Алгъаракълада КъМР-ни Башчысы Казбек Коков кёп сабийли тиширыуланы къауумуна «Ана махтаулукъну» майдалын къууанчлы халда бергенди. Ол сыйлы къырал саугъагъа тийишли болгъанланы араларында Бабугентден Деваланы Марина, Тёппеланы Абдул-Халимни къызы, да болгъанды.
Аслан бла Марина бир юйюр къурагъанлы жыйырма жылдан аслам болгъанды. Ала беш сабий ёсдюредиле. Аслан районда от ёчюлтюучю бёлюмде къуллукъ этеди, Маринаны да барды энчи билими - ол бек татыулу ашла хазырлайды. Болсада бусагъатда баш борчу - сабийлени ариу къылыкълы, саулукълу болуп ёсерча этиудю. Башхача айтханда, ол, кёп таулу тиширыулача, от жагъаны жылыуун сакълайды.
Буруннгулуланы сёзлери барды: «Къуш уясында нени кёрсе, учханында аны этер» деп. Марина кеси да тынгылы юйюрден чыкъгъанды. Анасындан, атасындан кёргенни, билгенни юйюрюне да келтиргенди. Аслан бла Марина сабийлерин ариу тау адет-тёреледе юйретедиле. Мында бир бирни ангылайдыла, сюедиле, багъалы кёредиле.
- Тынгылы юйюр къурагъан алай тынч тюйюлдю, уллу тёзюмлюк бла сабырлыкъ, бир бирге хурмет этиу, намыс-сый бериу да керек боладыла. «Мен», «сен» деп тургъан айырылыугъа келтиреди. «Насыплы юйюрню жашырынлыкъларындан бири тиширыуну заманында ауузун къысханыды», - деген сёзлени кёпледен эшитгенме. Аны манга бла эгечиме анам да эсгерте туруучуду, - дейди Марина.
Ол ийнаныпды юйюрде бир бирге жюрек жылыулукъ болса, ол не къыйын сынауладан да къутуллугъуна. «Биз бирге жашагъан талай жылны ичинде анам, къарындашым, эгечим, къайын анам, баш иеми къарындашы, башха жууукълары да бизге кёз-къулакъ бола, къаллай ишибизде да билеклик эте келебиз. Ала не заманда да къатыбыздадыла. Аны юсюне уа къыралны жанындан да дайым болушлукъ сезгенлей турабыз. Бизни районда уа, менден сора да, бардыла кёп сабийли анала, алай бу жол мени белгилегендиле эллилерим, сау болсунла, алагъа бек ыразыма»,-дейди огъурлу ана.
Юйюрде бир бирни ангылау, бир бирге хурмет этиу болмасала, ол толу да, насыплы да болур амал жокъду. Аны бу юйюрде уллу, гитче да дурус биледиле. Сёзсюз, хар юйюрню да къууанчлы, мудах, къыйын кюнлери да боладыла. Аллай заманда акъыллы, оюмлу сёзню таматала айтыргъа керекдиле. Аллай тамата уа бу юйюрде къайын анады. Келин бла къайын ана бир бирлерин ангыласала уа, ол юйюр ырахат да, насыплы да болады.
-Къайын анам акъыллы, эсли адамды. Мен билмеген, ангыламагъан кёп затны юйретгенди. Бюгюнлюкде сабийле ёсюп, кеслери юйюр къурагъанда да, мен аны бла оноулашмай бир иш этмейме», - дейди Марина.
Марина баш иеси Аслан бла туугъан эли Бызынгыда танышханды, Жангы жылны байрамында. Къызны анасы клубда къобузчу болуп ишлейди. Марина да аны бла ары барады. Бабугентчи жашла, къызла да келгендиле. Ол кюннге дери къыз жашны кёрмегенди. Жылдан артыкъ заманны бир бирге сёлешип, тюбешип турадыла. Кюнлени биринде уа Аслан аны юйюне келтиреди. Жыйырма эки жыл мындан алгъа юйюрге биринчи къыз тууады. Бусагъатда Камила кеси да эрге барып, баласын ёсдюреди. Ахшы юйюрге жаш да тууады. Мусса Синергия институтда юристге окъуй турады. Ючюнчю сабийлери Юсюп 6-чы классда, бек кичилери Алиша уа 3-чю классда окъуй турадыла.
Сабийлери ючюн ата-анагъа къызарыргъа бир заманда да тюшмегенди. Ол угъай, устазла аланы юлгюге келтиргенлей турадыла. Анга сейир этерча тюйюлдю: бу юйюрде сабийлени адеп-къылыкъгъа юйретедиле. Анга ынналары да къошумчулукъ этеди. Бек башы уа – Девалада «мен а былай сюеме», «этерик тюйюлме» деген сёзле жюрюмейдиле. Уллу сёлешген да жокъду, бир бирин кёз къарам бла ангылап къоядыла.
Юйюр тамата, баш ишинден сора да, къарындашы бла бирге машиналагъа ремонт этеди, къолу неге да устады. «Аллахны ахшылыгъындан бир затдан къыйналмайбыз, керекли болмайбыз», - деп къошады Марина.
Жигер тиширыу элде жамауат ишге къатышыргъа да жетишеди. Сабийлери садха жюрюгенде, аланы чай ичген кружкалары, аш салгъан табакълары да хар кимни башха-башха болгъанларын кёргенинде, къолайлы адамлагъа сёлешип, садха битеу кереклерин сатып алыргъа болушханды.
Маринаны аллай огъурлу ишлери дагъыда кёпдюле. Школгъа ремонт этиле турады, сабийлени уа бирлери элни Маданият юйюнде, башхалары да почтаны мекямында жюрюйдюле. Аланы биринде сууукъ болгъанын, башхасында уа полу чирип тургъанын кёргенде, Марина, ёз ахчасын да къошуп, бир къауум атаны бла ананы, къолайлы адамланы да къатышдырып, жылы болурча, полну да ишлерча мадарла этгенди. Кеси да жюрюп, бояргъа, сюртюрге да болушханды. «Мен бир сабий да аз да къыйналырын сюймейме», - деп къошады ана.
Ма аллай тынчлыкъсыз, къайгъырыулу адамды Марина. Аны дагъыда бир шартын ачыкъламай жарамаз. Ол белгили жырчыбыз Тёппеланы Алимни эгечиди. Бу юйюрде жырламагъан, тепсемеген, музыкалы инструментледе сокъмагъан жокъду. Аталары Абдул-Халим жыргъа уста болгъанды, аналары Розаны да ариу ауазы барды, ол къобуз да согъады, уста да тепсейди. Аладан туугъанла уа башха тюрлю къалай боллукъ эдиле. Къызлары Света районда, республикада да белгили жырчыды. Ол къатышмай, Черек районну эллеринде бир байрам да ётмейди.
Марина да ариу жырлайды, тепсейди. Эгечин, къарындашын да бек сюеди. Аланы жокълай, Нальчикге, Бызынгыгъа да терк-терк барады. Кеси артыкъ уллу юйюрде ёсмеген эсе да, къызларын бла жашларын бир бирлерин къаты тутаргъа юйретеди.
Холаланы Марзият.
