Элбрус элни тарыхы башха тау эллерибизден айырмалыды. Не бла? Бек биринчиден, бу административ къуралыугъа дагъыда уллу болмагъан Терс-Къол, Тегенекли, Байдаево эм Нейтрино (Губасанты) киредиле. Орта ёмюрлени кезиуюнде быллай гитче эллерибиз 15 болгъандыла.
Кёчгюнчюлюкден къайтхандан сора, Элбрус Тырныаууз шахарны къурамына киргенди. Алай 5 жылдан а аны даражасы шахар маталлы посёлокгъа тюрлендирилгенди. Алай не заманда да бу эл кесини атын иги бла айтдыргъанлай келеди. Миллетибизни белгиси бола келген Элбрусну атын бийикде жюрютген эл Совет Союзну заманында эм андан сора да къонакъбайлыгъы бла танышдыргъанды кесин.
Ёмюрлени теренинден бери мында жашагъан тукъумланы саны 60-дан атлапды. Ахматлары, Будайлары, Геккилары, Гюлюйлары, Джаппулары, Ёлмезлары, Курданлары, Орусбийлары, Хаджилары, Залийханлары, Этезлары эм дагъыда башхала халкъны атын айтдыргъан алимле, назмучула, политикле, врачла, къурулушчула бергендиле.
Жаш тёлюню бюгюнлюкде ол ыз бла баргъаны уа неден да бек къууандырады. Анга аламат юлгю уа мени бюгюннгю ушакъ нёгерим Элбрус посёлканы администрациясыны башчысыны орунбасары, архитектура эм шахар къурулуш жаны бла управленияны директоруну къуллугъун толтургъан Атмырзаланы Маликни жашы Маратды. Аны бла биз Минги тауну этегинде орналгъан эллерибизни бюгюннгю жашауларыны юсюнден сёлешип, бу тийреде жууукъ заманда къаллай жангырыула боллукъларын сюзгенбиз.
-Марат, бюгюннгю ишингде тохташханлы юч жылдан атлагъанды, ол кезиуню ичинде сизни администрацияны бойсунууундагъы тийреде къаллай тюрлениуле болгъандыла?
- Алай бош угъай, ахшы тюрлениуле, дейим. Алагъа бек уллу себеплик этгенледен бири уа «Эл тийрелени комплексли айнытыу» деген федерал проектди. Аны чеклеринде элге жарагъан уллу объектлени къурулушлары бардырыла турадыла. Сиз да билгенден, жаз башында больницабызны хайырланыргъа бергенбиз. Аны къууанчлы халда ачыугъа РФ-ни Правительствосуну вице-премьери Александр Новак бла КъМР-ни Башчысы Казбек Коков да келген эдиле.
Объектни кесини юсюнден айтханда, ол элибизге бек магъаналыды. Нек дегенде жангы кабинетле, шёндюгюлю травмпункт бу тийрелеге бек керек эдиле: туристледен ачыгъаны болса, Тырныауузгъа элтирге тюшгенди. Энди болушлукъ мында тапдырылады.
Больницада шёндюгюлю излемлеге келишген флюорография, УЗИ, стоматология кабинетле да бардыла. Палатала да тюз ол халли. Аладан бири энчи ветеранлагъа бла энчи аскер операциягъа къатышып къайтханлагъа деп къуралыпды.
Андан сора элибизде физкультура-саулукъландырыу комплекс ишлене турады. Ол да башда айтылгъан программагъа кёре бардырылады. Бюгюнлюкде мекямны башы жабылгъанды, терезелери салыннгандыла, ток ызлары тартылгъандыла. Жылыу берлик котельнясы да хазырды. Саулай да 1200 квадрат метрни тутады. Жаш тёлюбюзню анда спортну битеу тюрлюлери бла кюрешир онгу боллукъду. Футболда, баскетболда, волейболда кеслерин сынар онглары къураллыкъдыла. Андан сора фитнес зал, ауур атлетикадан жарау этерча зал да боллукъдула. Битеу бу затла ёсюп келген тёлюбюз къарыулу, кючлю болуруна себеплик этерикдиле деп ышанабыз. Объект Жангы жылгъа берилликди хайырланыргъа.
- Администрацияны мекямыны аллында бардырылгъан къурулуш а неди?
- Ол жангы маданият юйюбюздю. Шёндюгю 120 жерлиди. Сёзсюз, ол бизге кёп жылланы тарлыкъ этип келеди. Бир тюрлю жыйылыу, концерт болса, адамлагъа сюелип турургъа тюшеди. Эндигинде 300 жер боллукъду.
Анда той-оюн къауумла, дауурбасчыла да бардыла. Аланы барысына да бир 50 сабий жюрюйдюле. Бирле спорт бла кюрешедиле, башхала маданиятыбызда жетишимле болдурадыла.
Курорт тийреде жашагъаныбыз себепли, кёп тюрлю кенгешле, тюбешиуле бардырыладыла. Энди аланы жангы мекямда ётдюрюр амалыбыз боллукъду. Бизге ол бек уллу себеплик этерикди.
Дагъыда Кир сууланы тазалау жаны бла федерал проект да бардырыла турады. Минги тауну этегиндеги эллерибизге аны хайыры уллуду. Аны къурулушуна 600 миллион сом бёлюнюпдю. Азау таладан башланнган ызны узунлугъу 22 километрди. Анга да 400 миллион къоратыллыкъды.
Бизде болгъан канализация ызны кючю азлыкъ этеди. Аны айтханым, жууукъ кезиуде резидентле бу тийреледе къонакъ юйлени къурулушларына 39 миллиард сом къоратыргъа дейдиле. Ала къошулсала уа, коллектор ол ауурлукъну тарталлыкъ тюйюлдю.
Дагъыда Тегенеклиде суу ызла эски болуп эдиле да, аланы 7 километрин жангыртханбыз. Кир-кипчик жыйылгъан жерлени тап халгъа келтиргенибизни да белгилерге сюеме. Кертисин айтханда, Нальчикде да жокъдула аллай тазалыкъ бла низамлыкъ. «Кавказ РФ» биригиу да болушлукъ этип, кир-кипчик атылгъан орунланы тёгереклерин жапханбыз. Адамла да бек ыразыдыла элни тийресинде аллай тазалыкъ болгъанына.
- Бу объектлени къурулушлары къачаннга бошаллыкъдыла?
- Айтханымча, программа бла маданият эм спорт объектлени къурулушлары 2 жылны ичинде бардырылгъанладыла. Хайырланыргъа ала декабрь айда берилликдиле. Дагъыда мында эл школубузгъа тынгылы ремонт этилгенди. 60 миллион сом багъасы ишле тамамланнгандыла, не тюрлю жаны бла да объект жангыртылгъанды. Терс-Къолда да жер бёлюнюп, жангы мектепни къурулушу башланнганды. Келир жыл ол эшиклерин 150 сабийге ачарыкъды.
- Элде жашагъанланы санына уа къошуламыды?
- Бюгюнлюкде беш элде да 5 мингден артыкъ адам жашайды. Арт жыллада хал игиди. Сабий садха балаланы аслам келтирип башлагъандыла. Халкъыбызгъа къошулуп баргъаны бизни къууандырады.
- Кёп эллерибизде жаш тёлюню тышына кетгени бла байламлы жарсыула бардыла. Сизде уа болум къалайды?
- Бизде ол жаны бла хал бир кесек башхаракъды. Туризм иги айныгъаны себепли, мында ишсиз къалгъанла жокъдула. Ишчи жерлеге къошула барады. Туугъан жерибизден узакъгъа кетер кереклиси жокъду. Бизге РФ-ни Правительствосуну вице-премьери Александр Новакны регионда туризмни айнытыугъа жораланнган видеокенгешлерине терк-терк къатышыргъа тюшеди. Алада айтылгъан битеу проектле жууукъ заманда жашауда бардырылсала, мында ишсиз биреу да къаллыкъ тюйюлдю. Республиканы экономикасына къошумчулукъ да уллу боллукъду.
- Элде жашагъан тамата тёлюге, ветеранлагъа эс бёлюу къалай къуралыпды?
- Сёзсюз, бу жумушха энчи магъана бериледи. Абаданларыбызны юбилейлерине тынгылы саугъа этиледи. Ахча бла да белгилейбиз. Район газетибизге, администрацияны телеграмм каналында да алгъышла басмалайбыз.
- Харкюнлюк ишинг къалай башланады эм не халда ётеди?
- Кюн сайын эки сагъат чакълы заманны машина бла бойсунууубузда болгъан тийреге айланып чыгъама. Нек дегенде энчи иеле кёп къурулушла бардырадыла. Ала жорукъладан чыкъмай ишлерге борчлудула. Аны себепли ол ишле къалай баргъанларын кёрюрге керекме. Белгиленнген чекледен чыкъгъан объектлени артда ойгъан да къыйын болады, тюрлениуле кийириу да ол халли.
- Мен юм этгенден, Басхан ауузуну табийгъат энчилигин эсге ала, кёп къатлы юйле ишленмезге керекдиле.
- Хау, тюзсюз. Былтыргъа дери бийик юйле ишлеуге бир тюрлю тыйгъыч жокъ эди. Алай, элни депутатларыны оноулары бла, Минги тауну тийресинде кёп къатлы къонакъ юйлени бла жашау журтланы къурулушларына тыйгъыч салыннганды. Ол оноу 2023 жылны январь айындан бери ишлейди. Битеу бу амалла табийгъатыбызны сакълар мурат бла этиледиле. Не десенг да, аллай юйледе жашаргъа кёп адам тохташса, ол тёгерекге заран салмай къоярыкъ тюйюлдю. Келе-кете тургъан туристле – ол башхады. Ала бирде кёп, бирде аз боладыла.
Бизни барыбызны да баш борчубуз – туугъан жерибизге, табийгъатыбызгъа заран тюшмезча этиудю да, анга аслам магъана беребиз.
- Сау бол.
