Бахъсэн щIыналъэм хиу­быдэ къуажэхэм фэеплъ пэ­кIухэр, зэIущIэхэр, зэ­хуэсхэр щрагъэкIуэкIащ Хэку зауэшхуэм ТекIуэныгъэр къызэрыщытхьрэ илъэс 79-рэ щрикъум ирихьэлIэу. Нэхъыжьхэм зэрахьа лIыгъэр ягу къагъэкIыжу, абыхэм я хъыбархэм щIэблэр щIагъэдэIуу къы­зэ­рагъэпэща Iуэхугъуэхэр псори зыхуэунэтIар зыщ - мамырыгъэм нэхърэ нэхъыфI зэрыщымыIэр цIы­хум зэхегъэщIы­кIы­нырщ, зым и щапхъэ дахэр адрейм и бзыпхъэу щIалэ­гъуа­лэр къэгъэтэ­джы­нырщ. Тхыдэ щIэжрэ лъэпкъ зэ­хэщIыкIрэ   зиIэ ныбжьыщIэр, шэч хэлъкъым, сыт хуэдэ  гъуэгу ­гъащIэм къы­щы­хихми, шэщIауэ, цIы­­хугъэ­рэ акъыл­кIэ ­пкIауэ щытынущ.

Иужьрей махуэхэм Бахъ­сэн щIыналъэм къыщызэ­рагъэпэщ зэIущIэхэм цIы­хушхуэ къокIуалIэ. Ар икIи гурыIуэгъуэщ - дунейм ­къыщекIуэкI къэхъукъащIэ­хэм цIыхур ирегъэгупсыс псэу­ныгъэм, мамырыгъэм, пэжыгъэм, щыпкъагъэм. Гъа­щIэм и уасэр къезы­мыгъэлъэхъшэх, уеблэмэ абы и лъапIэныгъэм ищхьэ­кIэ кIуэ зэрыщымыIэр жылагъуэм и гупсысэм быдэу хэпщэн хуейщ. Аращ зы­щIэзэуари ди япэ ита нэхъыжьхэр. Мы бгъэдыхьэ-кIэр нэрымылъагъу щIагъыбзэу хэухуэнащ Хэку зауэш­хуэм хэкIуэдахэм я фэеплъ скъархэм, къуажэ зэ­хуэсыпIэхэм, еджапIэхэм, IуэхущIапIэхэм щызэхаша зэхуэсхэм къыщыIу тхыдэ икIи жылагъуэ мыхьэнэ зиIэ къэпсэлъэныгъэхэм. Ап­хуэдэ гурыщIэкIэ гъэнщIат иджыблагъэ Спортымрэ узыншагъэр къэгъэщIэ­щIэ­жынымкIэ «Джэдыкъуэ»  Iуэ­хущIапIэм и гупэ къит фэеплъым деж щекIуэкIа да­уэдапщэхэм.
Хэку зауэшхуэр иухыным махуэ бжыгъэ фIэкIа имы­Iэжу Берлин дэт рейхстагыр къыщащтэм екIуэкIа зэхэуэ гуащIэм хэкIуэда, Дзэ Плъы­жьым и сержант нэхъыжь цIэр иIэу хахуэу бийм пэ­щIэта ГъукIэ Пщыкъан и ­адэ-анэм я къуэ закъуэт, зэшыпхъуитIым я дэлъху гъэ­фIэнт. Сыт хуэдизу бы­ным хамыгъэфIыкIми, лэ­жьыгъэм хуэмыщхьэхыу къэ­тэджа щIалэщ ГъукIэр. ­И пщэ къралъхьэ Iуэхухэр, екIуу зэфIихырт, и IэбэкIэр жьыми щIэми гунэс ящы­хъурт, цIыхугъэшхуэ хэлъти, абыкIэ хэти къыдихьэхырт. Дзэм къулыкъу щищIэну 1939 гъэм ираджа нэужь, абы къигъэзакъым. Зэуа­пIэм итащ, и хъыбарыфI къэIуу, адыгэ напэм япэ иригъэщ щыIэкъым, къыхужаIэу, къулыкъу къыдэ­зы­щIэхэм и дахэ яIуатэу. Гъу­кIэм и Iуэху къызэрекIуэкIа псори нахуэкъым, ауэ Къэ­бэрдей-Балъкъэрым и Фэ­еплъ Тхылъым зэритымкIэ, ар бийм и лъэужьым иту Берлин нэсащ, абдеж накъыгъэ мазэм щыхэкIуэдащ.
«Тыжьей щIалэ» - арат абы къызэреджэр и ныб­жьэгъухэр, апхуэдэущ ар зыцIыхуу щытахэми ягу ­къы­зэринэжари. ЗауэлIым  и лIыгъэр ягу къагъэкIыжу цIыхухэр абы и фэеплъым къокIуалIэ, унагъуэ зэдэ­зы­щIа ныбжьыщIэхэм удз ­гъэгъахэр къахьурэ къыбгъэдохьэ, ныбжьыщIэхэр ­къашэурэ Хэку зауэшхуэм и тхыдэ хъыбархэм щыщIагъэдэIу.
Гъэ къэси хуэдэу, мы гъэми фэеплъым деж къыщы­зэ­хуэсащ къуажэдэс нэхъы­жьыфIхэр, щIыпIэ-щIы­пIэ­кIэрэ екIуэкIа зауэхэмрэ ­зэ­пэщIэтыныгъэхэмрэ хэта ветеранхэр, щIыналъэм щIы­пIэ унафэр щызэрахьэ    и IуэхущIапIэхэм я уна­-фэщIхэр, хабзэхъумэ IэнатIэхэм я лэжьакIуэхэр, курыт щIэныгъэ щрагъэгъуэт еджа­пIэхэм я IэщIагъэлI-хэр, къуажэдэсхэр, щIалэ­гъуалэр. Тыжьей къуажэм и ефэнды Гуэщокъуэ СуIэдин зауэ зэмылIэужьыгъуэхэм хэкIуэдахэм я цIэкIэ  фэ­еплъым деж дыуэ щаригъэщIа нэужь, псори зы дакъикъэкIэ мамыру зэхэтащ, япэ ищахэм яхуэщыгъуэу. Абы иужькIэ Кадет еджапIэ-интернатым и гъэсэнхэм ТекIуэныгъэм и Бэракъым тращIыкIа ныпыр, Уры­сеймрэ Къэбэрдей-Балъ­къэ­­­рымрэ я ныпхэр кърахьащ, къэралми хэгъэгуми  я таущыр (гимныр) кърагъэуащ.
Зэхуэсыр гъэщIэгъуэну къы­­зэрагъэпэщащ. Ныб­жьы­щIэхэм Хэку зауэшхуэм теухуауэ яуса усэхэм къеджащ, нэхъыжьхэм я нэгу щIэкIа Iуэхугъуэхэр къаIуэтэжащ.
Я унэкъуэщ щIалэм и фэ­еплъыр къыдагъэлъэпIэну зэIущIэм къеблэгъахэм фIы­щIэ хуащIащ ГъукIэхэ я нэхъыжьхэм. «ЦIыхум и ­гъащIэм нэхърэ нэхъ лъа-пIэ щыIэкъым. Ар къып­хуэ-з­ыгъэфэща Тхьэр къы­зэрыпщыгугъыр дунейм ­мамыру утетынырщ, ула­жьэ­рэ уи пщIэнтIэпс къабзэкIэ къэблэжьар зэбгъэзахуэу упсэунырщ. И гуащIэ­дэкIкIэ мэпсэу къыпхужа­Iэным нэхърэ сыт нэхъыфI щыIэ-тIэ?! Хэку зауэшхуэм хэтахэр, ар зи нэгу щIэкIахэр мащIэ-мащIэурэ тхокIыж. Ауэ абыхэм а зауэм къари­дза уIэгъэр зэи гъуща-   къым, къэмыкIуэжа я щIалэхэм нэпс хущIагъэкIы-    ныр зэи зэпыуакъым. Ди лъэпкъым «напэ иIэт» псалъэр зыхуигъадэ щыIэкъыми, я цIэр фIыкIэ къы­зэ­рыIум, Хэкум и щыжакIуэт зэрыхужаIэм игъэIэсэрэ ­гушхуэныгъэ къыхилъхьэжу сыт хуэдиз адэ-анэ адрей ­дунейм кIуэжар - псоми я фIэщ хъурт а лъапIэныгъэм я быныр фIы хуигъазэу. Мамырыгъэм щхьэкIэ зи гъащIэр зыта щIалэхэр зэгупсысыр зыхэпсэукI махуэ­хэратэкъым, атIэ яужькIэ къэкIуэну щIэблэр зытеты-ну дунейр зыхуэдэнурат. Ахэр хуейт дуней мамыр, зыщIапIыкIари арат - дахагъэр, щIэныгъэр, мамы­рыгъэр щытепщэ псэукIэ я гуащIэдэкIкIэ яухуэнырт. ЩIалэхэм я хъуэпсапIэхэр нахуэ хъуащ. Абыхэм къа­зэуа гъащIэ дахэр фэри фхъумэну къыфпэщылъщ, абы фыхуэсакъыныр фи пщэ къыдохуэ. «Мывэ сы-ныр мэкIуэдыж, мыкIуэ­дыжыр уэрэдщ», - жиIащ пасэрейм. Апхуэдэу щыт пэтми, а мывэр щытыху, фы­къекIуэлIэнущ, фы­къекIуэлIэху къэси, фызэ­рыкIуэ лъагъуэр зыхухэф­чым фегупсысынущ, арых­хэуи, уи япэ ищам и                   фэ­еп­лъыр умыгъэкIуасэу къы­­­зэтебнэнущ. ЩIалэ­гъуалэм зыфхузогъазэ   хьэкъымрэ щыпкъагъэмрэ зи­щIысыр зыщывмыгъэ­гъупщэу дунейм фытетыну, фIым фриIэщакIуэу, ем фри­щакIуэу фыпсэуну!» - захуигъэзащ цIыхухэм зауэ хуэIухуэщIэхэм я ветеран, подполковник, лъэпкъым я нэхъыжьхэм ящыщ ГъукIэ Хьэсэнбий.
Зэхуэсым кърихьэлIахэм фэеплъ мывэм удз гъэгъахэр тралъхьащ, Iуэхугъуэр зыхуей хуэзэу къызэгъэпэ­щы­нымкIэ жэрдэм­щIа­кIуэхэм, «Джэдыкъуэ» IуэхущIапIэм и унафэщIхэм фIы­щIэ яхуищIа нэужь, ГъукIэ Хьэсэнбий пэкIур зэхуищIыжащ.
ШУРДЫМ Динэ.