ЗЭМАНЫР ПЫЗЫБЖЫКI МЫВЭ

ЦIыхум и гъащIэр иригъэтыншыну Iэмэпсымэ куэд къигъэщIащ. Псалъэм папщIэ, зэманыр зэрыпибжыкI Iэмалхэр. Пасэрейм япэ щIыкIэ гъэр зэманкIэ игуэшащ, зы зэманыр мазэ бжыгъэкIэ, мазэр махуэ бжыгъэкIэ, икIэм-икIэжым, махуэр сыхьэт бжыгъэкIэ игуэшыжри, зэманыр къызэрилъытэ Iэпщэ, блын сыхьэтхэр къигупсысыжащ.

Сыхьэтхэр къару зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ мэлажьэ: кварцкIэ, механикэкIэ, электрокъарукIэ, къинэмыщIхэмкIэ. Псом нэхърэ нэхъ гъэщIэгъуэну къалъытэри, къызэрыгуэкI мывэу кварц жыхуаIэм зэманыр зэрыпибжыкI щIыкIэрщ. ЩIэныгъэлIхэм къызэрахутамкIэ, цIыхум и гур къызэреуэм хуэдэу, кварцыр зэрызэIылъ кристаллхэм я кIуэцIыр къоуэ. А щытыкIэм фащIащ «кварцевый резонанс». ЩIэныгъэм тегъэщIауэ жыпIэмэ, электрокъарум къызэщIигъэушэ зэщIэхъееныгъэщ ар, гум хуэдэу къеуэу. Кварцыр къызэреуэр къэзыхутэ Iэмэпсымэр секундэр пызыбжыкI стрелкэм къепхауэ цIыхум къигупсыса сыхьэт лIэужьыгъуэр апхуэдизкIэ пэжщи, къытекIуэн щыIэкъым. КъищынэмыщIауэ, электромеханикэ мардэм тету яухуа апхуэдэ сыхьэтхэр зехьэгъуафэIщ, фIырыфIкIэ къутэркъым икIи къэувыIэркъым.

Кварц сыхьэтыр IэрыщI щыхъукIэ, дагъуэншэу щыткъым. Псалъэм папщIэ, апхуэдэ сыхьэтхэр тэмэму, пэжу лэжьэн папщIэ температурэ бжыгъэ гуэрым уебакъуэ хъунукъым. Ар сыхьэтым и щIыбагъым тетщ, зэрыхабзэщи. Физикхэм къызэрахутамкIэ, дыкъэзыхъуреихь дунейм и температурэм елъытащ кварцым и лэжьэкIэри. ЩIыуэпсым къыщекIуэкI зэманым кварц сыхьэтхэр мазэм зы секундкIэ къыкIэрохъу, ауэ дунейр хуабэIуэмэ е щIыIэIуэмэ сыхьэтыр къызэтоувыIэ.

ФЫРЭ Анфисэ.

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

24.04.2024 - 09:09

IУАЩХЬЭМАХУЭ КУЭДЫМ Я ПЛЪАПIЭЩ

Мэлыжьыхьым и 12-м щегъэжьауэ Азау хуейм машинэ ирагъэхьэжынукъым. Абдеж щащIа гъэувыпIэр иджы дыдэ къызэIуахащ, машинэ 800 ихуэу.

24.04.2024 - 09:09

АЛБЭРДЫКЪУЭ IЭМИН

Налшык къалэм иджыблагъэ щекIуэкIащ дзюдомкIэ 27-нэ щIыналъэ зэхьэзэхуэ.

24.04.2024 - 09:08

ГЪУЭГУФIХЭР НЭХЪЫБЭ МЭХЪУ

Налшык къалэм и уэрамибл, псори зэхэту километри 8 я кIыгъагъыу, мы махуэхэм зэрагъэпэщыж.

23.04.2024 - 10:01

КОМПЬЮТЕР ЩIЭПХЪАДЖАЩIЭХЭМ ЩАХЪУМЭ

21-нэ лIэщIыгъуэм зыужьыныгъэщIэхэр къытхуихьащ, абы къыдэкIуэуи, псом хуэмыдэу ныбжьыщIэхэр зыщыхъумапхъэ Iуэхугъуэхэри ди гъащIэм къыхихьащ.

23.04.2024 - 09:03

ЕКIУУ ЗЫКЪЫЩАГЪЭЛЪАГЪУЭ

Орёл къалэм иджыблагъэ щекIуэкIащ Урысейм каратэмкIэ пашэныгъэр къыщыхьыным хуэунэтIа зэхьэзэхуэ.