Хар жерни кесини ашы-сууу. Суу таулулада бек кючлю зат болгъанды. Алимле жаланда жыйырманчы ёмюрде билгендиле аны эси болгъанын. Алай таулу жомакъланы окъусанг, кёресе: ата-бабаларыбыз эртте билгендиле сууну кючюн, ансыз жашау да болмагъанын. Аны юсюнден биз химик, эколог эм психолог Азаматланы Малляш бла ушакъ этгенбиз.

-Сууну къатында Моцартны музыкасы салынса, аны кристаллары омакъ тизиледиле, рок музыкадан сора уа – къара къатыш дегенни алимледен эшитгенде, сейир этгенбиз. Ол оюмгъа кёп къыраллада тинтиуле да шагъатлыкъ этедиле. Сиз къалай къарайсыз суугъа?

- «Сууча биледи», дейдиле таулула бир затны иги билген адамны юсюнден. Саулукълу, жаны болгъан суу неда болмагъан суу деген сёз тутушла да бошдан айтылмагъандыла. Суу информацияны эсинде тутхан затды. Сагъышла, сёзле, музыка аны къыйматын тюрлендиргенлери битеу дунияда да белгилиди.

 Суу къуру биз ангылагъанча зат тюйюлдю. Ол структуралы элементледен къуралады, ала къаллай бир болгъанларына кёре, кесини къыйматын тюрлендиреди. Структуралы элементлени химия, электромагнит, механикалы затла, информация билдириуле окъуна да тюрлендирирге боллукъдула.

Сёз ючюн, магнит амалла бла дарман хансладан неда музыка чыгъармаладан чыкъгъан нюр таякъланы алимле жазып алаладыла. Суу кесини къыйматын, болумун тёгерекдеги къудуретни тюрленнгенине кёре тюрлендиреди. Адамны чархыны 70-80 проценти суу эсе, ол да сезеди тёгерекде бола тургъан тюрлениулени.

- Кертимиди, стол жабыуну тюрсюнюне кёре тюрленеди столда тургъан стакандагъы сууну къыйматы деген оюм?

- Хау, кёп къыраллада аллай тинтиуле да бардырылгъандыла. Къызыл стол жабыуда тургъан стакандагъы суу кёк стол жабыуда тургъан стакандагъындан эсе кесини къурамы бла башха боллукъду.

- Къайсы тюрсюнлю стол жабыуда тутса игиди суу орунну?

- Бизни хар бирибизни да «кеси» тюрсюнюбюз барды. «Татымда бла тюрсюнде» нёгер болмайды деген нарт сёз бошдан жаратылмагъанды. Бек тюзю: жарата эсегиз, ол сизни тюрсюнюгюздю.

- Тазалаучу фильтрле сууну къаллай бирге тюрлендиредиле?

- Фильтрле сууну заран келтирирге боллукъ химия затладан тазалайдыла. Алай эсе, аланы хайырланыргъа керекди. Артыкъда сабийле ючюн. Болсада таппа-таза суугъа итинирге уа керек тюйюлдю - иммунитет ишлерге керекди да! Сиз аны кирин олтуртма къойсагъыз неда къайнатсагъыз, ол жетеди деген оюмдама.

- Бир-бирле суу къайнатылса, бузулгъан этеди, дейдиле. Алай, къайнагъанда ол тазаланмаймыды да?

- Къайнатылса, микробланы бир кесеги ёледиле, болгъан тузланы жартысы къайнатылгъан орунну жанларына жабышадыла, алай бла сууну татыуу, структурасы да тюрленеди. Алай эсе да, ол бузулгъанды дерге жарамайды.

Тюзюн айтсакъ, аны къайнагъанын, тазаланнганын неда кири тюбюне олтурулгъанын жарата эсегиз, аны хайырланыгъыз. Стандартха келишгенин сюе эсегиз, быргъыла бла келгенни неда къуюдан алыннганны ичигиз. Бек игиси уа - сизни жеригизде болгъан кезлеулени, шауданланы суулары бла аш-азыкъ этигиз.

 Суу табийгъатны жер къатларындан ётген заманда тазаланады, минерал тузла бла байыкъландырылады эм къыйматлы болады, аны бла бирге топуракъда болгъан минералланы кючлери да аны ёзегидиле.

- Экология битеу къыраллада да осалды, сора сууну структурасы да тийишлисича тап болмаз?

- Адамны чархына артыкъ бек жарамагъан структурасы болур десек, тюздю. Жарсыугъа, ол алайды. Адам улу эндиге дери да ачыкъ болгъан амалла бла сууну кирлендирип келеди: кир суула, химия эм радиоактив затла, уулу микробиология къатышла эм аллай башха затла бла. Алай эсе да, катастрофа уа информация кирлениулюкден, башхача айтханда, сууну структурасыны кирлениуюнден жаратылыргъа боллукъду.

Жаланда иги затланы юслеринден сагъыш этип ичерге керекди аны. Аш-азыкъны жарашдыра - бишире, ашай туруп да, аман сёзле айтмазгъа, къаргъыш этмезге борчлубуз. Нек дегенде сууну эси да, кючю да барды. Сиз айтып, унутуп къойгъанлыкъгъа, ол унутмайды.

Сёзсюз, таулуланы саулукъларыны мурдору да таза сууларыбыздады. Аланы келлик тёлюлеге сакъларгъа керекди.

Байсыланы Марзият.