ЩIышылэм и 4-м илъэс 80 ирикъуащ Налшык нэмыцэ зэрыпхъуакIуэхэм къызэрыIэщIагъэкIыжрэ.
КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек республикэм и цIыхухэм ягу къигъэкIыжащ тхыдэм и напэкIуэцI щхьэхуэу лIыхъужьыгъэкIэ псыхьахэр. Iэтащхьэм и телеграмм-каналым щитхащ: «Налшык бийм Iэрамыгъэхьэным щIыналъэм и цIыхухэм зыхуагъэхьэзырын щIадзащ 1942 гъэм и шыщхьэуIум щегъэжьауэ. КъалэкIэм, Затишьем деж, бзылъхугъэхэм, сабийхэмрэ ныбжьыщIэхэмрэ, къалэм къыдэна цIыхухъухэм губгъуэм къина нартыхур ягъэсырт, жэщ-махуэ ямыIэу къатIырт танкхэр къызэрымыкIыфын щIытIхэр, дзотхэр яухуэрт.
Жэпуэгъуэм и кIэухым бийр Налшык къыбгъэдыхьащ. Жэпуэгъуэм и 26-м щегъэжьауэ 28 пщIондэ зэрыпхъуакIуэхэр къалэм гуащIэу къебгъэрыкIуащ, бомбардировщик 70, танк 270-рэ, сэлэт мин бжыгъэхэр яIэу. Зи къару фIыцIэр бжыгъэкIэ къыдэбэкI нэмыцэхэм къалэр яубыдащ.
Зэхэуэ гуащIэ дыдэхэр щекIуэкIащ къалэ парк ихьэпIэм, иджыпсту Лермонтовым и цIэр зезыхьэ уэрамымрэ ЩоджэнцIыкIум и уэрамымрэ я деж. Парк ихьэпIэм деж иджы щытщ щIыхьым и мафIэ мыужьыхыр.
1942 гъэм и дыгъэгъазэм ди зауэлIхэр бийм щыпэщIэуващ Налшык-Орджоникидзе гъуэгум. 1943 гъэм щIышылэм и 3-м дзэ плъыжьым фашистхэр щызэтрикъутащ Дохъушокъуэхэ я къуажэм деж, Налшык къалэ къэзыувыхьа зэрыпхъуакIуэхэри хагъэщIащ. Зэрызахъумэ ухуэныгъэхэмрэ лагъым губгъуэхэмрэ ягъэбыдэрт къалэм и бгъэдыхьэпIэ псори. Жэщым, артиллериерэ танкхэмрэ ящIыгъуу, ди зауэлIхэр къалэм дыхьащ. КъадэIэпыкъуащ къалэдэсхэри. Нэмыцэхэр ерыщт, псоуэ къэна школхэр, сымаджэщхэр, IуэхущIапIэхэр къагъауэрт.
ЩIышылэм и 4-м Налшык хуит къащIыжащ. Абы хэтащ 2-нэ гвардиер, 295-нэ дивизиер, дэIэпыкъуэгъу хъуащ партизанхэм я Къэбэрдей-Балъкъэр гупым и 351-нэ дивизиер. Къалэр хуит къыщащIыжым зэхэуэ гуащIэ щекIуэкIам деж, нэхъапэм Бахъсэн гъуэгум щыщIидзэу щыта, иджыпсту Мэлбахъуэ Тимборэ и цIэр зезыхьэ уэрамым, фэеплъу щагъэуващ Т-34 танкыр.
Налшык хуит къащIыжа нэужь, щIышылэм и 11-м республикэм и щIыналъэ псори бийм къыIэщIагъэкIыжащ.
ЛIыгъэ зезыхьа налшыкдэсхэм я фэеплъыр псэущ. 1985 гъэм ТекIуэныгъэ Иныр къызэрытхьрэ илъэс 40 щрикъум ирихьэлIэу, Налшык къалэ къратащ Хэку зауэшхуэм и япэ нагъыщэр зиIэ орденыр. 2010 гъэм, гъатхэпэм и 25-м Урысейм и Президентым и унафэкIэ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм «Дзэ щIыхьым и къалэ» къыфIащащ.
