Мы гъэм епщыкIузанэу ЩIыгулъым и дунейпсо махуэр зыгъэлъапIэхэм ящыщщ Урысей Федерацэри.
ЩIы щхьэфэм и зэхэлъыкIэм куэд епхащ. Хьэуам и пкъыгъуэу абы зыщIишэхэм псыежэххэмрэ щIыщIагъыпсхэмрэ ягъэкъабзэ. ЩIыгулъым зэтреIыгъэ, шынагъуэ гуэри пымылъыжу еущыкъуей зыуцIэпIу лъэIэса псори. Щымыщу хыхьэ, узыфэ къэзышэ микробхэр щIыгулъ узыншэм еукI, егъэкIуэд, цIыхухэмрэ дыкъэзыухъуреихь дунеймрэ къабзагъэ, экологие щытыкIэ узыншэ къахузэрегъэпэщ. АрщхьэкIэ, ямылейуэ яуцIэпIа щIым шынагъуэ къешэ, и фIагъым кIэроху, мэж, мэгъущIэри, къызэрымыкIуэ къэхъукъащIэхэр къэунэхунымкIи щхьэусыгъуэ мэхъу.
Псалъэ папщIэ, гъавэ щIапIэхэр и чэ-зум зэрызэрамыхъуэкIым щIым и къарур щIех, хьэпIацIэхэмрэ удзыжьхэмрэ егъэбагъуэ, узыфэ зэмылIэужьыгъуэхэр къегъэунэху, бэвагъым кIэрегъэху. Псым щIилъэсыкI, жьыбгъэм игъэжэщI-игъэжэпхъ, минерал шыгъухэр зэбэкI, шэдылъэ хъу щIыпIэхэм гъавэ щIагъуэ къыщыпхутехкъым.
Мыри къыжыIэпхъэщ. Къэбэрдей-Балъкъэрым вапIэу иIэм щыщу зы цIы-хум хуэзэр УФ-м ику иту зэрыщыхъум нэхърэ куэдкIэ нэхъ мащIэщ. Ари и зы щхьэусыгъуэщ, республикэ, муниципальнэ IуэхущIапIэхэри щIыр къэзыгъэсэбэп IэнатIэ псори гъавэ щIапIэхэм хуэсакъыным, я фIагъым хэгъэхъуэным егугъун щIыхуейм.
И къежьэкIэ
Илъэс 22 ипэкIэ, 2002 гъэм, ЩIыгулъым и зэхэлъыкIэр къэпщытэнымкIэ къэралхэм я зэгухьэныгъэм ди планетэм цIыхуцIэ зиIэу тесыр къыхуриджащ псэуныгъэ екIу диIэнымкIэ зи мыхьэнэр ин дыдэ, дунейпсо фIыгъуэхэм ящыщ зыуэ къалъытэ къэщIыгъэм дяпэкIэ нэхъри дыхуэсакъын зэрыхуейм. 2013 гъэм а жэрдэмыр къыдищтащ ООН-м ЕрыскъыхэкIхэмрэ мэкъумэш IуэхухэмкIэ и IуэхущIапIэм икIи а IэнатIэм и Зэхуэс (Ассамблее) Нэхъыщхьэу абдеж дыдэм щекIуэкIам дыгъэгъазэм и 5-р ЩIыгулъым и дунейпсо махуэу щагъэуващ.
Ди планетэм, щIэзыхъумэ щIыгур имыIатэмэ, цIыхухэри, хьэкIэкхъуэкIэхэри, къуалэбзухэри, гъудэбадзэхэри щыпсэуфыныр фIэщщIыгъуейт. Сыти жыIи, къэкIыгъэхэм зыщIаф псыIагъэмрэ зыхалъхьэ пкъыгъуэхэмрэ зыхъумэр аращ, щIыгум къытекIырщ мэкъумэшыщIэхэр зыщыгугъри Iэщ зыIыгъхэм гугъапIэу яIэри. Мэш щIэным, Iэщ гъэхъуным мыхьэнэшхуэ ирату ижь-ижьыж лъандэрэ къэгъуэгурыкIуэ адыгэхэр а псоми фIыуэ щыгъуазэщ.
Гу лъытапхъэщ
- ЩIэныгъэлIхэм къызэрабжамкIэ, дунейм псэ зыIутуи зыIумытуи тетым я процент 90-м нэблагъэр ерыскъыхэкIхэмкIэ къызэзыгъэпэщыр щIыгулъырщ. Аращ гъавэ щIапIэхэмрэ мэкъупIэхэмрэ я щытыкIэр зыхуэдэнур зэлъытари.
- Дызэрыщыгъуазэщи, ди планетэм и Iыхьэ щанэр щIыгурэ къуршхэмкIэ щIэхъумащ. Адрейр, зэрытщIэщи, псыщ. ИтIани, щIэныгъэлIхэм къызэрабжамкIэ, псым хэсхэм елъытауэ, щIыгур къэзыгъэсэбэпхэр, я бжыгъэкIи лIэужьыгъуэкIи хуэдэ 700-кIэ нэхъыбэщ.
- Ди планетэм и щIыгум щыщу мэкъумэш лэжьыгъэхэр хуиту щебгъэкIуэкI хъуну иIэр и процент 11 къудейрщ. Адрейр пшахъуалъэщ, къуршылъэ-бгылъэщ е мэзхэмкIэ щIэхъумащ.
- Телъыджэщ, ауэ ЩIы Хъурейм гъудэ-бадзэу тетым я процент 95-м я гъащIэр, къыгуэхыпIэ имыIэу, щIыгулъым епхащ.
- Ди къэралым доктор степеныр щIэныгъэлIхэм щыхуагъэфэщэнымкIэ япэ дыдэу жэрдэм къыхэзылъхьауэ щытар щIыгулъ щIыпIэхэмрэ абыхэм я зэхэлъыкIэр джынымкIэ еджагъэшхуэ Докучаев Василийщ. Ар къыщыхъуар 1883 гъэм дыгъэгъазэм и 5-рщ. ООН-м и Ассамблее Нэхъыщхьэм и унафэкIэ, ЩIыгулъым и дунейпсо махуэр абы щIытрагъэхуари аращ.
КЪУМАХУЭ Аслъэн.
