Малкъар ауузунда  таш устала не заманда да болгъандыла. Деу къалаланы, жашау журтланы эмда хуналаны эрттеден бери да ишлеп келген халкъ эринчекликни дурус кёрмегенди, мёхеллик этмегенди, тамблагъы кюнюне таукел къарагъанды.  Бюгюнлюкде да  аллай жарыкъ кёллю, чемер къоллу адамларыбыз аз тюйюлдюле.  Аланы къол ызлары, хунерликлери  сейирге къалдырырчадыла.  Огъары Малкъардан Нёгерланы Гитчени жашы Байрамукъ ма аллайладанды. 

Ол 1957 жылда Къазахстанда туугъанды. Халкъыбызгъа  туугъан жерине къайтыргъа эркинлик берилгенден бери да  юйюрлери Мухолда жашайдыла. Нёгер улу  иги да жаш заманындан бери иш юсюндеди.  Германияда аскер борчун толтуруп къайтхандан сора,  къурулуш колледжни бошагъанды. Ары дери уа  Ростовда  киномеханикге окъуп,   кёп жылланы "Восток", "Победа" кинотеатрлада, элни клубунда да ишлеп тургъанды. «Элмюлктехника» производствода да прораб болуп уруннганды. 
Байрамукъ Огъары Малкъарда биринчи таш усталадан бирине саналады. Таш къалау – хунерликни излеген  къыйын ишди. Аны къалай сайлагъанса, деген сорууума, ол ташны сюйюу  къанында болгъанын айтады. «Гитчелигимде сиркиу болгъанма, алай ташлагъа  ол заманда окъуна эс бургъанма. Аны ючюн болур эди:  къолумда чёгючюм бла  кёп заманны суу боюнунда ётдюргенме.  Не заманда да ташны къурамы мени  сейир этдиргенди», – дейди Байрамукъ.  

Ол кеси айтханыча, таш къалап да   эртте юйреннгенди. «Иги кесек замандан бери кюрешгенлигиме   усталыгъымы эбине жетгенме деп айталлыкъ  тюйюлме. Таш уллу кёллюлюкню унамайды. Аны къалай сюйсенг да, алай жарашдырыргъа боллукъду деген оюм терсди. Ол кеси кёргюзтеди устагъа андан не этерге жарарыгъын.  Бу усталыкъны адам  жюреги бла сюерге керекди, ашыкъ-бушукъ этерге арталлыда жарамайды. Ол ауур эмда тёзюмлюкню излетген,  аны бла бирге уа сейир ишди», – дейди уста.

Аны оюмуна кёре, ташны жарашдырыр ючюн, эм алгъа аны окъургъа керекди.  «Ол хыны узалгъанны сюймейди. Уллу кёллюлюк этген  аны, ууатып, жараусуз этип къоярыкъды. Бир гитче тёгерек ташны  жетиге бёлюрге боллукъду. Андан чыкъгъан кесеклени уа жарашдырыу сынам бла келген  уллу усталыкъды»,– деп, Байрамукъ аны юсюнден  бир сейир хапар да айтханды: «Иги  да алгъада Иричиде  ийнегим къозлайды да, аны сылтауу бла  ары тебирейме.  Баргъанымда, бир биринден тамаша ташланы кёреме да, малымы  унутама. Ол заманда анда, тёгерек-башха къарай,  эки кюн чакълы тургъанма». 

Нёгер улуну кёп жерлеге чакъыра тургъандыла. Ол себепден уллу объектледе да ишлерге тюшгенди.  Сёз ючюн, Бызынгыда альплагерьде  къаланы, Чирик кёлледе базарны тёгереги бла баргъан жаяу жолну, "Голубые озера" санаторийни, Горный тийреледе "Медведь" ресторанны,  Саутуда мемориалны къурулушларына къатышханды, республиканы кёп башха жерлеринде да талай объектде ёмюрлюк къол ызын къойгъанды. 

Анга жашы Аскер да билеклик этеди. Ол да атасындан кёп затха юйреннгенди.  Арт заманда уа Нёгер улу  Огъары Малкъарда бирсиле бла бирге  Боташ къаланы къурулушу бла кюрешеди. Аны Къарачайдан Боташланы Расул бла Руслан ишлетедиле. 
– Жыл саным келгенди, саулугъум бла байламлы, тау бийикледе,  сууукълада эркин кюрешалмайма. Болсада, насыпха,  элде таш бла кюрешген  къауум  жаш барды. Сёз ючюн, Къазакъланы Хусей Боташ къаланы къурулушун бардырады, Байсыланы Алим бла Мамайланы Сейдуллах да Кюнлюмде эски  журтланы  жангыртып кюрешедиле. Башха жашла да бу огъурлу усталыкъдан юлюш алалсала, бек сюерик эдим, – дейди сыйлы акъсакъал.  

Миллетибизни бай тарыхы, маданияты эсде къалырына, арбазгъа кирген аны бла шагъырейленирине къайгъыра, Байрамукъ бош заманында юйде жатмасыны къабыргъаларында ташдан  тюрлю-тюрлю оюула  жарашдырып  кюрешеди.  Ол кеси айтханыча, керек  ташны бир ай излеген кезиулери да болады. Алада Минги тауну, къаяланы, миллетни тотем жаныуарын, барсны, тукъум белгини эм башха затланы да кёрюрге боллукъду. 

Байрамукъну ич дуниясы болмагъанча байды, жашаугъа энчи къарамы болгъан адамды ол: кийик табийгъатха сый берген. «Ташдан, ол санда бюгюнлюкде сурам ёсе баргъан аманитледен тепселе, башха затла да ишлерге къолумдан келлик эди, алай мен ташны Аллах берген тюрсюнюн сакъларгъа итинеме», – дейди. 

«Ташланы кёбюсюн кёргенсе, бек  сейирге къалдыргъаны уа болгъанмыды», – деген сорууума былай жууап береди: «Хау, иги да алгъада аманитле чыкъгъан жерде бир узун сыйдам ташха жолугъама да,  ийсагъан муну ичинде не болурун билир эди деп, салтам бла хыны уруп, ууатып жибереме. Аны ичинде уа кертиси бла да  уллу тишлери бла гургуннга ушаш бир жаныуар. Болсада аны тюрсюнюллей сакълаялмагъанма. Алгъаракълада да черек боюнунда уллу тёгерек ташны жаргъанымда, ичинде кюйген отун кесеу табылгъанды. Ол да не заманладан къалгъан болур?!» – дейди уста.  

Жатмасында бир бош жер къалып тургъанын кёреме. «Анда Малкъарда жашагъан тукъумланы белгилерин салыр муратым бар эди. Алай санай кетгенимде, иги да кёп болуп чыкъгъандыла. Аланы былайчыкъда  сыйындырырча тюйюлдю, бирин къоюп, башхасын салыргъа уа кёлюм бармайды. Аны себепли миллетибизни маданият байлыкъларындан бирин – эм ариу таулу кийиз ишлер акъылдама», – дейди Байрамукъ.

Андан сора да, Абай къаланы макетин жарашдырып башлагъанды. Аны сабий садны музейине берирге айтады. «Ары дери да аллай бирин ишлегенме. Жууукъ заманда бошаргъа таукелме», – деп къошады мухолчу. 

Аны  фахмусу, усталыгъы республикадан тышында да кенг белгилиди. Киногъа алдырыргъа кёп белгили программаладан келгендиле: «РенТВ» каналдан «Тайны мира с Анной Чапман», «Моя планета», «Тюрки России», «Поехали», «Неизвестные маршруты России» эм башха каналладан да.   

Байрамукъ юй бийчеси Цепишланы Фатимат бла бирге туудукъларына къууана жашайдыла: «Кюнюбюзню жарытхан быладыла», – деп ёхтемленедиле.  

Курданланы Сулейман.