Чатталаны Жаннета, Темиржанланы Абдул-Керимни къызы, Къашхатауну орта школунда биологиядан юйретеди, устаз болуп ишлегенли отуз жылгъа жууукъ болады. Шёндю Къашхатауну школу тынгылы жангыртыла турады. «Дерслени сюйгенимча классымы ичинде бардыралмайма, алай бек тансыкъ болгъанма», - дейди ол бизге, тюбегенибизде.
Намыс
Жаннета «Ана махтаулукъну» майдалы бла белгиленнген тиширыуларыбызданды. Ол былтырны ахырында саугъаланнган эди. «Майдалны, дипломну да кёрюнюрча жерде асырайма. Не береди, деп соруучудула аны юсюнден билгенле. Жукъ да угъай, алай ол тиширыуну, ананы къыйынына берилген хурметди, даражады. Сабийлени юйретип, билим берип, жашаугъа ашыргъан, миллетге, туугъан журтубузгъа, къыралыбызгъа жарагъан инсанланы ёсдюрген анагъа этилген намысды»,-дейди Жаннета.
Беш эм андан кёп сабийни ёсдюрген тиширыуланы саугъалау республикада ариу тёреледен бириди. Быйыл да быллай къууанчлы иш Ананы кюнюнде бардырылгъан эди. «Анга сюйюп къарагъанма. Алай хычыуун кёрюннгенди аналаны алай багъалагъанлары. Былтыр къыралда мени жылым болгъанды – Устазны эм насийхатчыны. Быйыл а Юйюрню жылы белгиленеди. Къырал даражада устазны эм юйюрню намысы кётюрюлгени, эс бурулгъаны иги жанына тюрлениулеге ышандырады»,-дейди ол.
Хазнабыз
Жаннета баш иеси Чатталаны Марат бла беш сабий ёсдюредиле. Таматала бийик билим алып, бирер жерде ишлейдиле, кичиле энтта школчуладыла. Амина РФ-ни Президентинде халкъ мюлкню бла къырал къуллукъну академиясын (РАНХиГС) айырмалы тауусханды, бюгюнлюкде финанс фирмаладан биринде багъалы къагъытла бла кюрешеди. Лейля Москвада РФ-ни Правительствосунда Финанс академияда окъугъанды, РФ-ни Цифралы министерствосунда ишлейди. «Шёндю кёпле Бир къырал экзаменнге къажау сюеледиле, аны кетерирге керекди, дейдиле. Алай аллайланы терсге санайма. Къашхатауча узакъ тау элден къыралны ара шахарыны вузуна ЕГЭ болмаса ким кираллыкъды? Бизнича, аз санлы халкъгъа ЕГЭ хайырлыды»,-деп акъыл этеди бизни ушакъ нёгерибиз.
Юйюрде ючюнчю Саида 9-чу классны тауусханды эмда, школдан кетип, дизайн колледжге киргенди. Ол Москвада архитектура институтда (МАРХИ) окъургъа мурат этеди. «Школдан кетеме дегенде, атасы, мен да къоймай, къаты сюелгенбиз. Алай вузгъа кирирча бизде керекли билим алаллыкъ тюйюлдю – черчение, сурат ишлеу жокъдула, Нальчикге жюрюталлыкъ тюйюлбюз. Барыбыз да бирге оюмлап, келишип, Саидагъа дизайн колледжге кирирге къойгъанбыз, анда алгъан сынау, билим муратына жетерге болушурла деп ышанабыз», - дейди андан ары огъурлу ана.
Кичиле уа эгизледиле – Исмайыл бла Мариям, ала 7-чи классда окъуйдула. Биз ушакъ бардыргъан кюн а Мариям «Артекден» энди къайтып келген эди. Бу битеуроссей жаш тёлю арада уа быйыл апрельде Саида да болгъанды. Къыз Къашхатауну волейбол командасында ойнайды, «Артекге» барыргъа уа хорламлары болушхандыла.
Исмайыл да спорт бла кюрешеди, футболну сайлагъанды. «Жашла башха тылыдан этилгенчадыла. Къыздан эсе аны юйретген къыйынды, жууаплыды», - деп ышарады Жаннета.
Тынгыларгъа,
эшитирге…
Сабийни жетишимлерини жартысы кесини фахмусу, итиниулюгю, тирилигидиле. Алай экинчи жарымы уа атаны, ананы жанындан кёллендириудю, тутхучлукъду бу жолда. Тири, алгъа къарагъан сабийни ёсдюрюуню жашырынлыгъы недеди? Баям, атаны намысында, ананы оюмлай билгенинде… Сёзсюз, сабий юйде кёргенни, эшитгенни къайтарады, анга жашауда биринчи юлгю атасы бла анасыдыла.
Чатталаны юйюр а – демократиялыды, хар оноу да келишип этиледи, болсада атаны сёзю биринчи жердеди. Юлгюге, келир усталыкъ сабийни оюму, ол сюйген илмула, дерсле эсге алынып сайланады. «Барыбыз да бирге жыйылып, къагъытда сейирлени, фахмуланы жазабыз, ызы бла интернетде келишген вузну излейбиз. Сабийни айтханына, сюйгенине тынгыларгъа, эшитирге керекди. Хау, къызладан бири врач болса бек сюерик эдим, бютюнда мен биологча алагъа экзаменлеге хазырланыргъа болушаллыкъ эдиле. Алай кёллери бармады. Зор бла вузгъа салсанг, окъугъан этерик тюйюлдю, артда усталыгъын да сюймей къыйналлыкъды», - дейди Жаннета.
Тёрелени «бешиги»
Жаннета Марат бла юйюр къурагъанда, экиси да жаш эдиле. «Къаллай юйюрге келгеними билип чыкъгъанма эрге», – деп эсгереди ол. Юйюр къурагъанда жукълары да болмагъанды, алай ахчаны, байлыкъны юсюнден сагъыш этмегендиле.
Аны къайын атасы Мусса тёрт жашны кеси ёсдюргенди, юй бийчеси эртте ауушуп. «Аппагъа битеу келинле, туудукъла да «Сиз» деп сёлешгенбиз. Аллай сыйлы, уллу хурмет этилген адам болгъанды ол. Анга республикада «Эм иги ата» деген саугъа окъуна берилгенди. Битеу байрамлада, къууанчлада ата юйге жыйылгъанбыз. Сабийле миллетни тёрелерин, адетлерин жаланда юйюрню ичинде кёрлюкдюле», - деп белгилейди ушакъ нёгерибиз.
Муссаны тёрт келини да эгечлеча болгъандыла. «Кесими эгечим жокъду. Жаланда къарындашым барды. Алай Аллахутала манга эгечле бергенди – апсынларымы эм кесими келиними. Барыбыз да бирге къолгъа алсакъ, не уллу жумушну да толтураллыкъбыз»,-деп ышарады ол.
Эр кишини
жери – тёрде
Бюгюнлюкде, къалай эсе да, эр кишини сыйын учуз эте баргъанча кёрюнеди. Анда тюрлю-тюрлю сериалланы, ток-шоуланы терслерге да болур. Алай таулу халкъда ёмюрлени теренинден эр кишини сыйы бийикде болгъанды, хурмет этилгенди. Ма бизни ушакъ нёгерибиз а бу тёрени сакълай, саугъалауну кезиуюнде аналагъа билеклик этген аталагъа ыразылыгъын айтхан эди. «Юйюр башчылагъа да ыспас этерге сюеме. Аладыла бизни кёллендиргенле, болушханла, не къыйын кезиуде да билеклик этгенле…», – деген сёзлерине залда жыйылгъан анала къарсла бла тюбеген эдиле.
– Айтмай къояйым деп сагъыш да этгенме. Хау, анагъа махтау, хурмет этедиле, болсада сабийни ёсдюргенде атаны магъанасы, жери да уллуду. Марат манга бла сабийлеге этген билеклик хар ишде сезиледи. Ол шёндю командировкадады, аны болмагъанын техника окъуна сезеди деригим келеди – ишлерге унамай тохтагъанды. Хау, тиширыуну кючю уллуду, этеме десе, кеси хар неге да жетиширикди, алай эр кишини ишин, борчларын кесине алгъанны терсге санайма. Маратны жери тёрдеди. Ол шёндю юйде болмагъанлыкъгъа, шинтигине окъуна олтурмайбыз. Аны атасыны юйюнде да алай болгъанды, ол миллетни тёресиди – таматагъа, юй башчыгъа сый бериу. Аллыбызда жаш ёсюп келеди, ол юйюрде кёргенни этерикди артда жашауда,-дейди Жаннета.
«Юйюрде кёп тюрлю болады – даулашхан, бир бирге кёлкъалды этген да. Ол жашауду. Алай бир бирге ёре туруп, демлешип, мен тюзме деп сюелген игиликге келтирмейди. Къызыуу бла айтылгъан сёз унутулмайды, артда эсинге келе, жашауунгу бузады. Алай болурун сюймей эсенг, сабырлыкъ этерге керекди», – деп сагъыш этеди ушакъ нёгерибиз.
Устазны хурмети
Устаз къыралны келир тёлюсюн юйретеди десек, тюз боллукъбуз. Алай эсе уа, бу усталыкъны даражасын кётюрюрге керекди. Бизни заманда устаз бла окъуучула угъай, ата-анала да даулашмагъандыла. Шёндю ол унутула барады, устазны иши учуз этиледи.
- Устазны намысын тюшюрген бек женгилди, къой, ол а деп хыликкя этсенг, сабий аны эсине аллыкъды. Хау, бизде да болурла кемчиликле, алай аны сабийни къатында сюзмей, кесибизге сёлешип айтыгъыз. Бир кере сындырсанг, артда хурметни къайтараллыкъ тюйюлсе,-дейди Жаннета.
Жашауда билимден багъалы жукъ да жокъду. Школда уа артда жашауда керек болмазлыкъ бир дерс да берилмейди. «Билемисе, туугъан кюннге, алгъынча, китап саугъалау тёре артха къайтырыгъына ишексизме. Иги китапдан багъалы саугъа жокъду, боллукъ да тюйюлдю»,- дейди ол.
Шёндю заман тынч тюйюлдю, ауругъанла, къыйналгъанла кёпдюле. Аллахутала халкъыбызгъа саулукъ берсин. Сабийлерини къыйынлыкъларын, замансыз бушуу кёрмесинле, деп алгъыш этгенди ол ушагъыбызны ахырында.
