Доттуланы Тахирни къызы Фатима Къулийланы Къайсын атлы Малкъар къырал драма театрны фахмулу актрисаларындан бириди. Отуз жылны ичинде ол малкъар сахнада бир бирине ушамагъан жигитлени сыфатларын къурап келеди. Театрны сюйгенле аны Берберланы Бурханны пьесасына кёре салыннган «Ташны къычырыгъы» (Зубайда) деген драмада, Маммеланы Ибрагимни жомагъына кёре салыннган «Шамай къалада», Къулийланы Элизатны «Жашау ёрлеудю» деген драмасында эм башха спектакльледе кёргендиле. Бюгюн ушагъыбыз аны бла барады.
– Фатима, актриса болама деген сагъыш къачан келгенди башынга? Неден башланнганды театргъа жолунг?
– Былай бир 6-7 класслада окъуй болур эдим, устазыбыз Геграланы Исхакъны къызы Фатима «Шамай къаланы» салайыкъ дейди да, анда манга Шербетни ролю жетеди. Баям, андан башланнганды не да. Тюбесек, устазыма: «Сен юйретген жол бла барама», – дейме. Таматаракъ болгъаныбызда уа, Мызыланы Таубий школда театр кружок къурайды да, ары жюрюп башлайбыз. Бек жарата эдик. Таубий бир тюрлю бир сылтау бла келмей къалса, аллына къарап туруучу эдик. Ол кружокну юсю бла телевидениягъа да чыгъабыз, элни культура жашаууна да къатыша башлайбыз.
Мишаланы Ахузат бла Хаджиланы Надя телевиденияда бериулеге да чакъырадыла. Ма алай бла, школну тауусхандан сора, ары барлыкъма деп да билмей тургъанлай, киеуюбюз Къудайланы Сагид келеди бир кюн, институт ачылады, ары актрисагъа окъургъа элтеме деп. Ары бизни элден дагъыда Жантемирокъланы Къурман, Чеченланы Абидат, ызы бла Чымаланы Александр, Газаланы Жамболат да баргъан эдиле. Тохаланы Зулкъарний, Таппасханланы Галима, Мисирланы Жамал, Мамайланы Мурат, Мызыланы Малик да бизни бла окъугъандыла.
– Атанг, ананг а ыразымы эдиле сайлауунга? Кесинг да ыразымыса ол жолгъа тюшгенинге?
– Анам, Чыгырланы Нафисат, ыразы эди, атам а артыкъ бюсюремей эди, тиширыугъа къол усталыкъ керекди деп. Алай ол да къаты болмагъан эди, баям, мени ары буюргъан къайынларына намыс этип. Анамы эгечи Къудайланы Афуажан таукел этдиргенлей тургъанды биринчи кюнден окъуна. Мен анга бек ыразыма. Жашауум театр бла байламлы болгъанына сокъуранмайма. Кёп тюрлю сагъыш келсе да башыма, мен аны къоюп кеталлыкъ болмазма.
– Студент жылларынгы къалай эсгересе?
– Бир да болмагъанча татлы. Бирде Маммеланы Ибрагим бла тюбешиу болгъан эди телевиденияда. Ол театрны ишини юсюнден бек магъаналы затла айтхан эди. Окъуугъа киргенде уа, насыпха, бизни, биринчи актёр усталыкъгъа юйреннген курсну, кураторубуз Къулийланы Борис болгъан эди. Ары кире туруп, экзамен да ол алгъан эди. Ол заманда СКГИИ Воронежникини филиалы эди да, андан комиссия да бар эди. Рахайланы Анатолий, институтну ректору, ол да бек кёллендириучю эди бизни, таулу студентлени. Борис ишин билген адам эди. Бизге тюз атабызча болгъанды. Дерс бергенинден сора да, адетге, намысха юйретгенди. «Сиз культураны адамларысыз. Тёрени, адепни кёргюзтюрге борчлусуз. Къайда да кесигизни ариу жюрютюрге керексиз», – деучю эди. Ётюрюк айтханны сюймей эди.
Бирде хазырланмай келебиз да, ол бизге айып этип, чыгъып кетеди. Бир он минутну сёлешмей олтургъан эдик. Артда уа бек къадалып кюрешген эдик репетицияда, кечге дери ишлеп, аны ыразы этерге сюйюп. Аллай уллу адам эди ол. Биз аны бошай туруп, Москвадан келген комиссия орус, къабарты къауумладан да бек бизни махтагъаны болмагъанча къууандыргъан эди аны да, бизни да.
– Жаш заманынгдан окъуна санга юлгю болгъан актёрла бармыдыла? Кимледиле ала?
– Тамата тёлю ким да сукъланырча халлы эди. Сахна усталыкъларындан сора да, адамлыкълары бла. Сёз ючюн, мен Маммеланы Ибрагимни, Къудайланы Маржанны таныгъанма, андан сора да Будайланы Ольга, Бачиланы Ахмат, Токумаланы Рая, Юсюпланы Хамит, Баккуланы Лариса… Жангоразланы Мажит а манга энчи жерде турады.
– Театргъа келгенингде, бек биринчи ролюнг къайсы болгъанды?
– Маммеланы Ибрагимни «Сюймекликни поэмасында» Зулейха. Баш роль дегенинг не заманда да жууаплыды. Манга аны тийишли кёргенлери уа уллу къууанч эди. Мажит анда мени атамы ойнай эди. Сахнагъа аны бла бирге чыкъгъан ангыларыкъды аны ишине къалай берилгенин. Ол а башхалагъа да дерсди.
– Баш рольла болуп, къайсыларын айталлыкъса?
– Боташланы Иссаны «Таулу къызны жигитлиги» деген драмасында Залийхатны ролю жетген эди манга. Маммеланы Ибрагимни «Нарт Ёрюзмек» деген оюнунда уа – Сатанайны, Къулийланы Къайсынны «Дунияда сюймеклик барды» деген драмасында мен Зайнафма. Шериданны трагедиясына кёре «Дуэнья» деген оюнда бай кишини къызы Луиса эдим.
– Ууакъ рольла жокъдула уллу актёрлагъа деген ангылам жюрюйдю. Базманнга салгъанда, къайсыны ауарасы кёпдю дейсе?
– Мен эпизод рольланы магъанасызгъа санамайма. Сёз ючюн, бу сен айтхан «Балданны юйю» деген драмада мен Марзиятма. Ол бек арытхан рольду, къарыуунгу алгъан, санынгы къыйнагъан. Нек дегенде мен анда акъсакъ, гуппур, юйде къалгъан къызны сыфатын къурагъанма. Оюнну барыуунда андан чыгъаргъа жарамагъаны ючюн къыйын эди. Неда Берберланы Бурханны «Ташны къычырыгъы» деген пьесасына кёре салыннган драмада Зубайдама – баш жигитни эгечиме. Кёчгюнчюлюкден къайтхан къыйын заманны адамын суратлайма. Б. Нушични пьесасына кёре «Философияны доктору» деген оюнда жандауурлукъ бла кюрешген Протичме. Жюрегингден ётдюрсенг, не къысха роль да тынчды деп айталлыкъ тюйюлме.
– Бюгюн юч тёлю ишлейди театрда. Ким кимден юйренеди, кимни юйретеди?
– Жашау баргъаны къадар адам юйреннгенлей барады, бирде – таматадан, бирде – кичиден. Бюгюн бизни театрда тюрлю-тюрлю актёр школлада билим алгъанла ишлейдиле. Таматала, жашла да бар, бир бирден юйренир онгла да кенг. Токумаланы Жагъафарны «Бай келининде» Сайханы сыфатын къурагъанма. Анда баш рольну Мамайланы Фатима ойнайды. Андан кёп затха юйренирге боллукъду. Биринчиден, арый-тала билмейди, ишин тынгылы этерге сюеди. Аны къой, сени ишинг да чып тюшмезча болса сюеди. Ма ол себепден, ойнап, кетип къалмайды. Къарап, кесини оюмун айтады, болушады къайсыбызгъа да.
– Бек сюйюп кимни сыфатын къурагъанса сахнада?
– «Шамай къалада» Обурну. Ол спектакльни сабийле бек сюедиле, жигитлеге болушургъа сюйюп, кеслери да оюннга къошулуп къаладыла.
– Режиссёрла бла, таматала бла насыбынг къалайды?
– Айхай да, устазым Къулийланы Борисге кишини къошмайма. Атмырзаланы Магомет бла кёп жылладан бери ишлейме. Къулбайланы Мусалим бла, Скандарбек Тулпаров бла да ишлегенме. Арт кезиуде чакъырылгъан режиссёрла да болуп, ала да бир жангы зат кийиредиле сахна жашаугъа. Сёз ючюн, Антон Понаровский «Тамаша сыбызгъы» деп жомакъ салгъан эди. Ол аны жомакъдан да бай этгенди декорация сайлауу бла. Сора ол берилген сыфатха кийирип къоя эди къалай эсе да бир сейир усталыгъы бла. Къулийланы Борисни тюшюрген эди эсиме.
Жангоразланы Мажитни юсюнден айтханда, ол театрны сюеди, адамланы да алай. Аны бла жашайды. Былайда мен анга башха зат ючюн да ыразылыгъымы айтыргъа сюеме. Алгъаракълада къайын анам ауруйду да, къарар адамы болмай, ишден кетеме деп келеме анга. Ол, амалымы ангылап, алай юзюп кетерге къоймагъан эди. Адамгъа къыйын сагъатында алай къарындашлыкъ этген махтаугъа тийишли юлгюсюдю адамлыкъны.
– Газет, китап окъусанг, не затны жаратаса?
– Къайсынны, Танзиляны хар къайтып окъугъанынг сайын жангы магъана киреди чыгъармаларына. Кёп болмай, Къайсынны назмуларын окъугъанма да, ауузумдан, эсимден кетмей, тилимде тургъандыла аны тизгинлери:
Мен жаным кибик кёрген тилим –
Анамы тили ёлюп къалса,
Манга келлиги кибик ёлюм,
Анга да жетип, ол къуруса…
– Ана тилибизни сакъларгъа къайгъы этемисе?
– Этмей а! Сахнаны бек баш излеми аны тазалыгъын сакълауду сора.
– Юйюр жашауунг а къалайды?
– Юч къарындашны жангыз эгечи эдим. Бюгюн бир къарындашым бла кесим къалгъанбыз ол уллу юйюрден. Баш ием Шидакъланы Кемал ауушханда, Мариямгъа юч жыл бла жарым бола эди. Бюгюн анга онтёрт жыл болады. Не этериксе, жашау алай барады.
– Алда малкъар сахнада не сакълайды бизни?
– Атмырзаланы Магомет «Имеретиядан келин» деген оюнну сала турады. Аны бла къууандырлыкъбыз къараучуланы.
Ушакъны Мусукаланы Сакинат бардыргъанды.
Суратланы Холаланы
Марзият алгъанды
