Таучулукъ миллетибизни къанындады

Таулула таугъа чыгъаргъа бек ёч болгъандыла. Ол аланы жашауларында да кёрюнеди. Таулу деген атны жюрютген малкъар халкъ жашауун, ашауун да, билимин, кюрешин да таула бла байламлы этип болгъанды. Таугъа чыгъыу неда таугъа ёрлеу, тауну жашаууна, табийгъатны ёхтемлигине кёре болады.

Таулу эр кишиле тау тёппесинде къой кютюп, кече дорбунлада къала, азыкълары тауусулса да, тюкюрюк къуругъунчу элге тигелеп, азыкъ алып, къайтып болгъандыла. Ол кишиле тауну ариулугъуна бла кюнню жылылыгъына тенг къууана, сюймеклик жырны жырлап болгъандыла. «Жерине кёре - жиляны» - деп бошдан айтмагъандыла. Неда дагъыда «Тюзню сайла да, тауну ал», «Тау ташы - халал ашы», «Таулу – тауда, акъылы уа – бауда» дегендиле.

Аны бла байламлы бизде жигитлик ишни юч тюрлюсю барды.

1.Таугъа чыгъышыу (восхождение).

2.Таугъа ёрлеу (восхождение вертикально вверх в гору).

3.Къаягъа киришиу (скалолазание).

Таугъа чыгъышыу – ол ким терк чыгъып къайтыр деп эришиудю. Ол эришиуге не эки адам неда бир ненча адамдан къуралгъан эки къауум болуп чыгъадыла. Сёз ючюн, адамла чыгъарыкъ тау белгилиди, барлыкъ жоллары да белгилиди, алай бир жол бирси жолдан узакъды. Узакъ жол чыгъаргъа тынчды, жууугъ а чыгъаргъа къыйынды.  Ма эки къауум да атландыла. Энди башына чыгъып, ала жол алышындырып къайтыргъа керекдиле.  Биринчи къауум узакъ жолну, тынч жолну кетип, жууукъ, къыйын жолну къайтыргъа керекди, экинчи жыйын а жууукъ, къыйын жолну кетип, узакъ, тынч жол бла келирге борчлуду.  Ол эки жыйындан къайсы терк эм алгъа келсе да, аперимлик ол алып болгъанды.

Таугъа ёрлеу – чыгъышыудан башхады. Таугъа ёрлеуге экеу неда эки къауум адам къатышады. Ала, эки къауум болуп, бири бирини къатларында барадыла эм бир къауумну адамына болушмайды. Ала бир бирге эрише, солургъа да заман тапмай ёрлейдиле. Алай ёрлеп, тауну башына къайсы жыйын алгъа чыгъып къайтса да, аперимликни ол алып болгъанды.

Алай, чыгъып къайтхан заманда, жыйынны артда къалгъан адамы да эсге алынып болады.

Ёрлеп къайтхандан сора, эл ичине кирип, бир кесек жолну чабып келедиле. Тюкюрюучю ташха къолу бла ким алгъа тийсе да, хорлагъаннга ол саналады, сора кесине да быллай ёч салып болгъандыла: ныгъышда талкъы бла чабырлыкъ баса боладыла. Ол ийленип бошалгъынчы, къайсы келсе да, хазыр чабырлыкъдан тамата анга гёнчарыкъ этип  берирге болады.

Киришиу а ёрлеуден, чыгъышыудан да башхады. Къая ыраннга кирип чыкъгъаннга, неда бийик болмагъан бир къаягъа къыйын жерле бла минип къайтханнга – киришиу дейдиле. Бу эришиуде терклик, кечлик жокъду – ким къоркъмай минип, жыгъылмай тюшсе да, ол махтаулуду. Киришиуде ёрге да, кёнделен да, сёдегей да барылады. Таугъа жиплени болушлугъу бла ёрлерге да болады. Таулу жашла кийикле кирген жерлеге кирип къайтханны бек жигитлик ишге санагъандыла.

Таучулукъ бюгюнлюкде да миллетибизни ышанларындан бириди деп таукел айтыргъа боллукъбуз. Бу сёзлени кертиликлерине шагъат а бизни альпинистлерибиздиле. Ёлмезланы Абдул-Халим, Хаджиланы Азнор эм Аккайланы Азнауур алагъа юлгюдюле. Ала дунияны бек бийик тау тёппеси Эверестге да чыкъгъандыла. Аланы ол жетишимлерине кёре, бизни халкъыбыз, кесини санына кёре, бу таугъа чыкъгъан келечилери бла дунияда биринчи жердеди.

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

03.10.2022 - 09:35

ЧЫГЪАРМАЧЫЛЫКЪНЫ ОТУН ЫШЫРА

Прохладный  шахарда «Махонька эм аны шуёхлары» деген жандауурлукъ фонд ишин бардырады. Ол фахмулу сабийлеге болушлукъ этерге деп къуралгъанды. Аны таматасы Чолакова Сусанады.

03.10.2022 - 09:35

КЪУТХАРЫУЧУЛАГЪА ЖАНГЫ GPS-ТРЕКЕРЛЕ

Гара-Баши станцияда эм бийик сотовый связь вышка къатында МТС компанияны келечилери МЧС-ни Элбрус бийик-тау излеу-къутхарыу отрядына элли GPS-трекер саугъалагъандыла.

03.10.2022 - 09:35

СЁЛЕШИУНЮ ТЕМАСЫ - КЪЫШ СУУУКЪЛАГЪА ХАЗЫРЛАНЫУ

КъМР-ни Къурулуш эмда жашау журт-коммунал мюлк министерствосунда бардырылгъан кенгешде республикада кёп фатарлы юйлени эмда инфраструктураны кюз эмда къыш кезиуледе жылыу бла жалчытыуну юсюнден сёл

02.10.2022 - 10:30

НАРТ ЭПОСНУ БАЙРАМЫ

Россейни халкъларыны маданият хазналарыны  жылыны чегинде Къалмукъ Республикада «Джангарны туудукъларыны жеринде дунияны нарт таурухлары» деген  халкъла аралы фестиваль къуралгъанды.

01.10.2022 - 10:30

БАНКЛА БЛА КЕЛИШИМЛЕ ТАУУСУЛГЪАНДЫЛА

Юйюрле аналыкъ капиталны турмуш болумланы игилендириуге тынч эм чурумсуз хайырланылырча, Пенсия фонд 108 банк бла, ол санда Сбербанк, ВТБ, Газпромбанк да бардыла, информация байламлыкъ жюрютюуню юс