Узыншагъэри егъэджэныгъэри.

НыбжьыщIэхэм я узыншагъэр хъумэным, щIэныгъэ куу ябгъэдэлъхьэным хуэгъэпса еплъыкIэщIэ­хэр къыхыхьэ зэпытщ егъэ­джэныгъэ IэнатIэм. 2019 - 2020 гъэ еджэ­гъуэщIэм ири­хьэлIэу IэнатIэм и лэ­жьыгъэм къыхалъхьа Iуэху­гъуэщIэхэм ящыщщ жып телефонхэр школым къыщыгъэсэ­бэ­пыныр ма­р­дэ хэхам игъэу­вауэ щы­тыныр. А ­жэр­дэмыр иджыб­лагъэ ­къы­хилъ­хьащ УФ-м и Феде­ральнэ Зэхуэсым Фе­дерацэмкIэ и Советым и пашэ Матвиенкэ Валентинэ.УФ-м ЕгъэджэныгъэмкIэ и министерствэм Роспотребнадзор, Рособрнадзор IэнатIэхэр щIыгъуу а Iуэхум теухуауэ нэхъапэIуэкIэ иригъэкIуэкIа къэпщытэныгъэ­хэм къагъэлъэгъуащ хамэ къэрал куэдым сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ жып телефоныр къызэрагъэсэбэп щIыкIэм унафэ щхьэхуэ тещIыхьауэ зэрыщытыр. Ап­хуэдэуи Iуэхум халъытащ еджакIуэхэм, егъэджакIуэ­хэмрэ адэ-анэхэмрэ я еплъыкIэхэр къэзыхута ВЦИОМ-м къита хъыбарри. Апхуэдэ къэхутэныгъэхэм къызэрагъэлъэгъуамкIэ, жып телефонхэр къэгъэ­сэбэпыныр мардэ хэхам щитын хуейщ, нэгъуэщI мыхъуми дерсхэр щекIуэ­кIым деж. Псори зыхуэу­нэтIыжар сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ я узыншагъэр хъумэнырщ, егъэ-­             джэ­ныгъэ-гъэсэныгъэр егъэ­фIэ­кIуэнырщ. 
ФокIадэм и 1-м ирихьэлIэу УФ-м ЕгъэджэныгъэмкIэ и министерствэм и нэIэм щIэту, Роспотребнадзорымрэ Рособрнадзорымрэ я унафэщIхэу Поповэ Аннэрэ Кравцов Сергейрэ я IэщIэдзхэр зыщIэлъ «Мобильнэ связымкIэ Iэ­мэп­сымэхэр курыт щIэныгъэ щрагъэгъуэт IуэхущIапIэхэм къызэрыщагъэсэ­бэпынум теухуауэ» методикэ чэнджэщхэр дунейм къы­техьащ. Къэралым и щIыналъэ псоми щызэбг­ра­гъэха а дэфтэрым зэп­къ­рыхауэ къыщыгъэлъэ­гъуащ дэфтэрым и мурад нэхъыщхьэри, Iуэхум те­щIы­хьауэ дуней псом щызекIуэ мардэхэмрэ хабзэхэмри, еджапIэхэм жып телефонхэр къызэ­рыщы­гъэсэбэ­пын хуейм ехьэлIа езы чэнджэщхэри. Къапщтэмэ, жып телефоныр сабийхэм­рэ ныбжьы­щIэ­хэм­рэ къы­зэрагъэсэбэп щIыкIэм гулъытэшхуэ щы­хуащI хамэ къэралхэм. Абыхэм я дохутырхэм, психологхэм зэ­ры­жаIэмкIэ, жып телефоным куэдрэ «ис» сабийхэмрэ ныбжьы­щIэхэмрэ я психикэм, гуры­хуагъэм, набдзэгуб­дзап­лъагъэм сэкъат ягъуэт.­ Апхуэдэ сабийхэр къэгуб­жь­рейщ, гупми нэхъ хэзэгъэгъуей мэхъу. А псори ­къалъытэри, Австралиеми, Бельгиеми, Инджылызми, Канадэми, Малайзиеми, Нигериеми, Фран­джыми, Узбекистанми, Угандэми, нэгъуэщI хамэ щIыналъэхэми куэд ­лъандэрэ къыщащтащ жып телефоныр са­бийхэм­рэ ныбжьы­щIэ­хэмрэ къызэ­рагъэ­сэбэ­пып­хъэм епха чэн­джэщхэр. Ар къэ­рал Iуэху нэхъыщхьэхэм ха­лъы­тэ, сыту жыпIэмэ щIэб­лэм и узыншагъэм, абы­хэм ябгъэдэлъ зэхэ­щIы­кIымрэ щIэ­ныгъэмрэ зэ­ран хуэхъу Iуэхугъуэу щытщи.
КъБР-м ЦIыхухэр егъэ­джэнымкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэм диIыгъщ УФ-м ЕгъэджэныгъэмкIэ и министерствэм жып телефонхэр сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ къызэрагъэ­сэбэпыну мардэхэм ятеухуауэ къыдигъэкIа чэнджэщ­хэр. Абы и IэщIагъэлIхэм зэрыжаIэмкIэ, еджакIуэхэм жып телефоныр къагъэсэ­бэпыныр гъэмэ­щIэныр нэхъыбэу зэхьэлIар дерсхэр щекIуэкI зэманырщ. Адэ-анэхэм зыпащIэнумэ е нэгъуэщI IуэхукIэ хуей хъумэ, ар сабийхэм къагъэсэбэп хъунущ урок зэхуакухэм, урок нэужьым.
Телефоным куэдрэ«уисыным» зэраныгъэу ­къихьхэм, Iуэхум хэлъын ­хуей мардэхэм ятеухуа инст­рукцэхэр, сурэтхэр нэ­рылъа­гъуу еджапIэхэм фIэ­лъын хуейщ. Лэжьыгъэм хэтын хуейщ IуэхущIапIэм и уна­фэщIхэри, егъэ­джа­кIуэхэ­ри, психологхэри, адэ-анэхэри.

КЪАРДЭН Маритэ.

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

20.05.2024 - 09:10

ЕДЖАПIЭ НЭХЪ ИН ДЫДЭР

Къэбэрдей-Балъкъэрым щынэхъ ин дыдэ курыт еджапIэр Налшык къалэм и «КъуэкIыпIэ» хьэблэм щаухуэ икIи абы щрагъэкIуэкI лэжьыгъэхэр и кIэм ноблагъэ.

20.05.2024 - 09:10

УНАГЪУЭРАЩ ХЭКУР КЪЫЩЕЖЬЭР

Налшык дэт Макъамэ театрым щагъэлъэпIащ «Илъэсым и унагъуэ - 2024» урысейпсо зэпеуэм и щIыналъэ Iыхьэм щытекIуахэр.

20.05.2024 - 09:09

КИНОФЕСТИВАЛЫМ И МАХУЭХЭР

Налшык къалэм и Курзалым накъыгъэм и 16-м къыщызэ­Iуахащ «Кинокавказ-2024» IV Кавказ Ищхъэрэ щIалэгъуалэ кинофестивалыр.

19.05.2024 - 09:03

ГУЛЪЫТЭР ЗИIЭ НЫБЖЬЫЩIЭХЭР

 «УхуакIуэ» Къэбэрдей-Балъкъэр колледжымрэ» Автогъуэгу колледжымрэ я студентхэу Прозоровский Александррэ Кизарисов Султанрэ зыхуагъэзащ КъБР-м и УМВД-м и жылагъуэ советым хэт Аттоевэ Дианэ, икIи жр

18.05.2024 - 12:25

МАЗИЩЫМ КЪРИКIУАХЭР

2024 гъэм и япэ мазищым къэралым и щIыналъэхэм промышленнэ продукцэу псори зэхэту къыщIагъэкIам и куэдагъымкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрыр нэхъыфIищым яхыхьащ.