Республикагъа оноу этиу арада (ЦУР) ведомстволаны эмда жер-жерли администрацияланы башчылары бла тюбешип тюзюнлей эфир бардырыу тёреге киргенди. Аны бу жолгъу къонагъы Нальчик шахарны мэри Таймураз Ахохов эди. Ол муниципалитетде бола баргъан тюрлениуле бла шагъырейлендиргенди, къараучуланы сорууларына да жууап бергенди.
Жолла эмда орамла
Шахарчылагъа эм магъаналы сорууладан бири жолладыла: аланы халы, таплыгъы, эркинлиги. Чунгуру неда башха кемчилиги болса, кёзге олсагъат кёрюнеди, водительлени, жаяу жюрюгенлени тынгысыз этип турады. «Керти да ол алайды. Биз аны толу ангылайбыз, аны себепли быйыл бу сферада къадар иш этилгенин, салыннган борчла бары да толтурулгъанларын белгилерге сюеме, - дегенди Таймураз Ахохов. – Биринчиден, жыл сайын бу сферагъа жарым миллиард чакълы сом къоратылгъанын ачыкъ этерге сюеме. Бюгюнлюкге уа шахарны ичинде жети орамгъа тынгылы ремонт этип бошагъанбыз эмда Боташ улу атлы жангы орам ишлегенбиз. Барына да тынгылы асфальт жайгъанбыз, бордюрларын алышындыргъанбыз, чыракъла орнатханбыз».
Арт кезиуледе жолланы жангыртханда неда ишлегенде электрокюч эмда связь чыбыкъланы чыпынлагъа тагъып угъай, жер тюбю бла созгъан тёре чыкъгъанды. Ол «Таза кёк» деген программаны чеклеринде этиледи. Шахарда да чыбыкъ ауладан эркин орамла кёпден-кёп бола барадыла. Таймураз Ахохов анга уллу магъана бергенин чертгенди: «Сёзсюз, аламат башламчылыкъды бу программа. Ток, связь ызладан толу эмда аладан эркин болгъан орамланы башхалыгъы кёзге олсагъат урунады. Аны къайда да бек сюйюп этерик эдик, алай ол женгил тюйюлдю, бегирекда иели юйле тургъан жерледе. Уллу орамланы жангыртханда уа, ауланы жер тюбюне кетермей къоймайбыз».
Келир жылда да бу бёлюмде кёп умут барды. Ахохов билдиргенича, талай орамда (Кешоков, Головко, Щорса, Ногмов атлы, Каменская) бардырыллыкъ ишлени юсю бла келишимле этилгендиле, бирлеринде къармашып, коммуникацияланы алышып окъуна башлагъандыла. Аны юсюне энтта да бир ненча орамда мадар этилликди, аланы проектлери да хазырдыла.
Мэр дагъыда жер-жерледе кемчиликлени юсюнден талай соруугъа жууап бергенди. Ол санда Московская, Атажукин атлы орамла тапсыз болгъанларына угъай демегенди, алай ол тийреледе шёндю къурулуш ишле аслам халда бардырылгъаны ючюн, жолланы жик-жиги бла жангыртыргъа онг болмагъанын белгилегенди. Айтханына кёре, кезиулю ремонт (чунгурланы жамау дегенча) келир жылда да бардырыллыкъды, тынгылы ишлени сагъышын а 2026 жылдан сора этерге дейдиле. Заманы келсе, Атажукин атлы орам тёрт ызлы, эркин, жарыкъ, тынгылы боллукъду.
Александровка микрорайонда орамлагъа иги къаралмайды деп, энтта да бир соруу берилген эди. Таймураз Ахохов аны дурус кёрмегенин чертгенди: «Анда кёп иш этилгенди, сёз ючюн, Экинчи Надречная, Поперечная, Мусов атлы эмда Нартановская орамланы жангыртханбыз. Суворов эмда Калинин атлы орамланы проектлери да хазырдыла».
Мэр айтханнга кёре, «Къоркъуусуз тап жолла» миллет проект бла быйылны ахырына шахар округда жолланы таплыгъы 85 процентге жетерге керек эди, ол борч бираз артыгъы бла толтурулгъанды.
транспорт
Жамауат улоуланы таплыгъы, жюрюу низамы, ала тохтарча жерлени азлыгъы бла байламлы соруула да берилгендиле эфирде.
«Сагъынылгъан жерлени юсюнден айтханда, къараучула, баям, былтыр жангыртылгъан талай орамда ала жарашдырылмай къалгъанына эс бура болурла. Керти да, ол жоллагъа бек уллу къыйын салыргъа тюшгенди, аны ючюн жамауат транспорт тохтагъан жерлени жарашдырыргъа ахча жетмей къалгъанды. Алай биз аны унутмагъанбыз, келир жылны аллында барында да аллай затла къурарыкъбыз», - дегенди Ахохов.
Транспорт жюрюген графикни юсюнден айтханда, Яндекс.Транспорт приложенияда ол бары да кёргюзтюлгенлей тургъанын чертгенди мэр. Келир жылдан башлаб а муниципал улоула тохтаучу жерледе аны жазып билдирген затланы орнатып тебирерикдиле.
Шахар ёсе, кенгертиле баргъаны себепли, муниципал транспорт да жетиширча аллай бир болургъа керекди. Таймураз Ахохов аны юсюнден оюмун туура этгенди: «Алгъын бу сферада жаланда иели улоула ишлегендиле, энди уа муниципал предприятияны юлюшю уллудан-уллу бола барады. Биз былтыр бек тынгылы 44 жангы автобус сатып алгъанбыз, иели предприятияла да маршрутлагъа 76 автобус чыгъаргъандыла. Алай ол да азды, аны себепли бу иш андан ары бардырыллыкъды».
Бу бёлюмде низамгъа энчи эс буруллугъун чертгенди мэр. Сёз мында бир-бир улоула ингир болгъанлай маршрутдан кетгенлерини, аны бла шахарчыланы да тарыкъдыргъанларыны юсюнден барады. «Бир жаны бла, автобусланы саны жетмегени хата салады, аны юсюнден мен айтдым сизге. Башха сылтау а неди десегиз – водительле жетмегени. Билемисиз, адам табылмагъаны ючюн, ол сагъынылгъан 44 автобусдан бир кесеги маршрутлагъа чыкъмай турады. Иш хакъланы 25 мингден 50 минг сомгъа жетдиргенбиз, алай ол да хазна болушмайды. Дагъыда техника керекле бла отлукъ багъа болуп баргъанлары ючюн иели транспорт маршрутдан заманындан алгъа кетеди. Аллай затлагъа биз кёз-къулакъ болгъанлай турабыз», - дегенди ол.
Айбатлыкъ эмда тизгин
Бирде орамланы жангыртхан кезиуде аланы жанларында ёсген тереклени кетермей болмайды. Ол а кёплени жарсытады. Не десенг да, Нальчикни экинчи аты «Жашил шахар» деп алайды. Таймураз Ахохов аны юсюнден да айтханды: «Тереклени кетерирге тюшсе, ишни тамам этгенден сора, алайда жангыларын орнатабыз. Эс бургъан эсегиз, Абхазия майданны къатында алгъаракъда бек тынгылы терекчикле тизгенбиз. Жангыртылгъан орамлада да мадар этилмей къаллыкъ тюйюлдю. Энди къышда терек орнатхан тёре жокъду, жаз башы келгенлей а, ишин этерикбиз».
Ол айтханнга кёре, ремонт этиллик жерледе да алай боллукъду. Сёз ючюн, Кешоков атлы орамда маршрут транспорт тохтаучу жерлени кенгертгенде, алайда ёсген тереклени кетерип, ызы бла жангыларын орнатырыкъдыла. «Шахарда бир жылгъа 400-700 терек салабыз, аны бир мингнге жетдирирге умут этебиз», - дегенди мэр.
Таймураз Ахохов жамауат тийрелени эмда арбазланы тапландырыуну юсюнден да сагъыннганды. «Бу жаны бла быйылгъа борчларыбызны жик-жиги бла толтургъанбыз. Ол санда юч сквер жангыртылгъанды, бир сабий майданчыкъ да жарашдырылгъанды. Дагъыда жыйырма арбазны тап халгъа келтиргенбиз, келир жылда планда уа 50 арбаз барды», - дегенди ол.
ЖКХ
Суу эмда жылыу бла жалчытыу жумушла кёплени жарсытадыла, ала бла байламлы соруула да берилгендиле. Тийишли сетьле эскидиле, аланы тозурагъаны 75-90 процентге жетгенди. Аны хатасындан а аварияла, башха чурумла да терк-терк бола туруучудула. «Тешилген быргъыланы жамап турмай, ызланы саулай алышыу амалгъа кёчгенбиз. Жоллагъа ремонт этгенде, аланы тюбюнде коммуникацияланы, ол санда канализацияны да алышабыз. Энди жангыртыллыкъ орамлада да иш алай боллукъду. Келир юч жылгъа умутлада кир сууланы тазалагъан жангы объектлени къурулушу эмда таза сууну алгъан жерни реконструкциясы да бардыла. Дагъыда аллай жерлени барын да бир бирлерине къошаргъа сюе эдик. Аны эталсакъ, биринде чурум чыгъып, суу тыйылса, аны башхаларындан жиберирге онг боллукъду», - деп белгилегенди Ахохов.
Школла бла садикле
Быйыл «Восточный» микрорайонда жангы (1500 жерли) школ ачылгъанды. Сёзсюз, ол иги хапарды, алай мындан арысында уа энтта да мектепле ишлерге умут бармыды? «Умут деген угъай, ала ишлене окъуна турадыла, - дегенди мэр. – Вольный Ауулда келир жыл биринчи сентябрьде энтта да жангы (800 жерли) школ ачыллыкъды. Шахарны 14-чю эм 23-чю номерли мектеплерини къатларында бирер корпусну къурулушу барады, алада 800 эмда 700 сабийге жерле боллукъдула. Дагъыда «Восточный» микрорайонда энтта да беш школ бла сегиз садик сюерге умутла бардыла. «Мэй» микрорайонда да эки садик, бир поликлиника эмда спорткомплекс ишленирикди».
Тозурагъан
фатарладан кёчюрюу
Бу темагъа да шахарны жер-жерли администрациясыны башчысы уллу магъана бергенди. Ол айтханнга кёре, быйыл бу жаны бла къадар иш этилгенди: «Бизде 36 общежитие барды, тюз бары да болмаса, асламысы уа тозурапдыла. Адамланы аллай юйледен кёчюрюу жаны бла республикалы эмда муниципал программала бардырыладыла. Быйыл 250 фатарда жашагъанланы кёчюрюрге керекбиз, аладан 173 берилгенди, жылны ахырына дери къалгъанлары да иелерин табарыкъдыла. Жууукъ кезиуде энтта да 127 фатар бла жалчытыргъа керекбиз. Алагъа Кадыров атлы орамда общежитияда жашагъанла кёчерикдиле. Республиканы Башчысы Казбек Валерьевич анга уллу эс бурады, биринчи кюнден окъуна эм магъаналы борчладан бирине санайды. Алай бла иш барады, адамланы къууаннганларын кёрсек, биз да къууанабыз».
Улбашланы Мурат.
