Дунейпсо Адыгэ Хасэм и хэщIапIэу Налшык дэтым зэIущIэ гуа­пэ щекIуэкIащ. Ар теухуат химие щIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, Урысейм щIэныгъэхэмкIэ и ­академием Геохимиемрэ аналитикэ химиемкIэ и институт Вернадский  В. И. и цIэр зезыхьэм и уна­фэщI, физическэ химиемкIэ дунейм щынэхъ цIэрыIуэ IэщIагъэлI­хэм ящыщ Хьэмыз Руслан. Москва къалэр зи псэупIэ ди лъахэгъур хьэщIапIэ къызэрыкIуэжар къагъэ­сэбэпри, ар зыцIыхухэмрэ и гъащIэм, и гуащIэм зыщызыгъэгъуэзэну хуейхэмрэ щызэхуэсат ДАХ-м.

- ЗэIущIэм зыкърагъэхьэлIащ Руслан и ныбжьэгъухэм, Iыхьлыхэмрэ благъэхэмрэ, химик цIэрыIуэхэм, ап­хуэдэуи дэ, нэхъ гъунэгъуу щIэныгъэ­лIыр зэзыгъэцIыхуну щIэхъуэпсхэм. И биографие къудей мыхъуу, ды­хуейщ езы Руслан и псалъи зэхэтхыну. Ди лъэпкъ мащIэм Хьэмызым хуэдэ цIыху къызэрыхэкIар дэркIэ насыпышхуэщ. И лэжьыгъэ нэхъыщхьэм щызыIэригъэхьа ехъулIэныгъэхэр гурыIуэгъуэщ, ар химик гъуэ­зэджэщи, ауэ и тхыгъэ зэдзэкIыгъэхэр телъыджэщ, ар зи IэщIагъэм адыгэбзэм къригъэтIэса фIэкIа пщIэнукъым. Иджыри нэгъуэщI зыгуэрым зеппщытамэ ди гуапэт, Руслан, - жиIащ зэIущIэр къыщызэIуихым ДАХ-м и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий. 
ЗэIущIэ нэхъыщхьэм щIидзэн ипэ, журналистхэр щIэлъэIури, Хьэмы-зыр дакъикъэ зыбжанэкIэ «къады­гъуащ». УпщIэхэм жэуап ириткIэрэ, ар кIэщIу тепсэлъыхьащ еджэным гу зэрыхуищIам, и лэжьыгъэм, дунейм къыщыхъу Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъуэхэм, гъащIэр ефIэкIуэн папщIэ щIэныгъэрылажьэхэм ящIэн хуейм, сабийм и гъэсэныгъэм нэхъыщхьэу хэлъыр лажьэу егъэсэныр зэрыарам, и зэдзэкIыгъэхэм, и хъуэпсапIэхэм, нэгъуэщI куэдми (нэхъ зыубгъуауэ пресс-конференцыр «Адыгэ псалъэ» электрон  газетым (apkbr.ru) и къыдэкIыгъуэ гъунэгъухэм языхэзым тетынущ). 
Тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ доктор, Къэ­бэрдей-Балъкъэрым Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и къэрал институтым и унафэщI, Руслан и анэ шыпхъум и къуэ Дзэмыхь Къасболэт псалъэ щратым, адыгэу щыIэм я Iуэху зезыхуэ ДАХ-м ехъуэхъуащ зэIущIэр къызэрызэригъэпэщам папщIэ. 
- Руслан и гугъу сщIымэ, дэ дыкъы­щыхъуар Налшык пэмыгъунэгъу къуа­жэ пхыдзащ - Къармэхьэблэщ. Ды­къыщыдэкIуэтей зэманым щыIа жылагъуэр, псэукIэр зэрыщыту нэгъуэщIт. Дэтхэнэ зы къуажэ школми щылажьэхэр зи IэщIагъэм къыхуигъэщIа егъэджакIуэхэт, я гъэсэнхэм щIэныгъэшхуэ бгъэдалъхьэну хуейуэ икIи ар яхузэфIэкIыу. Ди школри абыхэм ящыщ зыт. Ди егъэджакIуэ нэхъыжьхэм яхэтт Хэку зауэшхуэм ипэ лъандэрэ къуажэр псэупIэ зыхуэхъуа урыс егъэджакIуэхэри. Къапщтэмэ, си адэ-анэри, Руслан и адэ-анэри, ди къуэш-шыпхъу зыбжанэм яйхэри щылэжьащ школым, - къыхигъэщащ Къасболэт. - Зэгъусэу еджапIэм дыкъыщикIыжкIэ, Русланхэ я унэм япэ дыхуэзэрти, абы сыдыхьэрт. КъахуэкIуэ газет, журнал цIэрыIуэхэм я напэкIуэцIхэр зэригъэдзэкIыурэ, «Мы школыр къэзухыху псори къахутэнурэ зыри къысхуэнэнукъым», - жиIэу зэрыщытар сощIэж. И япэ ехъу­лIэныгъэшхуэт 9-нэ классым щIэсу Башкирием и Уфа къалэм щекIуэкIа союзпсо олимпиадэм япэ увыпIэр къызэрыщихьар. 
Апхуэдэуи Къасболэт къыхигъэщащ институтым и унафэщIу щыхахынум зыкIи хуэмейуэ, и узыншагъэр абы хилъхьэну зэрыжриIар, ауэ пщIэшхуэ зиIэ академикхэр къызэрелъэIум къыхэкIыу, ахэр Руслан зэ­ры­­хуэмыгъэщIэхъуар. И къуэшыр зэ­рыцIыху зэпIэзэрытри, дуней псом къыщацIыхуа ди лъэпкъэгъу адрейхэми хуэдэу, и зэфIэкIым зэрыригушхуэри ибзыщIакъым. «Пушкиным и «Евгений Онегин»-р, Хэку зауэш­хуэм и зэманым яуса урыс уэрэд цIэ­­рыIуэхэр Руслан зэридзэкIауэ ди анэм и пащхьэм щислъхьам, адыгэбзэр апхуэдэу фIыуэ зэрищIэм езым и фIыщIи хилъэгъуащ, арат ар пэщIэ­дзэ классхэм щезыгъэджар», - жиIащ Дзэмыхьым. 
Руслан лэжьыгъэр фIыуэ зэрилъа­гъум, езыми зэрыжиIэу, абы цIыхур зэрипсыхьым и гугъу ящIащ ар фIы-уэ зыцIыхухэм. ЩIэныгъэ и лъэныкъуэкIи Iэпкълъэпкъ къарукIи гугъу зыхуогъэхь, аращ и зэфIэкIым и хэ­кIыпIэр. Псалъэм папщIэ, «МГУ-м щыщеджи иужькIэ аспирантурэм щыщIэси зы гъэмахуэ къанэртэкъым ар къэкIуэжу мэкъу емыуэу», - жиIащ Къасболэт. 
- Руслан си дэлъху нэхъыщIэщ, ауэ ди адэр дунейм ехыжа иужь, анэкъилъху нэхъыжьым и къалэнхэр и пщэ къыдэхуащ, - жиIащ культуро­логиемкIэ кандидат, Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтым и профессор ЩауэцIыкIу Людмилэ. - Налшык къызэрыкIуэж лъандэрэ пщыхьэщхьэ къэс доуэршэрри дызэхэсщи, си унэтIыныгъэми сэр нэхърэ мынэхъ мащIэу зэрыхищIыкIыр згъэщIэгъуэн сухыркъым. СощIэ ар зы дакъикъи къэмынэу зыгуэрым егупсыс, и щхьэм куэд щы­зэзыгъэзахуэ цIыхуу зэрыщытыр, итIа­нэми слъэмыкIыу согъэщIа­гъуэ. ХузэфIэкIар зэрыщыту, и адыгэбзэ къулейри абы щIыгъужу, и емызэш лэжьыгъэращ къызыпкърыкIар. 
КъызытепщIыкIа я лIакъуэм мащIэу и гугъу ищIащ Людмилэ, адыгэхэм нэхъыфIу яхэлъ хабзэхэр Руслан зэрызыщIишари къыхигъэщащ. «Уи гъащIэри уи ехъулIэныгъэхэри уи закъуэкъым, Руслан, зейр, - жиIащ абы. - Абыхэм иригушхуэ хъунущ дунейм и сыт хуэдэ щIыналъи щыпсэу адыгэхэр». 
- Сэ нэгъуэщI школ сыкъикIыжа иужь, Русланрэ сэрэ илъэсихкIэ зы партэм дыдэсу дызэдеджащ. Ди анэхэр зэныбжьэгъут, - жиIащ ­КъБКъУ-м и УНИИД-м и профессор Бей Iэуес. - ФIы дыдэу еджэрт Руслан, ар физикэ, химие ирехъу, лите­ратурэуи щрет. А щIэныгъэхэм я дэтхэнэ зымкIи ар доктор хъуфынут, и IэщIагъэ нэхъыщхьэмкIэ Нобель и саугъэтыр хуэбгъэфащэ щIэхъун къэхутэныгъэхэр, зэфIэкIрэ щIэ­ныгъэрэ иIэщ. Жэщ-махуэ симыIэу сопсалъэ си ныбжьэгъум и деж, си чэнджэщэгъуфIщ, зыгуэркIэ сыкъытехьэлъэуи игъащIэм зы­къы­зигъэщIакъым. Аспирантурэм дыщыщIэсым, Руслан Москва, сэ - Налшык дыщеджэрт, щIэх-щIэхыурэ ди къэралым и къалащхьэм сыкIуэн хуей хъурт. Пэш зэв цIыкIум щIэс пэтрэ, зэпымыууэ сыкъыщыувыIэр абы и дежт.
Щытхъу зэрыфIэмыфIыр къапщIэу Хьэмызыр мэукIытэ. Езым и псалъэкIэ жыпIэмэ, зиухеижыну абы къыхегъэщ Налшык зигъэпсэхуну къызэрымыкIуэжар, атIэ лэжьыгъэш­хуэ къазэрыпэщылъыр. Ди республикэми Кавказ Ищхъэрэми яхуэгъэза Iуэхушхуэщ гъуэгу къытезышар. Псалъэм и хьэтыркIэ, Дагъыстэным литийм щелэжьынущ, Налшык бжьэхуц хьэсэхэр щащIэну, абы щелэжьыну IуэхущIапIи къыщызэIуахыну я ­гугъэщ. Абыхэм нэхъ зыубгъуауэ тригъэпсэлъыхьмэ нэхъ къищтащ «Радий» IуэхущIапIэм и генеральнэ уна­фэщI, «Телемеханика» заводыр зей Кхъуэнэ Мухьэмэд. 
- Литиймрэ бжьэхуцымрэ ди къэралым къомэщIэкI, - жиIащ Мухьэмэд, - аращ абыхэм яужь димыхьэныр щIэIэмалыншэр. ЩIыгулъ фIыцIэ къэт­шащ, щIыуэпсым зэрезэгъыр дгъэунэхуу, хъунумэ бжьэхуц  хьэ­сэхэр Къэбэрдей-Балъкъэрым щыт­щIэну. Бжьэ­хуцыр зэрыдиимащIэм и зэранкIэ Iугъуэншэ гыныр тхурикъуркъым. Къапщтэмэ, Украинэм ще­кIуэкI дзэ Iуэху хэхахэм топхэр ягъэпщкIу щхьэкIэ, здэщыIэр бийхэм къащIэ къапих IугъуэмкIэ. Мис а Iугъуэншэ гыныр щыпщIкIэ лей къэхъу кIэрыхубжьэрыхум дыщелэжьыну аращ «Телемеханика» заводым.
КъБКъУ-м и проректор Хъурей Арсен къыхигъэщащ Руслан и зэдзэкIыгъэ тхыгъэхэр зэрыфIэтелъы­джэр, хузэфIэкIа куэдыр мащIэу къыт­щызыгъэхъуну Iэджэ иджыри и къарумрэ и щIэныгъэмрэ къихьыну зэ­рыщыгугъыр. 
Руслан и къекIуэкIыкIам кIэщIу тепсэлъыхьащ Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ХьэфIыцIэ Му­хьэ­мэд. Абы къыхигъэщащ Руслан 1982 гъэм кандидат, 1998 гъэм доктор диссертацэхэр зэрыпхигъэкIар. ЩIэныгъэхэмкIэ Урысей академием, ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академием зэрыхэтыр. ЩIэныгъэ тхыгъэу къы­дэкIыгъуэ зэмылIэужьыгъуэхэм тридзар 215-рэ, и IэдакъэщIэкIхэр къы­щыхагъэщахэр 98-рэ мэхъу, патенту къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм 45-рэ щиIэщ. «Уи цIэр дгъэлъэпIэну ди гуапэщ, Руслан, дуней псом укъы­зэрыщацIыхур, укъызэращIэр ди напщIэм телъщи, Тхьэм ухущIигъэхьэ», - жиIащ Мухьэмэд.
ИужькIэ къэпсэлъахэми зы жьэу жа­Iащ Хьэмыз Руслан зэрыцIыху зэ­­пIэзэрытыр, адыгэлъ къабзэ зэ­ры­щIэтыр, къызыхэкIам папщIэ имы­щIэн щымыIэу лъэпкъыр фIыуэ зэрилъагъур, дэнэ щыпсэуами, игукIи и псэкIи Къэбэрдей-Балъкъэрым зэрыпыщIар. Куэд зыщIэ куэд хузэфIокI жыхуаIэращи, и ­къару ­къихьу зыри къэзымыгъанэ адыгэлIым дэнэкIэ игъазэми и гъуэгур дахэ хъуну ди гуапэщ. 

ИСТЭПАН Залинэ.
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.