Республиканы Жамауат палатасында тазалау объектле къаллай халда болгъанлары тинтилгенди.    

Жыйылыуну ача, палатаны башчысы Хазратали Бердов сууланы тазалыкъларын сакълау власть органланы баш магъаналы борчларындан бири болгъанын белгилегенди. «Регионну экосистемасын айнытыугъа уллу тыйгъычла бардыла, аланы араларында уа, бек биринчиден, сууну тазалагъан жерле жангыртыргъа, сууланы кирленнгенлерин тыяргъа, кир-кипчик аланы жагъаларында жыйылмазча этерге тийишлиди. Ведомствола бу жаны бла аслам иш тамамласала да, хал игиди дерге жарамаз. Муниципал властьланы жанындан тирилик изленеди, табийгъатны сакълаугъа жууаплы органла да низамгъа къатыракъ болургъа тийишлидиле. Сууланы тазалагъан эски оборудованияны, суу быргъыланы бла коллекторланы жангыртыргъа неда саулай да алышындырыргъа керекди. Битеу бу ишлени тамамлаугъа аслам ахча къоратыллыгъын эсге алсагъ а, коммунал инфраструктураны жангыртыргъа энчи халда ахча бёлюу болушурукъду», - дегенди Хазратали Александрович.

Къурулуш эмда жашау журт-коммунал мюлк жаны бла министерствону бёлюмюню башчысы Анжела Арутюнян кёп элледе кир суула кетерча ара система болмагъанын билдиргенди. Аны хатасындан, тазалау мекямла 20-60 процентге ишлейдиле, кир суула уа къуюлада, чунгурлада бла тюзледе жыйыладыла, ол а экологиягъа хата салады. Суула адамны турмушу, малланы тутуу бла байламлы багуш боладыла. Бу болумну тюзетирге себепликни «Жашау журтла» федерал проектге, «Эллени битеулю халда айнытыу» бла «Шимал Кавказ федерал округну айнытыу» къырал программалагъа къатышыу этерикди. 

Гидрометереология эм къудуретде болумну тинтген федерал службаны эсеплери ачыкълагъанларыча, юлгюге, Терек сууну химия элементле жаны бла халы тюзюнлей да коммунал, промышленный предприятияладан, ырхы сууладан келген багушха кёреди. Аны Плановское элни огъарысында, Джулат бла Хамидие эллени тийрелеринде кесегинде органика веществола мардадан 1,1 кереге кёпдюле, ауур темирле да асламдыла. Тазалаудан ётген суула кереклисича бирге таза тюйюлдюле. Ол а, биягъы, тазалау мекямла кереклисича ишлемегенлерине, эсгергенлерине шагъатлыкъ этеди. Былайда Тырныауузда, Аушигерде тазалау жерледен чыкъгъан багуш суу Басхан бла Черек суугъа саркъгъанларын да белгилерге керекди. 

Палатаны башчысыны орунбасары Людмила Федченко ахча бла жалчытыуну сорууун кётюргенди. Ол эс бургъаныча, бу жумушлагъа 18,2 миллиард сом бёлюне эсе, анга жангызда Нальчикдеми  огъесе саулай да республикадамы тазалау системаланы жангыртыргъа боллукъду, сора экинчи жыл ол мурат бла къаллай бир ахча берилликди эм къаллай борчла салынадыла.

Табийгъат байлыкъла эмда экология министрни орунбасары Валерий Гриневич а ведомство борчла халда суула жыйылгъан жерлени, жагъаланы тинтгенлей тургъанын айтханды. Ол билдиргенича, кир суула кетген быргъыла 79,33 процентге эсгергендиле. Аны бла байламлы Суу мюлк жаны бла федерал агентствосуна череклени тазаларча «Россейни суулары» федерал проектге бла «Экология ырахатлыкъ» миллет проектге къатышырча башламчылыкъла жиберилгендиле. Алай аладан къабыл жангызда бири кёрюлгенди – Нальчик сууну тазалау, аны ючюн ахча 2028-2030 жыллагъа бёлюнюрюкдю. «Энчи суу объектлени сакълау» федерал проектни чегинде Басхан сууну Элбрус районда кесегинде 13 километри тазаланнганды. Андан битеу да 3700 тонна агъач-терек эмда 1,1 миллион кубометр топуракъ чыгъарылгъанды.

Нальчикни администрациясыны башчысыны биринчи орунбасары Анатолий Тонконог чертгенича, шахарда канализация тазалау жерле жангыртылмагъанлай ишлейдиле, бусагъатда ала 80 процентге эсгерипдиле. Алай болгъанлыкъгъа, кюн сайын анда 100 минг кубометр турмуш кир-кипчикден тазаланады. Келир жыллада уа ол тарих 250 минг кубометрге дери жетдирилирге керекди. Халны женгиллендирирча Правительство ахча бёлюнюрча мадарла этгенди, аны хайырындан эки тазалау жер ишленирикдиле, ала хазыр болгъанлай а эскиле жабыллыкъдыла. Ол жумушлагъа 8,9 миллиард сом керек боллукъду, Къырал экспертиза аланы толтурууну дурус кёргенди.

Республикада Кюнбатыш-Каспийск суу управленияны башчысыны къуллугъун толтургъан  Тимур Хакунов да кир сууланы кёбюсю, жашау журтлада канализация ызла болмагъаны ючюн энчи жерледе, къуюлада бла тазалау тюзледе жыйылгъанларын, бусагъатда анда 8,38 миллион кубометр суу барды, ол экология болумгъа заранлы болгъанын  къайтарып айтханды. Жарсыугъа, тазалау жерлеге заманнга кёре ремонт этиле турмагъанды, производство азайгъаны, анга кёре уа ишчилени санын да къысхартханлары ючюн сууланы качестволарын тинтген кёп лабораторияла жабылгъандыла.

Табийгъат байлыкъланы хайырланыуну эсепде тутуу федерал службаны Шимал-Кавказ регионла аралы управленияны башчысыны орунбасары Хаджиланы Фатимат сууланы тазалау бла кюрешген предприятияланы ишлерини юсюнден билдиргенди. 2023 жылдан башлап ала инсанладан бла организацияладан Приэльбрусияда кир суула череклеге тёгюлгенлери бла байламлы тарыгъыулагъа къарагъандыла. Тинтиулени эсеплерине кёре табийгъатха аны хатасындан къаллай заран тийгени тергелгенди, «Эльбрус» гарантия организациягъа 3 122 250 сом тазир салыннганды. Нарткъала шахарда да пландан тышында бардырылгъан тинтиулени кезиулеринде да бу жаны бла аслам бузукълукъ ачыкъланнганды, аланы тюзетирча эсгертиуле этилгендиле. Нальчикни водоканалына да, тазалау мекямланы къатларында топурукъ эм шалушка суу кирленнгенлери ючюн, салгъан заранларын кетерирча кеси ыразылыкълары бла 6 362359,61 тазир тёлерге эсгертилгенди.

Жыйылыуну эсеплерине кёре, сейирлери болгъан органлагъа эсгертиуле жарашдырылгъандыла, деп билдиредиле Жамауат палатаны пресс-службасындан.

Кульчаланы Зульфия.