Мэкъуауэгъуэм и 19-м екIуэ­кIащ ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ академием и Президиумым и зи чэзу зэIущIэ. Абы щIэныгъэлIхэр щыхэплъэжащ 2024 гъэм и япэ илъэс ныкъуэм ялэжьам. 

ЗэIущIэр къызэIуихащ икIи иригъэкIуэкIащ ­ЩIДАА-м и щIэныгъэ нэ­хъыщ­хьэ секретарь, биологие щIэ­ныгъэхэмкIэ доктор Щхьэгъэпсо Сэфарбий. Абы хэтащ ЩIДАА-м и вице-президент, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Хьэ­фIыцIэ Мухьэмэд, Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ Къэ­бэрдей-Балъкъэр къэ­рал институтым и унафэщI Дзэ­мыхь Къасболэт, инс­титу­тым и лэжьакIуэ, бзэ щIэ­н­ы­гъэхэмкIэ доктор Хьэв­жо­къуэ Людмилэ, академием тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ и къудамэм и унафэщI Къэжэр Артур, биологие щIэныгъэ­хэмкIэ кандидат, КъБКъУ-м и егъэджакIуэ Хьэтыхъу Iэу­бэчыр, нэгъуэщIхэри.
- 2024 гъэм къриубыдэу ака­демием зэфIихыну зы­хуигъэува лэжьыгъэхэм ящы­щу япэ илъэс ныкъуэм хуэзэу дубзыхуауэ щытар къы­дэхъулIащ, - жиIащ Щхьэ­гъэпсом. - Анэдэлъ­хубзэр хъумэнымкIэ дунейпсо зэIущIэ едгъэкIуэ­кIащ. Абы хэтащ ди къуэш республикэхэм, адыгэ щып­сэу къэралыгъуэ зыбжанэм я лIыкIуэхэр, ди щIэныгъэлI­хэр, бзэм и лэжьакIуэхэр. Иджыблагъэ Аллергоцент­рым щедгъэкIуэкIа зэIущIэм дыщытепсэлъыхьащ губгъуэ жыхапхъэр (амброзиер) цIыхум зэран зэрыхуэхъумрэ ар гъэкIуэдынымкIэ щIыналъэм щрагъэкIуэкI лэжьыгъэхэмрэ. Абы хэтащ дохутыр 20-м щIигъурэ             ЩIДАА-м и щIэныгъэлI­хэм­рэ. Гулъытэ щхьэхуэ хуэ­щIып­хъэщ академием къыдигъэкI тхылъхэм. Къыдэд­гъэ­кIыну дубзыхуауэ щыта тхылъхэм ящыщу зыбжанэ тIахыжащ зытхахэм. Ахэр нэмыщIысауэ къалъытэжащ е къыдагъэкIыну хуэ­мей­уэ хущIегъуэжащ. 
Дунейм къытехьагъэххэ тхылъхэм ящыщщ «Адыгэ (адыгей, къэбэрдей, шэрджэс, хэхэс адыгэ) тхакIуэ­хэр 19 - 20 лIэщIыгъуэ» тхы­лъым и япэ Iыхьэу акаде-мием къыдигъэкIыжар. 
- Мы библиографие псалъалъэр лъэпкъ литературэм, литературэ щIэныгъэм, критикэм и лъабжьэр зыгъэтIылъахэмрэ абы и зыужьыныгъэм зи гуащIэ хэзылъхьахэмрэ я лэжьыгъэр къызэщIэзыкъуэ, пIалъэ кIыхьрэ щIыпIэ куэдрэ къызэщIэзыубыдэ тхылъщ. Хэкум щыпсэу адыгэ тха­кIуэ, IуэрыIуатэдж, литературэдж, критикхэм нэмыщI тхылъым хыхьащ Тыркум, Щамым, Иорданием, Израилым, Мысырым, Герма­нием, США-м, нэгъуэщI къэ­ралыгъуэхэм щыпсэу ди лъэпкъэгъухэри. Къищы­нэ­мыщIауэ, абы итщ «Шыхулъагъуэ» литературэ хасэм и гъэсэнхэу ди тхакIуэ, уса­кIуэ ныбжьыщIэхэри. Аспирантхэр, егъэджакIуэхэр, сту­дентхэр хуабжьу зыхуэ­ныкъуэ мы тхылъыр къыдэгъэкIыжынымкIэ сэбэп къыт­хуэхъуа щIэныгъэ академием и унафэщIым фIы­щIэ хуэсщIыну сыхуейт, - жиIащ тхылъыр зыгъэ­хьэзыра, бзэ щIэныгъэхэмкIэ доктор Хьэвжокъуэ Лю­дмилэ. 
Гулъытэ щхьэхуэ хуащIащ «Адыгэхэр-2040» Iуэхум зегъэужьыным. Абы убгъуауэ тепсэлъыхьащ Къэжэр Артур.
- ЩIэблэр хэкупсэу гъэ­сэ­ным, мы къыхэтлъхьа Iуэхум дыпэрыхьэн, ар къыдэхъу­лIэн папщIэ, дыхэт адыгэ­хэр, дэнэ дыкъикIа, дэнэ дыкIуэрэ упщIэхэм жэуап етыпхъэщ. Лъэпкъыр и тхы­дэ гъуэгуанэм щыгъуазэу, абы ирипагэу, иригушхуэу щымытмэ, дызэувалIэр къы­дэхъулIэнукъым. Ди гурылъхэр нахуапIэ хъун папщIэ, сабий садым и гъэса­кIуэхэм, адыгэбзэмкIэ егъэ­джакIуэхэм даIущIэурэ ды­­тепсэлъыхьыпхъэщ ады­гэб­зэр къытщIэувэ щIэблэм къищтэн папщIэ лэжьыпхъэхэм. Псалъэм папщIэ, щIэблэр щэнхабзэм, хабзэм, тхыдэм, этнографием щыгъуазэу къэтэджын папщIэ, IуэрыIуатэм, хъыба­рыжьхэм, таурыхъхэм, лъэпкъым теухуа тхылъхэм ди артистхэр къеджэу аудио егъэтхауэ интернетым къилъ­хьэн хуейуэ къыдо­лъы­тэ. Еджэным гугъу дехьу щытмэ, апхуэдэ Iэмалыр сэбэп хъунущ тхыдэмрэ щэнхабзэмрэ зыщигъэгъуэзэнымкIэ. Гулъытэ хуэ­щIыпхъэщ лъэпкъ къафэм, макъамэм, сурэт щIыным епха Iуэху­хэми. Къищы­нэмыщIауэ, тхыдэм, ады­гэбзэм, щэн­хабзэм я виртуаль­нэ музейхэм, компьютер джэгукIэхэм Iуэхур тщигъэп­сынщIэнут. Мыбдеж, Къэзанокъуэм ижыIауэ, зэма­ным декIур лIыфIщ: нобэ­рей Iэмалхэр, сабийхэр дэ­зыхьэххэр къэдгъэсэбэпурэ бзэр яхэдмылъхьэмэ, глобализацэм тIэщIихынущ лъэпкъ къыщIытхужаIэж псори, - къыхигъэщащ абы. 
ЗэIущIэм щытепсэ­лъы­хьащ иджыблагъэ къалэ­дэс­хэр зыгъэгужьея зы Iуэхугъуэми – Налшы­кып­сыр гъужу, махуэ бжыгъэкIэ къэмыжэххэу зэрыщытам. Абы теухуауэ биологие щIэ­ныгъэхэмкIэ доктор Хьэ-тыхъу Iэубэчыр жиIащ ар щIы­уэпс насыпыншагъэ мы­хъуу, цIыхум и Iэужьу зэры­щытыр. 
- Псыр захуэу зэи ирижэркъым. Абы къару щIэлъу ­къох бгыщхьэми, а къарур зыгуэрым тригъэкIуэдэн ­хуейщ физикэм и хабзэхэр къапщтэмэ. Апхуэдэущ ар нашэкъашэ зэрыхъур. Дэ ди къулыкъущIэхэм псыр къагъэIурыщIэн я гугъэу, мывэ гъэжахэр псы Iуфэм Iуалъхьэурэ «яузэху». Ар сэбэп мыхъуу, псым псы- хъуэр илъэсурэ къох, Iэхэлъа­хэм мэз итмэ елъэс, жыгхэр егъэгъу, кIэщIу жыпIэмэ, лей зэрырахым щхьэкIэ илъ ещIэж. Аращ Нал­шы­кыпсым къыщыщIари. Ищ­хьэIуэкIэ ар мэзым щIэлъадэу къахутащ, - жиIащ щIэныгъэлIым. 
Беслъэней  Жансэт.