1763-1864 жыллада Кавказ урушда жоюлгъанланы эсгериуню кюнюне аталгъан бушуулу ишле 20  майда солуу паркда «Древо жизни» эсгертмени аллында халкъ жырладан башланнгандыла. Республиканы эллеринден чыгъармачылыкъ коллективле, жырчыла да  урушну кезиуюнде туугъан сарнауланы айтхандыла. Ингирде уа къазауат баргъан хар жыл чакълы бир  жау чыракъ жандырылгъанды. 
21  майда эсгериу жумушла чаришден бла маршдан башланнгандыла. Биринчиден, миллет кийимледе атлыла, ала уа быйыл эки жюзге жууукъ эдиле, Нальчикни ара орамлары бла озгъандыла. Ал тизгинлеринде  сабийле адыгланы миллет байрагъын, тайпаланы атлары жазылгъан къангачыкъланы элтгендиле. Жаш адамла, абаданла да Ленин атлы проспект бла Правительствону юйюню къатына, ызы бла уа  «Древо жизни» эсгертмеге келгендиле.  
Ол кезиуге уа алайда халкъ аслам жыйылгъанды. Алайда КъМР-ни Башчысыны къуллугъун толтургъан Казбек Коков,  Парламентни спикерини орунбасары Жанатайланы Салим, КъМР-ни Башчысыны Администрациясыны таматасы Мухамед Кодзоков, министрле, депутатла,  жамауат эм дин организацияланы келечилери да бар эдиле.  
Алгъа Кавказ урушха аталгъан музыкалы композиция кёргюзтюлгенди.  Сагъат онекиде, хар замандача, адыгла жашагъан битеу къыраллада да ол урушда ёлгенлени хурметине бир минут шумсуз туруу болгъанды. Республиканы культура министри Мухадин Кумахов 21 май битеу адыглагъа да жарсыулу кюн болгъанын чертгенди эмда быйыл Кавказ уруш бошалгъанлы 155 жыл толгъанын эсгертгенди.  «Биз ата-бабаларыбызны батырлыкъларына, жигитликлерине баш урабыз. Дуния башында быллай къазауат бир заманда да болмасын деп тилек этебиз»,-дегенди ол.   
Битеудуния черкес ассоциацияны башчысы Хаути Сохроков а адам улуну тарыхында кёп бушуулу, жарсыулу ишле болгъанларын, ала жамауатны жашауунда терен ыз къойгъанларын белгилегенди. «Жылла озадыла, болсада Кавказ урушну къыйынлыгъы халкъны эсинден кетмейди, аны сылтауларын сюзерге, аны хатасын ангыларгъа чакъырады»,-дегенди ол.
Докладчы эсгериу жумушла черкес диаспора болгъан битеу элледе бла шахарлада бардырылгъанларын, алагъа адыгла бла бирге жашагъан халкъланы келечилери да къатышханларын белгилегенди. «Ол къазауатны юсюнден шартланы, аны сылтауларын эмда миллетге келтирген хатаны кёп жылланы букъдуруп тургъандыла. Кертини жаланда къыралда бардырылгъан демократия тюрлениуледен сора билирге онгубуз болгъанды. 
Деменгили империяла бир бирлери бла эришгендиле, ол а аз санлы халкълагъа уллу бушуу келтиргенди. 101 жыл баргъан къазауатны кезиуюнде хар он адамдан тогъузусу ёлтюрюлгенди неда ата-бабаларыны жеринден къысталгъанды, ол санда сабийле, тиширыула, абаданла. Черкес элле жер башындан жокъ этилгендиле»,-дегенди докладчы.  
Ол миллетни тарыхы шёндю бола тургъан ишлени, ол санда Сирияда, Ливияда, Иракда къазауатланы юслеринден сагъыш этдиргенлерин  да айтханды. «Халкъ, аны оноучулары да, урушну, бир бирни къарыуун тохтатыр ючюн къолдан келгенни этерге борчлудула. Ма олду Кавказ урушну баш дерси»,-дегенди Хаути Сохроков эмда миллетни бушууун эсде тута, бирликге, сабырлыкъгъа, келишиулюкге чакъыргъанды. 
 Битеу сынаулагъа, къыйынлыкълагъа да къарамай, адыгла миллет энчиликлерин, тилин, культурасын сакълагъанларын, Россейде бюгюнлюкде жашагъан къыраллада политика-жамауат   жашаугъа тири къатышып, жетишимли болгъанларын, диаспорадан белгили жазыучула, алимле, олимпиалы чемпионла чыкъгъанларын да ёхтемленип айтханды. Ол ана тилни сакълаугъа энчи эс бургъанды эмда аны айнытыу жаны бла илму-тинтиу ишле бардырыргъа кереклисин белгилегенди.  
Ахыр жыллада уа тыш къыралладан ата-бабаларыны жерлерине юч мингнге жууукъ адам къайтханды. Ала бюгюн Къабарты-Малкъарны айнытыугъа къолдан келгенни этедиле. Энчи эс диаспорала бла байламлыкъланы кючлеуге бериледи. Ол мурат бла тыш къыраллы жерлешлени сабийлери Къабарты-Малкъаргъа солургъа келедиле, республиканы вузларында окъугъанла да бардыла. «Алай къайда жашасала да, ата-бабаларыны  жерлерин, миллетни тарыхын билирге керекдиле. Барыбыз да бир болуп, Россейни къыраллыгъын кючлеуге, миллетлени араларында мамырлыкъны, келишиулюкню сакъларгъа борчлубуз»,-дегенди докладчы.
Жаш тёлюге айланып, Хаути Хазритович тарыхны тюрлендирир кюч, онг да болмагъанын, халкъны тарыхыны бушуулу бетлерин билип, аланы тёлюден-тёлюге сакъларгъа кереклисин, ол къайтарылмаз  ючюн а къазауатдан тюз дерсле алыргъа тийишли болгъанын чертгенди. «Хар ким да кесини оюмун ачыкъларгъа боллукъду, алай бир адам да миллетлени арасында къаугъа башларгъа эркин тюйюлдю. Россейни бла адыгланы арасында ёмюрлени теренинден келген шуёх байламлыкъланы сакъларгъа борчлубуз. Аны ючюн а ёсюп келген тёлюню адыг адетлеге, патриотизмни ниетлеринде юйретирге керекди»,-дегенди ол.

Митингде КъМР-ни Жамауат палатасыны башчысыны орунбасары - «Заман» газетни баш редактору Атталаны Жамал да сёлешгенди. Ол тамсилчи Эзоп ариулукъ, игилик бла  этилген жумуш зорлукъдан эсе хайырлы болгъанын айтханы бла башлагъанды сёзюн. Патчах Россейни башчылары, къыралда   оюмлу адамланы сёзлерине да тынгыламай, кавказ халкъланы сауутну кючю бла бойсундурургъа  кюрешгенлери битеу Шимал Кавказны миллетлерине, ол санда орус халкъны кесине да, бушуу келтиргенин чертгенди. 
Бютюнда уллу палах адыг миллетлеге жетгенди. «Ол кезиуню жырларына тынгыласанг, бушууну кеслерини кёзлери бла кёргенлени эсгериулерин окъусанг, жюрегинг бек къыйналады. Биз эркинлик ючюн къазауатда къырылгъанлагъа хурмет этерге, бир тюрлю терсликлери болмай жоюлгъанлагъа баш урургъа жыйылгъанбыз.  
Алай келир заманны юсюнден сагъыш этгенле  патчах къыралны бла орус миллетни тенг этерге жарамагъанын ангылайдыла.  Башында да айтханма, орус халкъны белгили адамлары кавказлыла жанлы болгъандыла»,-дегенди ол.
Атталаны Жамал Россей бла ёмюрлени теренинден келген шуёх байламлыкъланы, ата-бабаларыбыз этген сайлауну тюзлюгюню юслеринден да айтханды. Ол бир халкъ бла да кючню, сауутну тили бла сёлеширге жарамагъанын да чертгенди. «Айныуну жолуна чыгъар ючюн, граждан обществону институтларын кючлерге, битеу сфералада да законлукъну жалчытыргъа, экономиканы, культураны ёсдюрюрге тийишлиди. 
Бюгюн а былайгъа республикада битеу жашагъан хазна къалмай миллетлени келечилери да жыйылгъанларын ёхтемленип айтыргъа сюеме. Ол а этносланы араларында шуёх байламлыкъла кючлю болгъанларына, биз бир юйюрде жашагъаныбызгъа,  къууанчларыбыз, бушууларыбыз да бир болгъанларына шагъатлыкъ этеди»,-дегенди ол.
Жыйылгъанланы аллында КъМР-ни Муниципал къуралыуларыны ассоциациясыны толтуруучу директору Николай Маслов да сёлешгенди. Ол  ёмюр бла жарым озгъандан сора да Кавказ урушну жаралары сау болмагъанларын   белгилегенди.   «Адыг миллетге эркинлик, жалынчакъсызлыкъ, туугъан журтха сюймеклик неден да багъалы болгъандыла. Алай тарыхны   сюзе, орус-адыг байламлыкъланы, Россейни къауумунда болгъан ахшы тюрлениулени да унутургъа жарамайды. Къабартылыла, таулула, оруслула этген тарых магъаналы сайлауну хайырындан биз бир юйюрде, бир бирге хурмет  эте, бирге жашайбыз»,-дегенди ол эмда миллетни тарыхын, аны эркинлиги ючюн жоюлгъанланы эсде тута, алгъа, келир заманнга ышаннгылы къараргъа кереклисин айтханды. «Биз айныгъан, къолайлы республикада мамырлыкъда, келишиулюкде жашасакъ, ма ол боллукъду ата-бабаларыбызгъа этген бек уллу хурмет»,-деп къошханды.
Митингде уа Черек районну «Адыгэ хасэсини» келечиси Мухамадин Жилоков да сёлешгенди. Муфтий Хазратали  Дзасежевни башчылыгъында муслийман идараны келечилери да келген эдиле бушуулу жыйылыугъа. Ала  ол къазауатда жоюлгъанла ючюн дууа тутдургъандыла. Ызы бла эсгертмеге гюлле салыннгандыла.