Адыгэ Республикэм илъэс ныкъуэм щIигъуауэ що-кIуэкI «ДжэгуакIуэ этнопарк» зыфIаща зыгъэпсэхупIэм ехьэлIа лэжьыгъэхэр. Зэрыхабзэу, ахэр щIадзэн ипэкIэ, а щIыпIэр археологхэм хуит хуащIащ, зэрымыщIэкIэ тхыдэ щыхьэтхэр ухуэныгъэ лэжьыгъэхэм хэмыкIуэдэн папщIэ. Зэрыхуагъэфэщауи, аргуэру зы напэкIуэцI къызэIуахащ.
Мейкъуапэ районым хеубыдэ зи гугъу тщIы «ДжэгуакIуэ» кхъэлъахэр. «Адыгэ макъым» щылажьэ ди лэжьэгъухэм къызэрыджаIамкIэ, спорт зэхьэзэхуэ зэхэшапIэу зэрыщытаращ щIыпIэм а цIэр щIигъуэтар. ШыщхьэуIум щегъэжьауэ, абдежым щолажьэ тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ кандидат Днепровский Кирилл зи унафэщI археолог гупыр. IэщIагъэлIхэр кърагъэблэгъэным щхьэусыгъуэ хуэхъуар Дахэрэ ДжэгуакIуэрэ зэпащIэн папщIэ кIуэцIраш машинэ гъуэгухэр яухуэкIэрэ, пасэрей испы унэхэмрэ кхъэлэгъунэхэмрэ зэраIууарщ. Арати, АрхеологиемкIэ кавказ экспедицэр занщIэу а щIыпIэм кърашэлIащ.
Днепровскэм зэрыжиIэмкIэ, ДжэгуакIуэ кхъэлъахэр Iыхьищу ягуэш: Ипщэр а цIэ дыдэр зезыхьэ псыежэхым и щIыбагъым хуозэ, адрей тIур: Ику итымрэ Ищхъэрэмрэщ. Мы кхъэлэгъунэхэр домбеякъым и лъэхъэнэм хуахь, ауэ щхьэфэ зыбжанэу зэрызэщхьэщыкIым къыхэкIыу, «щIакхъуэ зэтеупIэщIыкIым» хуэдэу Iувщ, дэтхэнэ зы Iыхьэри нэгъуэщI зэманым ейуэ къыщIэкIынкIи хъуну. Дауи, къагъуэта хьэпшыпхэм я нэхъыбэр къутахуэу къыщIокI, абы къыхэкIыу, нащIысыжын хуей мэхъу. Днепровскэм жеIэж: «ЩэкIуэгъуэм мыбдежым адыгэ бзылъхугъэм и хьэдэ къыщагъуэтыжауэ щытащ XIV - XV лIэщIыгъуэхэм щIалъхьауэ хуагъэфащэу. Зэрыадыгэр къызэращIар и пыIэмкIэщ: зи лъабжьэр упщIэм къыхэщIыкIа таж папцIэр лъэпкъ фащэр уигу къэзыгъэкIыж дыжьынкIэ гъэщIэрэщIат, и щIыIум тхыпхъэ тету, дыщэ лэрыпс цIыкIуи кIэрыблат».
Кхъэлэгъунэхэм елэжьыныр Iуэху тыншу щымытым къыщымынэу, адрей дуней жыхуаIэ гъащIэм епха гупсысэхэр ухуей-ухуэмейми къыптозэрыхь. Апхуэдэ хъыбархэри иIэщ Днепровскэм. Псалъэм папщIэ, цIыху хьэдэ къыщIатIыкIыжыну къахуихуэху, уэшх къызэрешхым гу лъатакIэщ.
«Зэгуэрым Урысейм икухэм щекIуэкI раскопкэхэм сыхэтащ, - игу къегъэкIыж археологым. - Неолит зэманым хиубыдэ псэупIэ къэдгъуэтыжат, цIыху зыбжанэ мащэшхуэ гуэрым щыщIалъхьауэ. Япэу ди белыр цIыху къупщхьэм зэреIусэу, губгъуэмкIэ гъуэбжэгъуэщ ирикIуэу къэтлъэгъуащ. Сабэ къыттрипхъэри, псыежэхымкIэ ехащ иужькIэ».
Археологхэм лэжьэн щIадза нэужь, Адыгейм и лIыщхьэ КъумпIыл Мурат унафэ ищIащ абыхэм къагъуэтыж ухуэныгъэхэр зэрыщыту къагъэнэну, хьэпшыпхэри яхъумэну. Туристхэм папщIэ ягъэхьэзыр ухуэныгъэм республикэм и тхыдэр къыщIигъэщыжащ зэрымыщIэкIэ. «Ди деж къакIуэ туристхэм ди щIыналъэм и тхыдэр къащIэну Iэмал яIэн папщIэ, археологиемкIэ IэщIагъэлI нэхъыфI дыдэхэр къыдошалIэ. Мы илъэсым и закъуэ апхуэдэ экспедицэ щэщI нэхърэ мынэхъ мащIэ щыIащ ди республикэм», - жиIащ щIыналъэм и унафэщIым.
Иджыблагъэ къагъуэтыжа хьэпшыпхэр Кавказ Ищхъэ-рэм щызэфIэува щэнхабзэм хуахь. Абыхэм язщ «къэбэрдей-псыхуабэ лIэужьыгъуэм» хиубыдэ джыдэр. «Четук-4» кхъэлэгъунэм къыщагъуэтыжа бзылъхугъэм и бгырыпхым домбеякъым къыхэщIыкIа мыщIэхэр хэсщ, и лъакъуэм хуэзэу щылъщ тхыпхъэхэр зыхэт алэрыбгъу, и щхьэм пэгъунэгъуу къыщагъуэтащ къуиплI зытет кхъуэщын, кIапсэм ещхьу зызышыхь тхыпхъэ тету.
«Адыгэ арджэным и тхыдэр зэман пасэ дыдэм зэрыIэбэр къагъэлъагъуэ мы къэхутэныгъэ лъапIэхэм. Абыхэм я фIыгъэкIэ Адыгейм и блэкIари, абыхэм я Iэгъуэблагъэм илъэс мин бжыгъэ ипэкIэ иса лъэпкъхэм я тхыдэри нэхъ нэгъэсауэ зэфIоувэж», - щетх КъумпIылым и телеграм каналым.
