Къабарты-Малкъарны Парламентини депутатлары кюз арты сессияны ахыр жыйылыуунда 2025 жылны бюджетин ахыр окъулууда къабыл кёргендиле. Кенгешни спикер Татьяна Егорова бардыргъанды.
Финансла
Жыйылыуда 15-ден аслам соруугъа къаралгъанды. Аланы асламы экономика эм финансла бла байламлы болгъандыла. Биринчиден, келир жылны эмда 2026-2027 план кезиуню баш финанс документи сюзюлгенди.
Финансла министр Елена Лисун белгили этгенича, бюджет биринчи окъулууда сюзюлгенде, аны файдалары 45,6 миллиард сом, къоранчлары 47,9 миллиард сом болгъандыла. Налогла эм андан тышында файдала 21 миллиард сомда тохташдырылгъандыла. Республикагъа хакъсыз федерал бюджетден 24,6 миллиард сом берилгенди.
Биринчи окъулуудан сора бюджетни проектин Правительство жангыдан тинтгенди, КъМР-ни Башчысы да тюзетиуле этгенди.
Федерал бюджет къабыл кёрюлгенден сора уа республиканы баш финанс документине тюзетиуле кийирилгендиле. Ол санда файдала бёлюмге 16,6 миллиард сомгъа жууукъ къошулады, бюджетле аралы трансфертлени хайырындан къоранчла 12,6 миллиард сомгъа кёбейтилгендиле.
Битеу тюзетиулени эсге алып, 2025 жылны бюджетини файдалары 62,2 миллиард сомгъа жууукъ, къоранчла 65,5 миллиард сом болгъандыла. Дефицит 3,3 миллиард сомгъа жетеди. Къырал борч 9,3 миллиард сомду.
- Келир жылны бюджети келишдирилгенди. Битеу социал жумушланы толтурургъа онгла бардыла, ол санда айлыкъ, социал тёлеуле, энчи аскер операциягъа къатышханлагъа бла аланы юйюрлерине болушлукъ, экономиканы ышаннгылылыгъын жалчытыу соруулагъа финансла белгиленипдиле,-дегенди докладчы.
Парламентни Бюджет, налогла эм финанс рынок жаны бла комитетини башчысы Михаил Афашагов бюджетни ёлчемлери быйылдан озгъанларын чертгенди, файдалары, къоранчлары да. «Бюджетде республика кесине алгъан битеу борчланы толтурургъа ахча салыннганды. Андан сора да, айлыкъны ёсдюрюуге финансла да бардыла»,-дегенди эмда Парламент кёргюзтген тюзетиуле да бюджетге кийирилгенлерин белгилегенди.
Баш финанс документ къабыл кёрюлгени бла бир-бир республикалы законланы кючлери тохтатылгъанды.
Ызы бла быйылны бюджетине тюзетиуле кийирилгендиле. Елена Лисун билдиргенича, тюрлениуле налог эм андан тышында файдала бла байламлыдыла. Алай бла бюджетни файдала бёлюмюне 1,3 миллиард сомгъа жууукъ къошулады. Андан сора да, налогланы ёлчеми кёбейтиледи. Налогладан тышында файдала да къыралны иелигинде болгъан ырысхыны хайырындан 1 миллиард сомгъа ёсдюрюлгендиле.
Депутатла Борчлу халда медицина страхованияны КъМР-де жер-жерли фондуну 2025 жылны эм 2026-2027 план кезиуню бюджетин сюзюп, экинчи окъулууда къабыл этгендиле. Ведомствону башчысыны орунбасары Рустам Кажаев билдиргенича, аны файдалары, къоранчлары да бирге келишдирилгендиле эмда 16,1 миллиард сомдан артыкъ болгъандыла.
Законланы проектлери
Парламентарийле «КъМР-де къырал власть эм жер-жерли самоуправление органланы араларында шахарлада къурулуш бардырыу жаны бла жууаплылыкъланы юлешиуню юсюнден» законну проектин эки окъулууда сюзгендиле. Къурулуш эм жашау журт-коммунал мюлк министрни къуллугъун толтургъан Андрей Журавлев билдиргенича, быллай законла къыралны 30-дан аслам регионларында ишлейдиле. Алай бла элледе, муниципал районлада, шахарлада къурулуш бардырыуну бийик даражагъа чыгъарыргъа, ахча, кадрла жетмегенлерини хатасындан проектле толтурулмай къалгъан кезиулени азайтыргъа онг боллукъду.
Депутат Владимир Безгодько закон къабыл кёрюлсе, министерствону жууаплылыгъы кенгертилгенине эс буруп, аны толтурургъа онг боллукъмуду, деп соргъанды. Докладчы документ къурулуш бардырыуда бир низамны кийирир мурат бла жарашдырылгъанын чертгенди.
«КъМР-ни къырал власть органларыны КъМР-ни муниципал къуралыуларыны совети бла бирге ишлеуню юсюнден» республикалы зконну проекти да эки окъулууда къабыл этилгенди.
«КъМР-де Адамны эркинликлери жаны бла уполномоченныйни юсюнден» республикалы законну 33-чю статьясына тюрлениулеге къаралгъанды. Законопроект бла жыйылгъанланы омбудсмен Зумакъулланы Борис шагъырей этгенди.
КъМР-ни Парламентини Урунуу, социал политика, саулукъ сакълау эм ветеранланы ишлери жаны бла комитети «Жандауурлукъ ишни эм добровольчествону (волонтёр иш) юсюнден» федерал законну 171-чи статьясына тюзетиуле хазырлагъанды. Депутатла, проектни сюзюп, Къырал Думаны къараууна берирге оноулашхандыла. Комитетни башысы Хусейн Кажаров айтханыча, документде сёз энчи аскер операциягъа къатышханлагъа жандауурлукъ болушлукъ этген кезиуде жашауларына, саулукъларына заран салыннган волонтёрлагъа къырал себепликни юсюнден барады.
КъМР-ни Парламентинде Жамауат советни къаууму да къабыл этилгенди. Контроль эм регламент жаны бла комитетни башысы Кансаланы Елена айтханыча, анга 38 адам киредиле. Аны башчысы бла аны орунбасарлары советни жыйылыуунда сайланырыкъдыла.
Келир жылда жай сессияда Парламентни ишини планына да къаралгъанды.
Эсепле
Ахырында Татьяна Егорова Парламентни кюз арты сессиясыны ахыргъы жыйылыуу бошалгъанын белгилегенди. «Законла чыгъарыучу органны жангы сайланнган 7-чи чакъырылыууну биринчи сессиясы бошалгъанды. Бу къысха заманда кёп магъаналы жумушла толтурулгъандыла. Парламентарийле республиканы жамауат-политика жашаууна тири къатышадыла, представительный борчларын толтурадыла, инсанланы тилеклерине бла тарыгъыуларына тынгылайдыла. Бу заманны ичинде биз 55 праволу актны къабыл кёргенбиз, ол санда 24 республикалы законну да. Аланы арасында бюджет энчи жерни алады»,-дегенди.
Татьяна Борисовна депутатла келир сессияда да тири боллукъларына ышаннганын айтханды. Энчи аскер операциягъа къатышханлагъа бла аланы юйюрлерине болушлукъ андан ары бериллигин да чертгенди. «Депутатла файдаларындан «Ата журтну къоруулаучулары» фондха ахча ётдюрюрге оноулашхандыла. Ол социал, жандауурлукъ эм башха сорууланы тамамлаугъа къоратыллыкъды»,-дегенди эмда СВО-ну эки ветераны, волонтёрла, фондну башчысы депутатланы къауумунда болгъанларын белгилегенди. «Ол а бу жаны бла иш андан ары бардырыллыгъына, бютюнда игилениригине шагъатлыкъ этеди»,-деп къошханды.
Уллу Ата журт урушну ветеранларына болушлукъгъа да баш магъана бериледи. Спикер жангы жылгъы байрамланы аллында аланы жокъларыкъларын, саугъаларыкъларын айтханды. «Муратланы назы тереги» акцияны юсюнден айта, сабийлени тилеклерин жууукъ кюнледе толтурлукъбуз, дегенди.
Дагъыда «Чомартлыкъны тереги» акциягъа къатышхан депутатлагъа да ыразылыгъын билдиргенди. Аны чеклеринде уа депутатланы республикалы газетлеге бла журналлагъа жазылыргъа онглары болгъанды. «Басма органлада, ол санда миллет тилледе газетле бла журналла тилни сакълайдыла, окъуугъа сейирни къозгъайдыла»,-дегенди эмда депутатланы, жыйылгъанланы Жангы жылны байрамы бла алгъышлагъанды.
Жыйылыу Россейни эм КъМР-ни гимнлерин согъуу бла жабылгъанды.
Тикаланы Фатима
