ЕфIэкIуэныгъэм и гъуэгукIэ.

Налшык дэт Музыкэ теат­рым бэрэжьей кIуам ще­кIуэкIащ ди щIыналъэм и егъэджакIуэхэм я респуб­ликэпсо шыщхьэуIу зэ­хуэ­сышхуэ.
Илъэс блэкIам яIа ехъу­лIэныгъэхэмрэ зыху­нэмыса Iуэхугъуэхэмрэ щы­зэхуеп­лъыжа, апхуэдэу 2019 - 2020 гъэ еджэгъуэщIэм зэфIахыну лэжьыгъэхэр щаубзыхуа зэхыхьэ иным хэтащ КъБР-м и Iэтащхьэм и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ КIуэ­кIуэ Казбек, УФ-м ЕгъэджэныгъэмкIэ и министерст­вэм Гъэсэныгъэм, сабийхэм щIэ­ныгъэ гуэдзэн егъэ­гъуэтынымрэ я зыгъэпсэхугъуэр къызэгъэпэ­щынымрэ къэрал политикэ хэлъхьэ­нымкIэ и департаментым и унафэщI Михеев Игорь, ­КъБР-м и Парламентымрэ Правительствэмрэ я уна­фэщIхэу Егоровэ Татьянэрэ Мусуков Алийрэ, УФ-м и Къэрал Думэм и депутат Гек­киев Заур, КъБР-м къегъэщIылIа федеральнэ инспектор нэхъыщхьэ Тка­чёв Евгений, КъБР-м ЦIыхухэр егъэджэнымкIэ, щIэны­гъэм­рэ щIалэгъуа­лэм я Iуэху­хэмкIэ и министерст­вэм и нэIэм щIэту лажьэ Жы­лагъуэ советым, Дунейпсо Адыгэ Хасэм я тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий, ­КъБР-м и профсоюзхэм я федерацэм и пашэ Амщокъуэ ФатIимэт, республикэм и егъэджакIуэхэм я профсоюз зэгухьэныгъэм и уна­фэщI Карныш Сергей, нэ­гъуэщI къэрал IэнатIэхэм, министерствэхэм, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я лIы­кIуэ­хэр, районхэм, къалэхэм я Iэтащхьэхэр, егъэджэны­гъэм­кIэ IэнатIэхэм, школхэм я уна­фэщIхэр, егъэджакIуэ пашэхэр, нэгъуэщIхэри.
Зэхуэсыр къызэIуихащ ­КъБР-м егъэджэныгъэмкIэ, щIэныгъэмрэ щIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министр ­Къумыкъу Iэуес. Къызэхуэсахэм ЩIэныгъэхэм я махуэмкIэ ехъуэхъуа нэужь, абы япэ псалъэ иритащ ­КъБР-м и Iэтащхьэм и къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ КIуэкIуэ Казбек.
- Республикэм и егъэджакIуэхэм я педсовет иным кърихьэлIа псоми фIэхъус гуапэ фызох икIи сыныво­хъуэхъу къэблэгъа гуфIэ­гъуэхэмкIэ: КъБР-м и Къэралыгъуэм, Налшык къалэ, ЩIэныгъэхэм я махуэхэмкIэ. Гукъыдэжрэ дэрэжэ­гъуэрэ зыпыщIа а махуэш­хуэхэр дэтхэнэми угъурлы тхуэхъуну си гуапэщ, - жиIащ КIуэкIуэм. – Егъэджэныгъэ IэнатIэр ди республикэм и социально-экономикэ зыу­жьыныгъэм увыпIэ хэха щызыубыд унэтIыныгъэхэм, дапщэщи хуэдэу, ноби ящыщщ, сыту жыпIэмэ ар ди къуэкIуэнум епхащи. ­ФIагъ лъагэ зиIэ егъэджэныгъэ дызэриIэм епхащ ди щIыналъэм, абы щыпсэу цIыхухэм яIэну ехъулIэныгъэхэр.
КIуэкIуэ Казбек зэрыжиIамкIэ, къэкIуэну илъэсхэм IэнатIэм ­щы­нэхъыщхьэу щытынур дэтхэнэ ­сабийми фIагъышхуэ зиIэ щIэ­ныгъэ зэрызригъэгъуэтыфын Iэмал етынырщ, абыхэм ябгъэдэлъ зэчийр къэхутэнырщ, абы зегъэу­жьынырщ, технологие лъагэхэр щытепщэ дунейм хэзэгъэфын цIыху гъэсэнырщ. А Iуэхугъуэхэр зэрызэбгъэхъулIэфыну Iэмал ­гъуэзэджэ куэд къыщыгъэлъэ­гъуащ «Егъэджэныгъэ» лъэпкъ проектым. Илъэс зыбжанэ хъуауэ лажьэ а проектым и фIыгъэкIэ ди щIыналъэм и егъэджэныгъэ IэнатIэм хэпщIыкIыу зиужьащ. Ди къалэныр, а ехъулIэныгъэхэр ди тегъэщIапIэу, лэжьыгъэр адэкIэ егъэ­фIэкIуэнырщ, лъагапIэщIэхэр къэщтэнырщ.
- Ди сабийхэм ящыщ дэтхэнэми, ар щыпсэу щIыпIэмрэ и социаль­нэ статусымрэ емылъытауэ, къы­ху­зэгъэпэщын хуейщ щIэныгъэфI зэрызрагъэгъуэтыфын Iэмалхэр, - къыхигъэщащ ди республикэм и пашэм. - Гулъытэ хэха хуэщIын ­хуейщ щIэныгъэ гуэдзэн щрагъэгъуэт IэнатIэхэми. ЩIэблэм ­заужьыпхъэщ ябгъэдэлъ акъылкIи, творческэ зэфIэкIкIи, узын­шагъэкIи. Зи гугъу сщIы IуэхущIапIэхэм къызэщIаубыдэн хуейщ ди сабийхэм я процент 80-м нэс. Егъэджэныгъэ IэнатIэм социаль­нэ лифтым и къалэнхэр игъэзащIэу щытыпхъэщ: аращ щIалэ­гъуалэ зэчиифIэхэр экономикэм, политикэм, щэнхабзэм, гъащIэм и нэгъуэщI унэтIыныгъэхэм хуэзыгъэхьэзырын хуейр. А лэжьыгъэ псори къызыхуэтыншэу зэфIэ­хы­ным, дауи, нэхъыщхьэ дыдэу хэ­тыр ди егъэджакIуэхэращ. И чэзу хъуащ а IэщIагъэлIхэм ящыщ ­дэтхэнэми методикэ лъагэхэр, технологие пэрытхэр лэжьыгъэм нэсу къыщигъэсэбэпыф хъуныр. Ап­хуэ­дэу щытми, егъэджакIуэхэм я гъусэу Iуэхум хэтын хуейщ щIы­пIэ­хэм къэрал унафэр щызезыгъа­кIуэхэр, адэ-анэхэр, граждан жы­лагъуэ институтхэр. Къалэнхэр гъэ­зэщIэным зэгъусэу делэ­жь­мэщ, ехъулIэныгъэфIхэр щызы­Iэ­рыд­гъэхьэфынур.
АдэкIэ псэлъапIэр хуит хуащIащ Москва къикIа хьэщIэ лъапIэм, Михеев Игорь. Ар зэпкърыхауэ теп­сэлъыхьащ «Егъэджэныгъэ» лъэпкъ программэм хэт проект щхьэхуэмрэ абыхэм ящыщу Къэ­бэрдей-Балъкъэрым къыщагъэ­сэбэпымрэ, апхуэдэуи лэжьыгъэ­щIэхэм я щIэдзапIэ хъуну проектхэри къигъэлъэгъуащ. Михеевым зэрыжиIамкIэ, егъэджэныгъэ IэнатIэм иджы хуэдэу къэрал гулъы­тэшхуэ щигъуэта къэхъуакъым совет лъэхъэнэ лъандэрэ. «Егъэ­джэ­­ныгъэ» лъэпкъ проектым хухахащ сом мелард 800-м нэс. Ахэр хуаутIыпщынущ школыщIэхэр, сабий садыщIэхэр (илъэсым къы­щыщIэдзауэ илъэсищ ныбжьым ит цIыкIухэм папщIэ яслъэхэри хэту) ухуэным, щыIэхэр зэпэщ щIы­жыным, сабий зэчиифIэхэр къэ­хутэным, абыхэм ябгъэдэлъ зэ­­фIэкIхэм адэкIи зегъэужьыным, дэтхэнэ еджакIуэми гулъытэ ­щхьэ­хуэ етыным, технологие пэ­рытхэр еджэным къыщыгъэ­сэ­бэ­пыным адэкIи зегъэубгъуным, егъэджакIуэхэм ябгъэдэлъ психолого-педагогикэ, методологие щIэныгъэхэм хэгъэхъуэным, ныбжьыщIэхэм щIэныгъэ гуэдзэн щрагъэгъуэт IуэхущIапIэхэм зегъэужьыным, нэгъуэщIхэми. Ди республикэм и школхэр, сабий гъэ­­сапIэхэр ехъулIэныгъэ иIэу зыхэт проектхэри къигъэлъэ­гъуащ Михеевым. Апхуэдэхэщ, псалъэм папщIэ, «Иджырей школ», «Бжыгъэхэр зи лъабжьэ егъэджэ­ныгъэ», «IэщIагъэлI ныбжьы­щIэхэр», «Дэтхэнэ сабийми и ехъу­лIэныгъэ», «КъэкIуэнум и егъэджакIуэ», нэгъуэщIхэри. 2020 гъэм къыщыщIэдзауэ лэжьэн щIи­дзэнущ «ЩIыпIэ егъэджакIуэ» («Земский учитель») программэм. Абы хэт хъунущ егъэджакIуэ ныбжьыщIэхэри IэнатIэм куэд лъандэрэ пэрыт IэщIагъэлIхэри.
- Къыхэзгъэщыну сыхуейщ «Егъэ­­джэныгъэ» лъэпкъ проектым къытхуигъэув къалэн нэхъыщ­хьитIыр: япэрауэ, егъэджэныгъэм и фIагъымкIэ УФ-р дуней псом щынэхъыфIи 10-м халъытэныр; етIуанэрауэ, лъэпкъ-псэкупсэ лъапIэныгъэхэр зи хьэлым хэлъ, тхыдэ, лъэпкъ-щэнхабзэ хабзэхэр зыгъэнэхъапэ, социальнэ жэуап­лыныгъэр зыхэзыщIэ цIыху гъэ­сэныр. А пщэрылъ лъагэхэр къы­зыхуэтыншэу зыгъэзэщIэфын егъэ­­джэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэ къызэгъэпэщынырщ ди IуэхущIафэхэр зытегъэпсыхьауэ щы­тын хуейр, - къыхигъэщащ минист­рым. - Лэжьыгъэр зэрызэфIэтхын Iэмалхэр къыдет зи гугъу сщIы проектым. Абы къыхэкIыу дэтхэнэ унафэщIми егъэджакIуэми нэсу къыгурыIуэн хуейщ зэфIихыну лэжьыгъэм и купщIэмрэ абы узы­хуишэнумрэ. Сабийм щIэныгъэфI егъэгъуэтыным къыдэкIуэу, Iэмал имыIэу зегъэужьын хуейщ абы бгъэдэлъ творчествэми.
Къумыкъур тепсэлъыхьащ ди республикэм щылажьэ «Демо­- г­рафие», «Сабий зыпI унагъуэхэм ядэ­Iэпыкъун», «Иджырей школ», нэгъуэщI проектхэми щIыналъэм къыхуахь ехъулIэныгъэхэм, лъэпкъ егъэджэныгъэм, пщIэн­шэу тхылъхэр зэрыратым, нэ­гъуэщI Iуэ­хугъуэхэми.
- Егъэджэныгъэм и дэтхэнэ Iы­хьэми къызыхуэтыншэу зиу­жьы­ныр, шэч хэмылъу, зэлъытар абы щылажьэ IэщIагъэлIхэм ябгъэдэлъ щIэныгъэмрэ зэфIэкI­хэм­рэщ. Ахэр лъагэмэ, къэралыгъуэр лъэщ, жылагъуэр узыншэ мэхъу, - и къэпсэлъэныгъэм и кIэм къыхигъэщащ Къумыкъу Iэуес. - Си фIэщ мэхъу: къытщIэхъуэ щIэблэм щIэныгъэ куу егъэгъуэ­тыным, гъэсэныгъэ екIу хэлъ­хьэным пыщIа лэжьакIуэхэм абыкIэ ялъэкI къызэрамыгъэнэнур. МурадыщIэхэр, ехъулIэныгъэщIэхэр, узыншагъэ диIэу гъэ еджэгъуэр етхьэкIыну сыныво­хъуэхъу.
Къумыкъум ищIа докладым къыпащэу, ар зэпкърахыу зэIущIэм къыщыпсэлъащ Сэхъуро­къуэ Хьэутий, Тырныауз къалэм дэт курыт школ №3-м и унафэщI Хутуевэ Любовь, Прохладнэ щIыналъэм егъэджэныгъэмкIэ и IэнатIэм и лэжьакIуэ нэхъыщхьэ Шахрай Наталье, нэгъуэщIхэри.
Зэхуэсым екIуэлIа куэдым яфIэ­хьэлэмэтащ театрым и щIыхьэ-пIэм деж егъэджэныгъэмкIэ щIыпIэ IэнатIэхэм къыщызэрагъэ­пэща гъэлъэгъуэныгъэ куп­щIа­фIэр. Абы нэрылъагъуу къыщыгъэлъэгъуащ «Егъэджэныгъэ» лъэпкъ проектым хэт Iуэхугъуэхэр ди республикэм и курыт школхэм ехъулIэныгъэкIэ зэрыщылажьэр. ЗэIущIэр я уэрэдхэмрэ къафэ­хэмкIэ ягъэдэхащ республикэм и артистхэмрэ школакIуэ цIы­кIу­хэмрэ.

ЖЫЛАСЭ Маритэ.

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

20.05.2024 - 09:10

ЕДЖАПIЭ НЭХЪ ИН ДЫДЭР

Къэбэрдей-Балъкъэрым щынэхъ ин дыдэ курыт еджапIэр Налшык къалэм и «КъуэкIыпIэ» хьэблэм щаухуэ икIи абы щрагъэкIуэкI лэжьыгъэхэр и кIэм ноблагъэ.

20.05.2024 - 09:10

УНАГЪУЭРАЩ ХЭКУР КЪЫЩЕЖЬЭР

Налшык дэт Макъамэ театрым щагъэлъэпIащ «Илъэсым и унагъуэ - 2024» урысейпсо зэпеуэм и щIыналъэ Iыхьэм щытекIуахэр.

20.05.2024 - 09:09

КИНОФЕСТИВАЛЫМ И МАХУЭХЭР

Налшык къалэм и Курзалым накъыгъэм и 16-м къыщызэ­Iуахащ «Кинокавказ-2024» IV Кавказ Ищхъэрэ щIалэгъуалэ кинофестивалыр.

19.05.2024 - 09:03

ГУЛЪЫТЭР ЗИIЭ НЫБЖЬЫЩIЭХЭР

 «УхуакIуэ» Къэбэрдей-Балъкъэр колледжымрэ» Автогъуэгу колледжымрэ я студентхэу Прозоровский Александррэ Кизарисов Султанрэ зыхуагъэзащ КъБР-м и УМВД-м и жылагъуэ советым хэт Аттоевэ Дианэ, икIи жр

18.05.2024 - 12:25

МАЗИЩЫМ КЪРИКIУАХЭР

2024 гъэм и япэ мазищым къэралым и щIыналъэхэм промышленнэ продукцэу псори зэхэту къыщIагъэкIам и куэдагъымкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрыр нэхъыфIищым яхыхьащ.