Тырныауузну поликлиникасы тынгылы ремонтха жабылгъанлы иги кесек заман ётгенди. Аны бла байламлы жыл санлары уллайгъан адамлагъа саулукъларына къаратыр ючюн поликлиникагъа барыулары иги да къыйын болгъанды. Нек десегиз, аны ФЗО-ну теренинде орналгъан  район больницаны мекямында тохташдыргъандыла, кесин да 4-чю къатда. Жарсыугъа, больницагъа дери маршрут къыйын жюрюйдю. Аны сакълап, адамла кюнлерин жолда ётдюредиле. Ала да алгъын эки болуучу эдиле да, бири авария этип, жангыз бири къалгъанды. Аны себепли жамауатны асламысы, ишчиле да бери такси бла жюрюйдюле. Жаланда пенсиягъа къарагъан къартланы  бу болум бир да къууандырмайды. 

Поликлиниканы туурасындан къарасакъ, бир къауум жангыртылыу ишле эсленедиле. Аны ремонту къачан бошаллыгъыны, жамауатха къалай ишлегенлерини юсюнден районну амбулатория-поликлиника системасыны таматасы Тилланы Илиясны къызы Айшат бла ушакъ этгенбиз.

- Айшат Илиясовна, бюгюннгю ушагъыбыз  районну поликлиникаларыны, фельдшер пунктларыны бла амбулаторияларыны юсюнден боллукъду. Мында ишлегенлени саны бла аланы усталыкъларыны юсюнден айтсагъыз эди. Келишемидиле излемлеге?

- Бюгюнлюкде районну ара больницасында 370 адам ишлейдиле. Аланы араларында врачларыбыз 60 процентге жетишедиле, орта персоналны юсюнден айтсакъ, штат толуду. Аланы ишчи усталыкъларына къарасакъ, врачланы 50 процентини бийик категориялары барды. 2-чи категориялары бла 30 проценти ишлейдиле. Алыкъа энди башлай тургъан, окъуудан сора келгенле да 20 процентдиле, ала тёртеулен боладыла.

Орта персоналны 60 проценти – бийик категориялы, къалгъанла уа 2-чи категория бла ишлейдиле.Тизгиннге къарагъанланы саны да жетишеди.

- Сизден болушлукъ алгъанланы саны ненчады?

- Районда отуз алты мингден артыкъ адам жашайды. Аладан жыйырма эки мингине биз къарайбыз. Жашагъанланы саны бла бизден болушлукъ алгъанланы санында бу башхалыкъны сылтауу Тырныауузда окъуна ичинде адам жашамай къуру тургъан фатарланы кёплюгюндеди. Ол жазылыулары мында болуп, адам санына мында саналып, жашагъан а шахардан тышында этгенлери бла да байламлыды.

- Докторну ишге ала туруп, неге энчи эс бурасыз?

- Биринчиден, докторну кеси сайлагъан усталыкъда бла ызында аламат билими болургъа керекди. Андан сора да, биринчи звенону ишинде ангылауу болурун излейбиз. Сёз профилактика ишлени юсюнден барады. Саусузну аурууун тинтип, алай ачыкълауну, анга тюз багъыу жазыуну. Экинчиден, тышындан  келген доктор болса да, ол бизни жашагъан жерибизни, миллет энчилигибизни бла адет-тёрелерибизни эсинде тутаргъа керекди. Абаданла бла сёлеше туруп, алагъа сый бере билип, сындырмай, жарсытмай, жумушларына къарай, ариу сёз бла жапсара билирге керекли сунама. Анга уллу эс бурама, жаш ишчини бир ауукъ заманны ичинде туурасындан къарай, бу биз башда айтып кетген затланы тамамлаялгъанын бла къалгъанын сынайма. 

Андан сора да, кеси усталыгъында  ёсерге итиннгенлени бек жаратама. Бизни заманыбызда китапла бла абаданланы сынамындан, лекцияладан сора башха затла алай кёп тюйюл эдиле. Бусагъатда уа компьютерлени хайырындан не тюрлю амалны да табарчады, керти  да окъургъа сюйсе. Вебинарлагъа, конференциялагъа онлайн халда къатышыр онгла  бардыла. Аны себепли ол итиниу  профессионаллыкъны бир шарты болады.

- Компьютерлени юслеринден айтханда, ишигизни цифра халда бардырыу низамгъа кёчюрюрге жетишгенмисиз?

- Барысын да жыйсакъ, сексен процентге кёчюралгъанбыз. Сау болсун жамауатыбыз, бу жаны бла билимлерин ёсдюреди. Кеслери къырал жумушланы порталы бла керекли врачха жазыладыла, сюйген тинтиулерине сагъат марда алаладыла. Аны жалчытхан Call-center да барды. 

Алгъадан жазылгъан саусуз бир сылтау бла келалмаса, араны келечиси сёлешип, аны болумун биледи. Ол адамны саулугъуну осаллыгъы бла байламлы болса, араны ишчиси аны поликлиниканы врачларына билдиреди да, аны юйюне барып, тинтиуню анда бардырадыла. Амбулатория карталаны да асламысын электрон халгъа кёчюралгъанбыз. 

- Орналгъан жеригизни алышханлы, харкюнлюк ишигизде къаллай кемчиликлеге жолугъасыз?

- Ремонт баргъаны себепли, бар кемчиликле да аны бла байламлы боладыла. Ол жамауатны бизге келиулери къыйын болгъаны ючюндю, эндиги жерибиз узакъ болгъанды, бир бек амалсызла болмаса, саусузла артыкъ келалмайдыла. Кимлени онглары болмайды, башхаланы – амаллары. Алай, бизни болушлугъубуз керек болгъанлагъа юйлерине барып къарайбыз.
Жюрюшю къыйын болгъанлагъа башха не амалыбыз барды? Аны бла байламлы кюндюз стационарыбыз алгъын эски жеринде эки сменде ишлей эди. Адамла  келип,  багъыу ала эдиле. Бусагъатда «Биринчи звенону жангыртыу» деген программа берген амалла  бек аламатдыла. 5-6 жыл мындан алгъа аллай онгубуз болмагъанды.

Оборудование бла техника жанын алып айтсакъ, халыбыз бек игиди. Бусагъатда  УЗИ  этген эки кабинетибиз барды, алада уллу сынамлары болгъан  врачла ишлейдиле.Машинаны ичинде тинтиуле бардырырча аллай комплекс да бергендиле.

Организацияла бла келишип, ары барып, тинтиуле этер амалыбыз барды. Андан сора да, аурууланы профилактика тинтиуле бла ачыкълау да игиди. Школланы бла сабий садланы сабийлерин дайым да диспансер тинтиуледен ётдюребиз. Сабий садны кезиуюнде бир ненча кере аллай тинтиуледен ётерге керекди да, бир да болмаса, бир керени окъуна ётмей, садха жюрюген сабийлени бири да къалмайдыла. 

Тиширыуну ёшюнлерин тинтген маммограф да алгъанбыз. Анда ишлеген кесибизни врачыбыз барды, тинтиуню саулайда жазып береди. Апрельден башлап маммография тинтиулерибизде 140-дан артыкъ ауруу ачыкълагъанбыз, жарсыугъа, аладан 4-сю онкология бла байламлы болгъанды.

- Жамауатны абадан тёлюсю бу узакълыкъгъа келалмай бек къыйналгъанын эшитгенме. Андан сора да, ол жангыз бир маршрутка бла келип, тюшген жерлеринден бери келип чыкъгъынчы, сау адам да къыйналлыкъды. Поликлиниканы  кёчюре туруп, аны хыйсаплагъанмысыз?

- Ол керти да бек уллу жарсыуубузду. Башха амалыбыз жокъ эди. Район больницаны баш врачы Тилланы Хабибуллах бу жумушну ызындан бек кёп айланнганды,  алай  аны бир тюрлениую болмагъанды. Администрациягъа бир ненча кере барып, улоу излегенди. Ала улоу берирге да угъай демейдиле, алай, жарсыугъа,  анда ишлерге адам тапхан къыйынды. Къолларындан иш келлик жашларыбыз шахардан тышында урунадыла. Не этсинле, юйюр кечиндирирге керекди да.

- Сиз быллай тинтиулеригизни хайыры бла жамауатны къаллай ауруулары болгъанларын, къайсылары жаш адамлада да тюбегенлерин тохташдырала да болурсуз?

- Асламысында ол гипертонияды. Жюрек ауруула азыракъ болсала да, бардыла, сора къан тамырланы ауруулары кёп тюбейдиле. Артритле бла артрозла да боладыла. Биз тауланы ичинде жашагъаныбыз себепли, хауабыз да кёплеге дарманды. Аны ючюн бери бронхаларында, ёпкелеринде ауруулары болуп, анга болушлукъ излей,  кёпле келип жашайдыла, багъыу аладыла. 

- Поликлиниканы мекямында бардырыла тургъан ремонт терк башланып, энди уа арталлыда тохтап къалгъанча кёрюнеди. Сылтауу недеди?

- 2024  жылгъа планнга салыннган ишле толтурулгъандыла, ахча жаны бла да – алай. Быйылгъа  бёлюннген ахча берилип, ишле анга кёре толтурулгъандыла. Саулайда мекямны терезелери алышыннгандыла, андан сора  башха ишле да  бошалгъандыла.

- Дагъыда тинтиуле бардыргъан кабинетлени бирлери 2-чи, 3-чю, 4-чю къатлададыла. Къартайгъан инсанла аланы араларында жюрюялмайдыла. Лифт бла хайырланыргъа да къоймайдыла лифтчиле, дейдиле.

- Бу чырмаула жаланда болжаллы халдадыла. Тынгылы ремонт этдирген къайсы организация да быллай чурумладан ётеди. Жаланда мен адамланы  бир кесек тёзюмлю, ангыламлы болурларын тилейме. Биз не жаны бла да жарыкъ болургъа, болушлукъ этерге кюрешебиз. Жюрюшлери къыйын саусузлагъа бар тинтиулени да алларына, биринчи этажгъа тюшюп бардырырыбызны буюргъанды баш врачыбыз. Лифтибиз а жангызды. Кеси да асыры эскиден, эки-юч кере кётюрюлсе, артда тохтап да къалады.

- Фельдшер бёлюмлени ишлерини юсюнден да сагъыныргъа   сюеме. Сёз ючюн, Огъары Басханда ала сагъат ненчагъа дери ишлейдиле? 

- Ол элге жаланда бир ставка берилгени себепли,  ала, хау, тюшге дери ишлейдиле. Алай  анда уллу сынамы болгъан фельдшер саусузланы бирин да эссиз, болушлукъсуз къоймайды, эрттен болсун, ингир болсун, элни ишин кесигиз билесиз. Элбрус элни больницасында да врач кече къалмайды. Жаланда медсестрала боладыла саусузланы биргелерине, башха амал жокъду. Эллилени жумушларын ала жалчыталадыла. Башха эллени амбулаториялары бла фельдшер аралары бардыла, ала ишлейдиле. 

- Школланы бошагъандан сора, медицина жаны бла билим алгъан жаш адамла кёпдюле. Алай ала, нек эсе да, бери къайтмай, башха жерледе орналып ишлерге сюйгенлерин айтадыла. Нек болур алай? 

- Бизни кесибизни  аламат врачларыбыз къайтып келип, мында ишлейдиле, юлгюге Атмырзаланы Зухура, Уянланы Халимат, Къочхарланы Марина, Ёзденланы Белла - была аламат специалистлерибиздиле. Быйыл мартдан бери врачланы ай хакъларына барына да 50 минг сом къошулгъанды. Орта персоналгъа уа 30 минг сом. Мени оюмума кёре, ол аман тюйюлдю. Врачлыкъны сайлагъан жюреги бла сюерге керекди усталыгъын. 

Ушакъны Темуккуланы Асият бардыргъанды.