АРИУЛУКЪГЪА, ЧЕМЕРЛИКГЕ ДА ТЮШЮНДЮРЕ

Кёнделенде 3-чю номерли  мектеп жолдан бир жанлыракъда, ариу назы тереклени ортасында орналыпды. Арбазда уа спорт керекле, гитче сабийлеге къыллаучала,  оюнла къурарча башха затла да бардыла. Биринчи къарагъанынглай, бу окъуу юй сабийле жай кезиуде тургъан лагерьге ушайды. Тёгерек-баш  тизгинлиди. Къызчыкъла, бир бирлерин къууа, чабып айланадыла, жашчыкъла  спорт керекледе кеслерин сынай, ух-тух этедиле. Кюн жарыкъды, жылыды. Школда болгъан сабий саддагъыла да юйретиучюлери бла эшикдедиле. Нечик зауукълу заманларыды, деген оюм келеди акъылыма.

 Мектепге   киргенибизлей, аллыбызгъа малкъар тилден бла адабиятдан устаз Тюбейланы Земфира чыгъып, бизни  жыйылыула бардырылыучу залларына ашырады. Анда уа кичи классланы окъуучулары район конкурсха хазырлана тура эдиле. Арада къой гинжи, тёгерек стол, шинтикле, гоппан бла айран, мюйюзде боза, уллу сай табакъда бишген этле, башха ашарыкъла да кёп. От жагъа да бар. «Келигиз, жууукъ болугъуз. Бизда бусагъатда къонакъ алыу адетни юсюнден хапар айта тура эдик»,-дейди  Жабелланы  Зухура. 

Сора бизни тёрге  олтуртуп, ишин андан ары бардырды. «Мен  юйретиу иш бла кюрешеме мектепде. Башланнган класслада окъугъан къызчыкъланы бла жашчыкъланы  адеп-къылыкъгъа, сый-намысха, адет-тёрелерибизге,миллет тепсеулеге юйретеме. Кружогума юч къауум сабий жюрюйдю. Ала  элли чакълы бир боладыла. Барысы да бек  ыразы болуп келедиле»,-дейди Зухура Магомедовна. 

Ол мында уруннганлы отуз жылгъа жууукъ  болады. Аллай бир заманны ичинде кёп  жашчыкъны бла къызчыкъны тепсерге, ариу адетлерибизге, тёрелерибизге да юйретгенди. Кружогуну аты да айтып турады аны магъанасын - «Тау адет». Юйретиучю айтханыча, кёнделенчи сабийле Элбрус районда, Нальчикде да бардырылгъан тюрлю-тюрлю республикалы конкурслагъа къатышып, биринчи жерлеге тийишли болмай къалмайдыла. Анга  Зухура Магомедовнаны башчылыгъы бла къуралгъан школ-музейде салынып тургъан кёп грамотала да шагъатлыкъ этедиле. Бек башы уа - сабийле эллеринде болгъан къууанчлагъа къатышып, ата-аналарын, эллилерин да ыразы этедиле.  

- Орусбийланы  Исмайыл къонакъ алыугъа уста киши эди. Ма бизни он сабийибиз Тырныауузгъа барып, анда район конкурсда халкъыбызны ол белгили адамын  да кёргюзтгендиле. Аны ючюн деп «акъ къойну» да кеси къолубуз бла ишлегенбиз, «ол къонакълагъа къурманлыкъгъа союллукъду». Андан сора да, аталыкъ, къарындашлыкъ, келин келтириу, аны  юйге кийириу, киеуню кёрюу, жууукъла бла танышдырыу дегенча, дагъыда башха адетлерибизни да тюз да  жашаудача  къурашдырып кёргюзтебиз. Сабийле гитчеле болгъанлыкъгъа, кёп билирге сюйгенлери кёрюнюп турады,-дейди юйретиучю.

Ол айтханыча, школчула  «Мени Къабарты-Малкъарым» деген республикалы конкурсха да жыл сайын къатышадыла. Жаз башында сабан ишле, кюз артында  тирлик жыйыу бла байламлы адетлени да билгендиле. «Конкурсха хазырланыргъа керекбиз десем, къызчыкъланы бла жашчыкъланы кёзчюклери жылтырап башлайдыла»,-дейди Зухура Магомедовна. 
Школ-музейде жюзден артыкъ экспонат барды. Аладан бек багъалысы уа онсегизинчи ёмюрден къалгъан Николай  жаулукъду. Дагъыда бардыла ёхтемленирча затла. Аланы  жыйышдырыргъа эллиле да бек  болушхандыла. 

«Сау болсун мектепни  директору Чочайланы  Шамшюдинни  жашы Сарбий бир отоу бёлгенди. Сабийле не заманда да къауум-къауум болуп, кирип,  таулу от жагъаны, тюрлю-тюрлю жаулукъланы, жамычыны, урушда, урунууда да жигитлерибизни суратларын кёредиле. Ол а алагъа кёп затны билирге, эсде тутаргъа да болушады»,-деп ёхтемленип хапарлайды юйретиучю.

Экспонатла кеслери да энчи-энчи салыннгандыла - магъаналарына кёре. Хар бири ёсюп келген тёлюге таулуланы жашау турмушларындан, табийгъат, кюнню халы бла байламлы адетлеринден, ырысларындан, акъылманларындан да хапар билдиредиле.

Холаланы Марзият.

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

18.04.2024 - 15:02

ЧЫНТТЫ ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬЛЕ БОЛУРЧА

Кёп болмай «Иш кёллю Россей» жамауат организацияны Къабарты-Малкъарда бёлюмю бардырып Нальчикде IThub колледжни мурдорунда оналтынчы жаш тёлю бизнес-школа ишин башлагъанды.  Проектни баш магъанасы

18.04.2024 - 12:25

МИНГИ ТАУДА – КОСМОС ЛАБОРАТОРИЯ

Къабарты-Малкъарны Курортла эм туризм министерствосу  республикабызны сейирлик жерлери бла шагъырей этгенлей турады.

18.04.2024 - 10:01

ЧАРИШЛЕ БИЙИК ДАРАЖАДА ЁТЕРЧА

Къабарты-Малкъарны Курортла эм туризм министерствосундан эсгертгенлерича, биринчи майдан республикада чаришле башланадыла, ала оналты кюнню бардырыллыкъдыла.

18.04.2024 - 09:03

АЛАНЫ ЗАМАННЫ ЖЕЛЛЕРИ БЮГАЛМАГЪАНДЫЛА

Малкъар халкъны туугъан жеринден зор бла кёчюргенли быйыл 80 жыл болгъанды.

17.04.2024 - 16:09

АРА МЕЖГИТ – АРИУ ЖЕРЛЕРИБИЗДЕН БИРИ

Къабарты-Малкъарны Курортла эм туризм министерствосу республиканы эм ариу жерлерини тарыхлары бла шагъырейлендиргенлей турады. Бу жол аны телеграмында Нальчикде Ара межгитни юсюнден айтылады.