэув Iуэхугъуэхэмрэ пщалъэхэмрэ нэгъуэщIу зэрыбгъэдыхьэм. Ар елъытащ дунейм псынщIащэу зэрызиужь­-ми, технологиехэм зэрызахъуэжми. Ди щIалэгъуалэр зэманым докIу - телефо­ным, гаджетым, компьютерхэм я программэ гугъухэр абыхэм псынщIэу ­къапхъуатэ. 
- Интернетым и сэбэпынагъымрэ зэ­раныгъэмрэ щIэблэм зэхагъэкIыфын папщIэ сыт хуэдэ Iэмалхэр щыIэу пIэрэ?
- ЩIалэгъуалэр къэралми, респуб­ликэми, министерствэми, егъэджэныгъэ IуэхущIапIэхэми яхуэгъэсэнукъым, ­унагъуэм, адэ-анэм гъэсэныгъэрэ шы­Iэныгъэрэ къыхамылъхьэмэ. Унагъуэм къыщежьэ гъэсэныгъэр еджапIэм, щIалэгъуалэм япыщIа IуэхущIапIэхэм щIагъэбыдэу арагъэнущ. 
Интернетыр щIэблэм я Iэдэжщ ди зэманым, нэгъуэщIуи хъунукъым. Сыт хуэ­дэ напэкIуэцIхэм ихьэнуми зэлъы­-тар абы и псэм и зыужьыкIэмрэ и хьэл-щэнымрэщ. Дахагъэмрэ гуапагъэмрэ зи гум къыщыушар мыхъумыщIагъэм дихьэхыну си фIэщ хъуркъым. Дэ щIалэгъуалэм яжыдоIэ икIи ядогъэлъагъу щIэныгъэ къызэрыпх хъуну сайтхэр. «Гиперпатруль» жери интернет программэ щыIэщ, зэраныгъэ къэзышэ сайт къуейщIейхэр къыщIигъэщрэ игъэ­бы­дэу. Ар къыдогъэсэбэп. 
- Анзор, си упщIэхэм адыгэбзэ шэ­ры­уэкIэ уакъыподжэж. Анэдэлъху­бзэм пщIэ хуэщIыныр фи унагъуэ ­хабзэу къыщIэкIынщ…
- ЦIыхур къызыхэкIа лъэпкъым щыщ япэрауэ зыщIыр и анэдэлъхубзэрщ. Адыгэ унагъуэ ущапIауэ уи бзэр умы­щIэныр сфIэемыкIущ. 
Иужьрей илъэсхэм, гу зэрылъыстэмкIэ, ди цIыхухэм адыгэбзэр нэхъ къащ­тэж. Анэдэлъхубзэр шэрыуэу зыIу­рылъ­хэм хуагъэдахэ, бзэм зи гупэ хуэзы­гъазэхэр нэхъри трагъэгушхуэ, уи бзэмкIэ упсэлъэным фIыгъуэу хэлъыр нэхъ ялъытэ хъуауэ си гугъэщ. 
Ди IуэхущIапIэми гулъытэ хуещI анэ­дэлъхубзэм. «Си бзэкIэ къызгурыгъа­Iуэ» зи фIэщыгъэ Iуэху дахэ идогъэкIуэкI илъэс къэс. Адыгэбзэр, балъкъэрыбзэр, урысыбзэр къызэщIеубыдэ абы. 

Епсэлъар ГУГЪУЭТ Заремэщ.