Лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэр щызэхуэхьэса унэ

Сурэтым: (сэмэгумкIэ къыщыщIэдзауэ): Тау Замирэ, Аслъэныкъуэ Мадинэ, МэшлIокъуэ Саидэ, Уэзрокъуэ Чэрим, Ансыкъуэ Иринэ.

Ди республикэм и къалащхьэм и цIэр зэрихьэу Налшык дэт ресторан-музейм и щIыхьэпIэм деж щегъэжьауэ и дэтхэнэ плIанэпэми, къатми, пэшми адыгэ теплъэ яIэщ. Теплъэ къудейм и мызакъуэу, адыгэ унагъуэ укъы­щыхута хуэдэу, абы щып­хузэблахыр адыгэ ­ерыскъы IэфIхэрщ, къыщеуэр адыгэ макъамэщ, щыпщафIэри а IэщIагъэм нэхъ хуэIэзэхэрщ. Адыгэм и шы­фэлIыфэр, дуней тетыкIэр, унагъуэ зэхэтыкIэр, япщэфI шхыныгъуэр, зэрахьэ хьэп­шыпыр, псом нэхърэ нэхъыщхьэращи, адыгэ хаб­-зэр плъагъуну, уи хьэщIэм ебгъэцIыхуну ухуеймэ, лъэпкъым и хъугъуэфIы­гъуэ псори щызэхуэхьэса рес­торан-музейр абыкIэ щапхъэщ. 

Ар зыгъэлажьэ Уэзрокъуэ Чэрим ди республикэми гъу­нэгъу хэгъэгухэми фIыуэ ­къыщацIыху уэрэджыIа­-кIуэщ, куэдым я гум дыхьэ адыгэ щIалэ зэпIэзэрытщ. Чэрим и ныбжьэгъухэм жаIэ, сыт хуэдэ Iуэху кърихьэжьэми, зыми емыщхьу, зыхуей хуэ­зэу, псоми яфIэгъэщIэ­гъуэну къызэригъэпэщ, зэ­фIи­гъэкI зэрихабзэр. Абы ещхьу ресторан-музейм адыгэ ерыскъы щапщэфIу, адыгэм я псэукIэр уи нэгу къыщIигъэувэу игъэлажьэ ­къудей мыхъуу, зы проект ­телъыджэ къигупсысащ. «Адыгэ­хэм я деж хьэщIапIэ» зыфIища а Iуэху дахэм лъэп­къым и пщIэр нэхъри къиIэту илъэс зыбжанэ хъуауэ егъэ­лажьэ. Адыгэм и гуфIэгъуэ дауэдапщэхэр зэрыдихыр, и псэукIэм и щхьэхуэныгъэхэр, хьэщIэ къегъэблэгъэкIэр, гъэ­хьэщIэкIэр, хабзэр, щэнхабзэр, гъуазджэр, зэхэтыкIэр, ды­зэрыс щIыпIэм и дахагъэр уи нэгу къыщIэзыгъэувэ видео теплъэгъуэр къыщат пэ­шым щызэхуэсхэр Iэнэм пэ­рысщ. ХьэщIэхэм хуаIуа­тэ­хэр шхыныгъуэхэм нэса ­нэ­ужь, экраным къридзэ ерыс­къыр а къыщигъэлъа­гъуэ дакъикъэ дыдэм Iэнэм къытрагъэувэ, цIыхухэр абы хэIэбэху, теле­визорымкIэ ­ялъагъу ар къы­зыхэщIыкIари, зэрапщэфIри, зэрыIэ­фIым нэмыщI, сэбэ­пынагъыу пылъри. Апхуэдэ щIыкIэкIэ, мы проектым хы­хьэу, хьэщIэм шхыныгъуибл Iуагъахуэ: хугу хьэнтхъупс, джэш лыб­жьэ, лыцIыкIулыбжьэ, кхъуей­жьапхъэ пIастэ я гъу­сэу, дэлэн, къалмыкъ шейрэ мэжаджэрэ, тхъурыжь, щIа­кхъуэ Iэрыпщ, махъсымэ хуэ­дэхэр псоми я пащхьэ итщ. Теп­щэчым къыбгъурылъщ шхы­ныгъуэхэм халъхьэхэр ­зэ­рыт тхылъымпIэ шыхьа ­цIы­кIур. Ар хуейм къыздещтэ, кIуэжмэ, ипщэфIын хуэдэу. ХьэщIапIэ кIуар IэнэщIу щIагъэкIыжрэ? Абыи егупсысащ Чэрим, адыгэ фащэкIэ зэ­щы­хуэпыкIа щIалэхэмрэ пщащэхэмрэ я сурэтхэр зытет иджы­рей IэфIыкIэхэмкIэ ­яхуоупсэ. 
КъБР-м, КъШР-м, АР-м къы­щыдэкI «Адыгэ псалъэ», «Черкес хэку», «Адыгэ макъ» адыгэ газетхэм зэгъусэу къы­зэрагъэпэща «Журналист зэ­дэлэжьэныгъэ» проектым хэ­та журналист пщащэхэр гуа­пэу дригъэблэгъащ Чэрим икIи, и хэщIапIэм хьэщIэм щы­кIэлъызэрахьэ хабзэм къы­дэкIуэу, лэжьыгъэр къы­зэрыщызэгъэпэщами къыт­хутепсэлъыхьащ. 
- Мы шхапIэр илъэс 23-рэ хъуауэ мэлажьэ, - жеIэ бы­-сым щIалэм. - КъыщызэIуа­хым къэу­вауэ щыта пща­фIэ­хэращ иджыри а Iуэхум пэ­рытыр. Абыхэм ныбжь яIэщ, я Iэхэр япщэфIым хуэшэры­-уэщ, нэхъыфI зэрыхъунур ящIэу апхуэдэщ. Иджырей пща­фIэхэр хамэ шхыны­гъуэхэр зэрагъэхьэзырым ­нэхъ дехьэх, абы нэхъ зра­гъасэри, ди адыгэ ерыскъыр яхуэпщэфIыркъым, ди жа­гъуэ зэрыхъущи. Ди шхапIэм щапщэфIри, щызэрахьэри, щы­лажьэхэр зэрыхуэпари, зэ­рыпсалъэри ди лъэпкъ хабзэмрэ бзэмрэ къезэгъыущ. 
Мыбы щекIуэкI сыт хуэдэ Iуэхуми уи нэIэ тет зэпыту ­щы­тын хуейщ. ШхапIэ къы­зэ­Iупхарэ уи ныбжьэгъухэр уи гъусэу ущIэскIэ, зэ­фIэ­кIыр­къым. АтIэ къекIуалIэ дэтхэ- нэ зыми, «къытезгъэзэжа­рэт» жи­Iэу щIэкIыжын пап­щIэ, уигури уи псэри етауэ уи къалэным упэрытын хуейщ. Мы шхапIэр къапщтэмэ, сом ­къризлэжьынщ, мылъку ирис­щIынщ жысIэу къесхьэжьа Iуэхукъым, сэ сызэрыпсэун къы­зэрызлэжьыр нэгъуэщI Iэ­щIагъэщ. СыкъызыхэкIа лъэп­къым и сэбэп зыхэлъ гуэр сщIэну сыхуейт, адыгэр нэхъыбэм къацIыхуарэт жыс­Iэу си гуращэти, мыпхуэдэ Iэмалыр къэзгупсысащ. Адыгэ шхыныгъуэхэмкIэ хамэ щIы­пIэхэм къикIахэмрэ нэгъуэщI лъэпкъ къыхэкIахэмрэ згъэ­хьэщIэкIэрэ лъэпкъым бгъэ­дэлъ хъугъуэфIыгъуэхэр я пащхьэ изолъхьэ, дыкъацIыху­мэ, дыкъалъагъумэ сфIэфIу. 
Нобэ фэ флъэгъуа проектымкIэ дгъэхьэщIэр куэд ­мэхъу, - къыпещэ Уэзрокъуэм. - Республикэ унафэщIхэм я деж къакIуэ хьэщIэхэр, санаторэхэм зыщагъэпсэхуну ди лъахэ къихьэ туристхэр, гъу­нэгъу хэгъэгухэм, хамэ къэ­ралхэм, Урысейм и щIыналъэ зэмылIэужьыгъуэхэм къикIа куэд къытхуоблагъэ. Ахэращ «Адыгэхэм я деж хьэщIапIэ» проектыр къыщIэдгупсысари. Зы сыхьэтым и кIуэцIкIэ, видео теплъэгъуэмкIэ зрагъащIэ адыгэм и щыIэкIэ-псэу­кIэр, къекIуэкIыкIар, зэрахьэ хабзэр, япщэфI, яшх ерыскъыр. Дакъикъибл нэхъ ямы­зэхуакуу шхыныгъуибл ядогъэшх. Ар куэду къызыщы­хъункIэ хъун щыIэщ, ауэ адыгэр игъащIэм ныбаблэу, къе­хьэлъэкIын хуэдиз ишхыу щытакъым. АтIэ мащIэрэ-IэфIу жыхуиIэм хуэдэу, къару къезытын, къэуат зыщIэлъ ­защIэт ишхыр. Шхыныгъуи­блыр къыщытхькIэ, тепщэ­чым къралъхьэ Iыхьэхэр мащIэщ, ар лъатэм къытехьэ­лъэр­къым, ауэ къэуату щIэ­лъыр куэдщи, уи ныбэр изу, къарурэ гукъыдэжрэ къуиту укъотэджыж. Ар зыхащIэ япэ дыдэу адыгэ шхыныгъуэ зы­Iухуэ зыгъэпсэхуакIуэхэми. 
Чэрим и псалъэхэм щыхьэт техъуэфын цIыху куэд ущрихьэлIэнущ ресторан-музейм. Абы гуп-гупурэ махуэ къэс ­къокIуэ ди лъахэм зыщызыгъэпсэхухэр. Урысейм и нэ­гъуэщI хэгъэгухэм къикIа е ­хамэ къэралхэм къыщалъхуа цIыхум, адыгэ унагъуэ къы­щыхута хуэдэ, махъсымэбжьэкIэ къыпожьэри, IэфIагъ­рэ хуабагърэ зыщIэлъ уардэунэ зэгъэпэщам щагъэтхъэж. Хуабжьу си гуапэ мэхъу абы щыIахэм я гупсысэхэр ­къаIуатэу сыщрихьэлIэкIэ. Нал­шык и уэрамхэм къы­щы­пкIухькIэ, и зыгъэпсэхупIэхэм уи узыншагъэр щебгъэ­фIа­кIуэкIэ, уздэщыIэ щIыпIэм ис­хэр къэпцIыхуркъым. КъБР-м къэкIуам мыбы ис адыгэхэр зыхуэдэмрэ я дуней теты­кIэмрэ къащIэнымкIэ уасэн­шэщ Чэрим къигупсыса проектыр. Абы и деж зэ щыIам «Къэбэрдей-Балъкъэрым зы­щыд­гъэпсэхуат» щыжаIэкIэ, «адыгэхэм я деж хьэщIапIэ дыщыIат» жаIэу зэрыдыщIагъунум шэч хэлъкъым, ап­хуэ­дэ егъэблэгъэкIэ гуапэр гум къимынэнкIэ Iэмал иIэкъы­-ми. 
Ди журналист зэдэлэжьэ­ны­гъэм хэта пщащэхэр адыгэщ, къыздикIари адыгэ зэрыс хэгъэгущ. Ауэ Чэрим зи тхьэмадэ шхапIэ-музейм и уардагъым, езым и хьэлэлагъым, ныбжькIэ щIалэми, зигури зи псэри лъэпкъым хузэIуха дадэ Iущым хуэдэу хъыджэбзхэр зэрыригъэблэгъар телъыджэ ящыхъуащ. Апхуэдэ гуапагъэр нэм къи­Iуидзэ къудейкъым, атIэ шхапIэм и дэтхэнэ зы плIанэпэми щызыхыбощIэ, абы къыщаIэт ерыскъым и IэфIагъым гур щыз ещI. Шхыныгъуэхэм я IэфIагъыр щыдгъэщIагъуэм, Чэрим зы щэху къытхузэIуихащ - ерыскъыр къызыхащIыкI шатэри, шхури, кхъуейри, шэри, лыри, псори къуа­жэ­хэм, унагъуэхэм къыщищэхуу аращ. Ахэр илъэс бжыгъэ ­хъуауэ игъэунэхуауэ, къращэр зищIысыр ищIэу апхуэдэщ. И фIагъри, IэфIагъри, щащIа махуэри, зыщIари ещIэ, арагъэнщ пщафIэхэм я лэжьыгъэр фIыуэ къащIехъулIэр. 
Ди хьэщIэхэм мызыгъуэгукIэ къацIыхуар, ялъэгъуар шха­пIэм и тхьэмадэ Уэзро­къуэ Чэримщ. Ауэ абы и уэ­рэджыIэкIэ дахэмкIэ адыгэ утыкур зэригъэбжьыфIэр, адыгэм ехьэлIамэ, и щхьэм щызэблэкI гупсысэ жанхэмрэ ар IуэхущIафэ щхьэпэу ­гъащIэм зэрыхипщэфымрэ ­къы­джиIэну делъэIуащ:
- Сэ сызэрыцIыкIурэ уэрэд жыIэным сыдехьэх, - къыт­хуеIуатэ бысым щIалэм. - Дунейм сыкъыщытехьам щIыпIэ куэдым къыщацIыхуа Нэхущ Чэрим «уей, уей» жригъэIэу уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэт. Ар си анэшхуэм хуабжьу игу дыхьэрти, Чэрим и цIэр къыс­фIищауэ щытащ. Зэман дэкI­ри, а IэщIагъэр сэри къыхэсхащ, Чэрими ныбжьэгъуфI, гъуэгугъэлъагъуэ схуэхъуащ. Сабий гъэсапIэм сызэры­кIуэ­рэ, къуажэм, районым Iуэху гуэр щыIэмэ, сашэурэ уэрэд жызагъэIэрт. Курыт еджапIэм сыщыщIэсым, тхьэмахуэм щэ си анэм Налшык сыкъишэу- рэ макъамэм сыщыхуригъа­джэрт. ГъуазджэмкIэ школым - илъэсиблкIэ, иужькIэ ГъуазджэхэмкIэ колледжым сыщIэ­тIысхьэри, Даур Иринэ и нэIэ къыстету илъэсиплIкIэ сыщеджащ, итIанэ Кавказ Ищхъэ­рэм ГъуазджэхэмкIэ и къэ­рал институтыр къэзухащ. 
ЩIэныгъэ, зэчий, зэфIэкI зыбгъэдэлъ щIалэщIэм хуэдэ­хэрщ нобэ лъэпкъым и къэ­кIуэнур зыухуэр. Чэрим уэрэд жиIэ къудейкIэ зэфIэкIыркъым лъэпкъ щэнхабзэм ­хуищI хэлъхьэныгъэр. Хьэ­гъуэлIыгъуэхэр, нысашэхэр, лъэтеувэхэр, махуэшхуэхэр игъэбжьыфIэу, цIыхум яфIэ­фIу ираджэ щыхъум, лъэп­къыпсэ-хэкупсэу щыт щIалэм гу лъитащ адыгэ фащэм и пщIэр Iэпэдэгъэлэл зэращIым. 
«Илъэс 13 ипэкIэ, нобэ хуэ­дэу, нысащIэхэм адыгэ фащэ ящыгъыу щытакъым, европей бостейр нэхъ къащтэрт. Лъэпкъ фащэ щызытIагъэр мылъку ябгъэдэлъу я щхьэм хуезыгъэдыжыф закъуэтIа­къуэрт. Абы щыгъуэм сегуп­сысащ фащэ зыщIэлъ зы тыкуэн къызэзгъэпэщу, бэджэнду стыну. Сытемыгушхуащэу­рэ къызэIусха унэр нобэ цIыху кIуапIэщ, нэхъыбэж вжесIэнщи, апхуэдэ тыкуэнхэр ди ­къалэм куэд щыхъуащ, щIэ­упщIи яIэщ. Абы уи гур химыгъэхъуэнкIэ Iэмал иIэкъым, си гугъэщ адыгэу зыкъэзы­лъы­тэж дэтхэнэ зыри а Iуэхум ­щыгуфIыкIыу», - жеIэ Чэрим. 
АдыгэлI нэсым и хьэлщ щIалэщIэм дэплъагъур. И щхьэ Iуэху дигъэкIынракъым игъэ­нэхъапэр, атIэ къызыхэкIам и пщIэр иIыгъынырщ, адыгэм и цIэр дахэу игъэIунырщ. Туристхэм я еблэгъапIэ гуп- сэху, адыгэ Iэнэ щысыну зигу ­къы­пылъадэ хэкурысым и унэ етIуанэ ресторан-музейм нэм щилъагъу псори щхьэм и ­уасэу зэтригъэпсыхьащи, ады­­гэр зэрыадыгэм иригуш­хуэрэ, хамэм «сыадыгарэт» жригъэIэу ирегъэжьэж Уэз­рокъуэ Чэрим. 
НэщIэпыджэ  Замирэ, 
«Адыгэ псалъэ» газетым, политикэмкIэ, жылагъуэмрэ лъэпкъ IуэхухэмкIэ и къудамэм и унафэщI, КъБР-м щIыхь зиIэ и журналист.

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

10.05.2026 - 09:03

ФымыцIыхухэм дзыхь яхуэвмыщI

КъБР-м щыIэ МВД-м щекIуэкIащ телефонымрэ интернетымрэ къагъэсэбэпурэ щIэпхъаджагъэ зе­зыхьэхэм зэрапэщIэтым, абы и лъэныкъуэкIэ ди щIыналъэм щызрагъэгъуэта ехъулIэныгъэхэм ятеухуа зэIущIэ.

09.05.2026 - 12:25

IэщIагъэлIхэр кърашалIэ

2025 гъэм и мэкъуауэгъуэ мазэм, Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыяпэу, ди республикэм къыщызэIуахащ Узыншагъэр хъумэнымкIэ IэнатIэр IэщIагъэлIхэмкIэ къызэзыгъэпэщ хэгъэгу центр.

09.05.2026 - 09:03

IэщIагъэмрэ цIыхугъэмрэ зэгъусэу

Бэлагъы Залинэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым медицинэмкIэ и факультетым стоматологием щыхуеджащ.

08.05.2026 - 09:22

Зэкъуэшхэр нэхъри зэкъуоувэ

КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек IущIащ Абхъаз Республикэм ЩIа­лэгъуалэм я Iуэхухэмрэ спортымкIэ и къэрал комитетым и унафэщI Хагбэ Тарас.

08.05.2026 - 09:21

Урысей-Абхъаз зэпыщIэныгъэхэр щIалэгъуалэм ягъэкIуатэ

Накъыгъэм и 4-8-хэм Къэбэрдей-Балъкъэрым щекIуэкI Урысей-Абхъаз щIалэгъуалэ форумыр Налшык къалэм къыщызэIуахащ.