Театрымрэ театреплъымрэ

Иужьрей зэманым куэд ятх хъуащ сабийм дежкIэ гъуазджэм мыхьэнэуэ иIэм теухуауэ. ЖаIэ ­къудей мыхъуу, куэд ялэжь а къалэн гугъур зи пщэ къыдэхуэхэм. Абыхэм ящыщщ театрыр. Ауэ театр­ гъуазджэр сабийм зыхищIэн папщIэ, ар къыгурыIуэу гъэсэн хуейщ.

Псори зыщIэу къалъху щы­Iэкъым. Апхуэдэу щы­щыт­кIэ, щысабий ды­дэм щегъэжьауэ хэпщэн хуейщ гъуазджэр сабийм и ­гъа­щIэм, абы етын хуейщ художественнэ щIэны­гъэ, и гущIэр хуэм-хуэ­му­рэ дахагъэм къыхуэушын хуэдэу. Ауэ, дауэ? Сыт хуэдэ щIы­кIэкIэ? IэмалкIэ? Мис ар, дауи, гугъущ. Гугъуми, «Iуэху мыуб­лэ блэ хэсщ» жыхуаIэращ. Ирехъу но­бэрей ди псалъэмакъыр абы и пэублэ. Дэ дыхущIэкъунщ дытепсэ­лъы­хьыну искусствэм и зы Iыхьэ ин икIи гугъу - теат­рым, абы сабийр гъэсэ­нымкIэ мы­хьэнэуэ иIэм.
Гуащэ театрым сабийхэми нэхъ къэжэпхъахэми хуа­гъэуващ спектакль зыбжанэ. Театрищми я репертуарым сабийхэм папщIэ спектакль щыхэмыт къэ­хъуркъым. Мыхьэ­нэш­хуэ иIэщ «Сабийхэмрэ теат­рымрэ» жаIэу, илъэс къэс абы я тхьэмахуэ зэры­хухахым. Махуэшхуэ пэ­лъытэу, ахэр зэIущIэ гъэ­щIэ­гъуэну йокIуэкI, а лэ­жьыгъэмкIи театрхэм къапщытэж сабийм хуалэжьар. Ауэ сабийхэм хуэлэжьэныр а тхьэмахуэ къудеймкIэ иухыр­къым. Спектакль гъэ­у­выныр лэжьыгъэ ны­къуэщ,­ ар зыхуэгъэза еп­лъынухэм я деж нэмысмэ. Сабийхэм папщIэ бгъэув спектаклым къиIэт Iуэху­гъуэр хуэгъэзауэ щытын хуейщ­ абы и ныбжьым. Армыхъумэ, я фIэщ ухъунукъым, къоплъынукъым, къо­­дэIуэнукъым. ЕтIуанэу, сабийр къэгъэпцIэгъуафIэ ди гугъэщ дэ. Ар пэжкъым. ПцIыр абы и фIэщ хъуркъым икIи зыбгъэдигъэ­хьэркъым. Сабийм занщIэу гу лъетэ утыкум ит актёрым тIэкIу зыщIригъэхыу, щхьэ­хынэ псэлъэкIэ щищIым и деж. ДжэгуакIуэм игу хэ­мыхьащэу щилъагъукIэ, зип­лъыхьын, зигъэкIэ­рэ­хъуэн,­ нэхъыкIэжыращи, хущ­хьэн щIедзэ. Сабийм пцIы зэрыхэмызагъэм и щы­хьэту, мыри сигу къэкIыжащ. Унэм сыкъыщы­щIэ­кIым, «уздэкIуэм сыздэшэ», - жиIэу зыкъыс­кIэ­ры­зыщIа цIыкIум жызоIэ: «Си дзэр Iуезгъэчыну сокIуэ, уздэсшэ хъунукъым». «КхъыIэ, псори Iуумыгъэч», - къыспидзыжащ зи ныбжьыр илъэситхум ит сабийм. Дауи, абы къипх ­хъунущ мыпхуэдэу: «СощIэ сы­къызэрыбгъапцIэр, ауэ псори зэуэ Iуебгъэчмэ, сыт щхьэ­у­сыгъуэу пщIыжын?»
Сабийхэр щыджэгукIэ уа­кIэлъыплъмэ, куэдым гу лъыботэ. Ахэр зэпымыууэ мэджэгу, театру зыкъагъэлъагъуэ, ролхэр зэхуагуэшауэ, зыхуеину хьэп­шып­хэр къагъуэтауэ, къалъыса образхэм хуэфащэу я макъхэр яхъуэжу, я зе­кIуэкIэхэр нэгъуэщIу ящIу, щыгъын зэмылIэужьы­гъуэхэр ящыгъыу. Мис а джэ­гун щыщIадзахэм и деж зэхагъэкIыфу хуожьэ абы фIымрэ Iеймрэ. Iей-­        мэ, зы­зэкIэщIишу, макъ гъумыжь­кIэ псалъэу, нэщхъхэр ищIу. ФIымэ, Iэдэбу, кIий-гуо хэмыту псалъэу. Ар сыткIэ мытеатррэ? Дауи, а щыджэгухэм и деж абыхэм къагъэсэбэп теат­рым щалъэгъуахэр.
Хэт тхьэкIумэ­кIыхьу, хэт бажэу, адрейр мыщэу, еп­лIа­нэр псори зыгъэхъужыф дохутыру. Абы­хэм зыпащIыж ялъэгъуа пер­сонаж­хэм, ягу къагъэ­кIыж я зэхущы­тыкIэр. Хэт бзаджэми, хэт захуэми, хэт ­къуаншэми зыпащIыж щхьэ­кIэ, езыхэр артисту къо­нэж, я еплъыкIэ гуэрхэр халъхьэж. Си гугъэмкIэ, мис мыбдежщ театрым и гъэсэныгъэ нэхъыщхьэм и щIэдзапIэр, и мыхьэнэр здэщыIэр. ИкIи а зэманым ирихьэлIэу щIэ­дзапхъэщ ахэр театрым пыщIэн щIэ­дзэныр, абы я гущIэм къы­щыуша эстетическэ зыхэ­щIэр гъуэгу тэ­мэм­кIэ унэ­тIыныр. Сабийм и­лъэгъуа спектаклым имыгъэпIейтеяуэ щытмэ, хъуа­къым а лэжьыгъэр, ауэ зыпащIыжу, езыхэм къехъу­лIэм еп­лъыну яужь щихьэ­кIэ, ­къапкърыхьащ а зэп­лъар. Сабийхэм деж унэ­мыс, дэ балигъхэри спек­таклыфIыр е фильмыр дигу нэса нэужь, нэхъыфIу, нэхъ жану дылажьэу дохъу. Аращ гъуазджэм и къалэн ­нэхъыщхьэри: зыгуэрым укъы­хуигъэушыну, укъы­ху­зэ­щIиIэтэну, ухуигъэпэбгъэну. Сабийр гъуазджэм къыхуэбгъэушмэ, абы и гъа­щIэр гъунапкъэншэ, и зыхэщIэр нэхъ куу мэхъу. Сыту жыпIэмэ, сыт хуэдэ гъуазджэ нэгъэсари дерсщ икIи махуэшхуэщ. Сабийр а дахагъэм хуэдэгумэ, хуэ­къулейсызмэ, зэшыгъуэщ абы и гъащIэр, и сабии­гъуэр. ЩIэблэм дахэр зыхе­зыгъащIэр, театрыр абы и гъащIэм хэзышэр адэ-анэрщ, сабий садым щыIэ гъэ­сакIуэхэрщ, иужькIэ егъэ­джакIуэхэрщ. ЦIы­кIу­хэм къазэрыгурыIуэнкIэ, егъэщIэн ­хуейщ гъуазджэм и лIэу­жьы­гъуэ псори, псом хуэ­мы­дэу театрыр. Нэхъапэм те­левизорхэр, радиохэр щы­нэхъ­ мащIэм, цIыху­хэр зэ­рыхьырт театрым. Адэ-анэхэм хуэсакъыу я нэIэ тра­гъэтыпхъэщ сабийхэр зэплъыпхъэхэм. Те­левизо­рым къит псоми цIыкIухэр щIеплъын щыIэкъым, абы хухахахэрщ ­ялъагъун хуейр. Арыншэмэ, Iейри фIыри яху­зэхэ­мыгъэкIыу ахэр къэ­нэнкIэ шынагъуэщ. Адэ-анэхэр я бын цIыкIухэр я гъу­сэу театрым кIуэуэ, гъуазджэм теухуа хъыбархэр жраIэу, зэрызэщхьэщыкI лIэу­жьы­гъуэхэр хуаIуатэу, театрым и фIагъыр къыгурагъаIуэу щытмэ, хуэм-хуэмурэ художественнэ щIэныгъэ иратыфынущ я бынхэм. Адэ-анэм жызыIэн къахэкIынщ: «Дэ а псор дэнэ щытщIэн? Ди зэманым абы хуэфэщэн гулъытэ хуащIыфу щытакъым».
Иджы сабий репертуа­рым теухуауэ. Нэхъыбэм къа­щохъу цIыкIухэр зэп­лъыпхъэр таурыхъхэм къыт­ращIыкIа спектаклхэр арауэ. Таурыхъ къудейкIэ зэ­фIэкIынукъым сабийм хуэгъэза репертуарыр. Я ныбжьым елъытауэ ахэр егъэплъын хуейщ жанр зэ­мылIэужьыгъуэхэм. Еджа­кIуэ гуп театрым къэзыша егъэджакIуэм спектакль нэужьым лэжьыгъэ мащIэ къыхукъуэкIыркъым. Зэп­лъа спектаклым зэгъусэу тегъэпсэлъыхьыжын, тегъэтхыхьыжыным сэбэпынагъышхуэ къишэнущ. Я гупсысэ къаIуатэр лъэныкъуэкIэ екIуэкIыу щыуэмэ, егъэджакIуэм гъуэгу захуэ тригъэувэжыпхъэщ. Ауэ спектакль нэужьым егъэ­кIуэкIын хуей лэжьыгъэм нэхърэ нэхъ мащIэкъым абы ипэкIэ егъэкIуэкIын ­хуейри. Ди жагъуэ зэрыхъущи, школми унагъуэми ар щыхуагъэхьэзырыркъым залым зэрыщIэсын хуейм, спектаклыр щIидзэху зэманыр зэригъэкIуэну щIы­кIэм. Апхуэдэу щытми, Iупхъуэр къызэIуахыу сабийм я тIысыпIэр зрагъэгъуэ­тыху, гъэсэныгъэ лэжьыгъэ мащIэ абы яку дэлъкъым. Хэт и билетыр Iэпыхуащи, и тIысыпIэр игъуэтыжыр­къым, хэт и цIыхугъэ гуэр къилъэгъуауэ абы йогуо, хэти къыIэрыхьа тIысыпIэр егъэкIыргъ. Сабийхэр гъэсабырын, а зэплъынум хуэгъэхьэзырын, цIыкIухэр усэ кърагъаджэу, уэрэд жрагъэIэу, театрым и лэжьакIуэ а махуэм спектаклым хэ­мытхэр сабийхэм епсалъ­эу гъэкIуэн хуейщ а зэманыр. Станиславскэм «театрыр щыгъын фIэдзапIэм къы­щы­щIедзэ», жиIамэ, сабий театрым нэхъ жыжьэу къы­щы­щIедзэ. Ар театр бжэ­Iупэрщ. Бжэм деж уащыIущIэу, уащыгуфIыкIыу, махуэшхуэ пэлъытэу къызэгъэпэщын хуейщ.
Школым щеджэ сабийр самодеятельностым хэшэн зэрыхуейм теухуауэ. Клас­с­щIыб лэжьыгъэ къызэзыгъэпэщ егъэджакIуэр Iэмал имыIэу хущIэкъунущ сабийхэм гупжьей зэмы­лIэужьыгъуэхэр къахузэригъэпэщыным. Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, егъэджакIуэхэм къагуроIуэ апхуэдэхэм хэт еджакIуэхэм я зэхэщIыкIым зэрызиужьыр, гулъытэ яIэу, набдзэгубдзаплъэу къы­зэрыхъур. Бзэмрэ литературэмкIэ егъэджакIуэхэмкIэ хуабжьу щхьэ­­пэщ ап­хуэдэ гупжьейхэр. Иджы­рей сабийр хуабжьу Iущщ. Абы куэд зэхех, куэдым щы­гъуа­зэщ, щы­гъуа­зэ­Iуэщ. гуп­жьейхэр гъэ­щIэгъуэну къызэбгъэ­пэщ­рэ сабийр абы дебгъэхьэхыфмэ, зэи мы­кIуэ­дыжын жылэ щы­хэпсащ абы и гущIэм. Апхуэдэ гуп­жьейхэм къыщонахуэ сабийм талант гъэпщкIуа иIэмэ. Iэмал имыIэу щыткъым самодеятельностым хэта псори артист мыхъуну. Псалъэм папщIэ, инженер е дохутыр хъуауэ ар дахэу усэ ­къеджэмэ, уэрэд жи­Iэмэ, и гъащIэр нэхъ ­къулей, щыз хъуакъэ?! Ауэ псом нэхърэ нэхъыщ­хьэ­жыр - сабийм зэраныну, хьэу­леину хущIэ­мыхьэу сэ­бэпынагъ зы­пылъ IуэхукIэ и зэманыр гъэн­щIынырщ.
Иджы театрым япэу кIуэ нэхъ цIыкIуIуэхэм папщIэ чэнджэщхэр. Театрым укIуэ­ну мурад пщIамэ, зу­мыгъэгувэ. ЩIидзэным сы­хьэт ныкъуэ и пэ иту нэс. Уи тIысыпIэр зыIэрыбгъэхьамэ, пэплъэ адэкIэ къэхъунум. Театрым и фойер уэрам­къым, абы къыщыбжыхь, ущыкIий хъунукъым. Спектаклыр щекIуэкIкIэ артист джэгухэм уапэмып­сэлъэж, узэплъ спектаклыр къызэрыпщыхъумкIэ къыб­бгъурысым удэмыгуашэ, зыхуэгъэшэч антрактыр къэсыху. 
 

ТХЬЭЗЭПЛЪЫЖ Ислъам.
Поделиться: