Срогушхуэ си гъэсэнхэм я ехъулIэныгъэхэм

КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Къашыргъэ Мадинэ лъэпкъ щэнхабзэр хъумэным, абы щIалэ­гъуа­лэр дегъэхьэхыным илъэс 30 ­хъуауэ йолэжь. Бзылъхугъэр 1989 гъэ лъандэрэ Налшык къалэм дэт Щэнхабзэмрэ гъуазджэмкIэ кол­леджым щрегъа­джэ, ап­хуэ­дэуи Къэбэрдей-­Б­алъкъэр къэрал филармонием и солисткэщ икIи концертмейс­терщ. 
Къашыргъэм къыдигъэкIащ хэ-х­эс адыгэхэм яхъума макъамэхэм нотэхэр ящIыгъуу зэрыт «Адыгэ пшыналъэхэр» тхылъыр, «Кавказ лъэпкъхэм я пшынэ еуэкIэм хуэ­зыгъасэ дерсхэр» зы­­фIища и лэжьыгъэр. Лъэпкъ творчествэм зэрызригъэужьым папщIэ, Къашыргъэм мы гъэм Чайковскэм и цIэр зезыхьэ пэ­шым (Москва) къыщ­ратащ Урысей Федерацэм и Правительст­вэм игъэува «Душа народа» ­саугъэтыр. И IэщIагъэм, и ехъу­лIэ­ныгъэхэм бзылъхугъэр къыт­хутепсэлъыхьащи, къы­джи­Iам ди гуапэу фыщыдогъэгъуазэ. 
 
- Пшынэм  сыщыдихьэхар си анэш­хуэ­м нысашэ сыздишэу, а макъамэ Iэмэпсымэр япэу щыслъэ­гъуам къыщыщIедзэ жысIэ­мэ, сы­щыуэну къыщIэкIынукъым. Илъэ­-сибл си ныбжьу арагъэнт абы щы­гъуэм, - жеIэ Къашыргъэм. - Апхуэдэ гуфIэ­гъуэ Iуэхугъуэм ­деж хъыджэбз ­цIы­кIур, зэрыхабзэу, нэхъ зытхьэ­къур ны­сащIэр зэрыгъэщIэрэщIамрэ абы и бостейм и дахагъэмрэщ. ­Арщ­хьэ­кIэ, пщIантIэм  дызэры­ды­хьэу, гу зы­лъыстар, уеблэмэ си нэр зыте­дияр пшынауэрат, абы IэщIэлъ пшынэ плъыжьыбзэрат. Iэмэп­сы­мэм апхуэдэ макъамэ дахэ къы­зэриIукIыр си дежкIэ мыгу­рыIуэ­гъуэми, шэч къызытезмыхьэжыр абы сызэрызыIэпи­шарат. Нэхъ хьэ­лэмэтрати, пшы­нэр къысIэрыхьэ ­закъуэмэ, сэри абы сеуэфыну сы­къигъэгугъэрт. Сабийм псори и фIэщ хъууэ зэрыщытрагъэнт ап­хуэдэ гуп­сы­сэхэр си щхьэм къыщIихьэр. ХьэгъуэлIыгъуэ нэужьым си адэ­ къуэшым «къэзан» пшынэ цIыкIу къысхуищэхуащ икIи музыкэ ­школым сратыну мурад ящIащ. Апхуэдэу лъэпкъ пшынэ еуэкIэм щыхуагъасэу 1973 гъэм япэу къы­зэIуаха классым, цIыхуиплI фIэкIа дымыхъуу, еджэн щыщIэддзащ. 
Лъэпкъ пшынэм щIэблэр хуэгъэ­сэным икъукIэ къаруушхуэ ­три­­гъэкIуэдащ си япэ егъэджакIуэ Мэмэт Мухьэмэд. Еджэн щы­щIэ­з­дзагъащIэм сафIэцIыкIуу, ныбжь­кIи мыдрейхэм сакъы­кIэ­рыхуу ап­хуэ­дэт, ауэ пшынэ еуэкIэ зэзгъэ­щIэ­ным ерыщу сызэры­хущIэкъур ­ялъа­­гъурти, псоми ягъэ­щIагъуэрт. Налшык къалэм дэт ­Му­зыкэ училищэм 1980 гъэм сыщIэтIысхьащ. Клас­сикэмрэ лъэпкъ макъамэ­хэмрэ щхьэ­хуэ-щхьэхуэу абдеж щыдагъэджащ Мэмэтымрэ Лукьянов Анатолийрэ. 
ЕджапIэр къыщыдухым, къэрал экзаменхэр къытIызыхахэм яхэтащ Астрахань къэрал консерваторэм къикIа къэпщытакIуэхэри. Гупым и унафэщI Махуэ Вячеслав абы ­щыгъуэм еджапIэ нэхъыщ­хьэм щIэ­тIыс­хьэнухэр къыхихырти, сэри си насып къихьри, абыхэм сахэхуащ. Абы щхьэкIэ Вячеслав фIыщIэ ­ин хузощI, си зэфIэкIыр и фIэщ хъууэ, си щIэ­ныгъэм хэзгъэхъуэну Iэмал къы­зэрызитам папщIэ. ЕджапIэ нэхъыщхьэр къыщызухым ирихьэ-лIэу, абырэ сэрэ зэгъусэу де­лэжьащ икIи къыдэдгъэкIащ «Школа игры на национальной гармонике» тхы­лъыр. 
Астрахань сыщыщеджа зэма­ным Тулэ щIыналъэм щекIуэкIа  урысейпсо  зэпеуэм текIуэныгъэ къы­щытхь­ри, УФ-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм зэфIэкI зиIэ ныбжьыщIэхэм папщIэ къызэригъэпэщ фестивалым дыхэтыну дагъэкIуат. Пермь къалэм ма­хуипщIкIэ ще­кIуэ­кIа а зэхыхьэхэр щIэщыгъуэ тщы­хъуат, нэ­хъыщ­хьэрати, ди лъэпкъ фащэр сщыгъыу, пшынэр си Iэпэ­гъуу абы сызэрыхэтам си щхьэр ­лъагэу сигъэлъагъужат.
А зэманым еджапIэ къэзыух-       хэр дэтхэнэри щылэжьэнур гъэбелджылауэ щытыххэти, консерваторэ нэужьым сэ Налшык дэт Музыкэ училищэм сыкъагъэкIуэжащ. Къи­щы­нэмыщIауэ, «Бжьамий» ансамблым (къызэрызэрагъэпэщ-                            рэ илъэс ныкъуэ хуэдэ ­хъуагъэнт) сыщылэжьэнуи срагъэблэгъащ. Ап­хуэдэу егъэджакIуэ IэнатIэмрэ гупым сыхэту утыку зы­къы­щыз­гъэ­лъэгъуэ­нымрэ зэгъусэу къыщIэздзащ. Иужь­­кIэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэ­рал филармониеми сыуващ. 
- «Бжьамий» ансамблым еп­хауэ сыт хуэдэ гукъэкIыжхэр уиIэ, Мадинэ?
- Пшыхь гукъинэж куэд ди ­щIы­налъэми хамэ къэралхэми ­щыттащ. Гупыр дэнэ мыкIуэми, фIыуэ къалъагъурт. Псалъэм ­пап­щIэ, дыщыIащ Франджым и къа­липлIым, Германием, Поль­шэм, Тыркум. Дэтхэнэми мазэ бжы­гъэкIэ концертхэр щытту, цIыхушхуэ зэ­хуэтшэсу. 
Франджы  аузхэр, хьэмэрэ Собор Парижской богоматери фэ­еплъыр тхылъ деджэу е сурэт ­деплъу ди               нэгу къызэрыщIэ­дгъэхьэр куэдкIэ къыщхьэщокI уи нэкIэ  плъагъум. Ар щIыжысIэрщи, ди лъэпкъ щэнхабзэр а щIыпIэхэм щыпсэухэм едгъэлъэгъуа къудей мыхъуу, дэри гухэ­хъуэгъуэ дгъуэтащ а зэманым ансамблым и фIыгъэкIэ. Шэч хэ­мылъу, хамэ къэралхэм гъэщIэ­гъуэн куэд щытлъэгъуащ, дэри абыхэм щыпсэухэм гукъинэж нэхъ дазэрыщыхъуным сыт щыгъуи ды­хущIэкъуащ.
- Санкт-Петербург филар­мо­нием и симфоние оркестрым и ­гъусэу зы утыку узэритам теу­хуауэ сыт къыджепIэнт?
- Нэхъ гукъинэж ину сиIэхэм ящыщщ Санкт-Петербург фи­лар­монием и симфоние оркестрым и гъусэу пшынэ сызэреуар. Ар ди дирижёр цIэрыIуэ Темыр­къан Юрий и махуэшхуэр щагъэлъапIэ пшыхьти, абы и къуэш Борис къызжиIат оркестр цIэ­рыIуэм и гъусэу зы макъамэ згъэ­зэщIэну Iэмал сызэриIэр. Дгъэ­зэ­щIар Темыркъан Борис и IэдакъэщIэкI «Ислъэмейрщ» . Пэ­жыр жыпIэмэ, ар насыпышхуэу къы­зэуэ­лIауэ къызолъытэ. А ­кон­цертым сыхэта нэужь, сэ ­къыз­гурыIуащ зэ­пы­мыууэ уи къэу­хьым хэбгъэ­хъуэн зэрыхуейр. 
- Къэбэрдей-Балъкъэрым и композиторхэм я лэжьыгъэ куэд япэу утыку къизыхьахэми уа­щыщщ, Мадинэ.
- ЗанщIэу си гум къокIыж ХьэIупэ ДжэбрэIил и «Псыхэгъэ» симфониер оркестрым и гъусэу ­Кисловодск зэрыщыдгъэзэщIар. ­ИкъукIэ пшыхь дахэ хъуат. ХьэIупэ ДжэбрэIил и ­мызакъуэу, Темыркъан Борис, Молэ Владимир сыми фIыщIэ ин яхузощI, консер­ваторэр къэзухыу сыкъыщыкIуэжагъащIэм я Iэдакъэ­щIэкIхэр сэ япэу  утыку  кърызагъэхьэну дзыхь къысхуащIу зэ­ры­щы­там щхьэкIэ.
- «ШыкIэпшынэ» ансамблым иджыпсту уриунафэщIщ. Гупым и ехъулIэныгъэхэм дыщыбгъэгъуэзамэ арат, Мадинэ.
- Ансамблыр къызэзыгъэпэщар Хъэритон Валерийщ. Сэ абы 2006 гъэ лъандэрэ сриунафэщIщ. Къэбгъэлъагъуэмэ, ехъулIэныгъи гу­гъуехьи куэду диIэщ. Гупым ­хэтхэр ди колледжым и студентхэращ. ­Нэхъ гугъур сыт жыпIэмэ, еджапIэр къаухыху къудейщ ансамблым хэтхэр къызэрекIуалIэр. Абы къыхэкIыу зы зэфIэкI гуэрым дынэсауэ зэбгрощэщыжри, щIэ­рыщIэу дгъэсэ-ным и ужь дохьэж. 2016 гъэм Къашыргъэ Билал и ­махуэр игъэлъапIэу Налшык къалэм дэт Музыкэ теат­рым къы­щызэрагъэпэща пшы­хьым щIа­лэгъуалэм гукъинэжу зыкъыщагъэлъэгъуат. Иужьрейуэ Москва Чайковскэм и цIэр зезыхьэ пэшым зыкъыщыдгъэлъэгъуэну ды­­щы­кIуам ныбжьыщIэ 12 сшащ. Ахэр щIэх-щIэхыурэ зэпеуэхэм, фестивалхэм хэтщ, шэч хэ­мы­лъу,  ехъулIэныгъэхэри яIэщ.  
- Колледжым лъэпкъ пшынэ еуэкIэм хуеджэну къы­щIэ­тIыс­хьэхэр куэд хъурэ? А IэщIагъэм зэрызиужьыжым дауэ уеплърэ?
- ЦIыхухэр дехьэх пшынэ ма­къамэм. Иужьрей зэманым ар хэмыту зы хьэгъуэлIыгъуэ екIуэ­кIыр­къыми, абы уегъэгушхуэ. Лъэпкъ IэщIагъэм зэрызиужьы­жым ар и нэщэнэу къыщIэкIынщ. 
Кавказ лъэпкъхэм я макъамэ яIэжщ. Мис ахэр зэхамыгъэ­зэры- хьу утыку кърахьэн папщIэ, сыхуейт ди щIалэгъуалэм я щIэ­ныгъэм ­хагъэхъуэну. Абы мы­хьэнэшхуэ иIэщ къыткIэлъыкIуэну щIэблэм ди лъэпкъ къафэхэмрэ макъамэ­хэм-рэ убзыхуауэ ­яхуэтхъумэн и лъэ­ныкъуэкIэ. Мы еджапIэм деж пшынэм, аккор­деоным, гитарэм ­зы­щыхуагъэ­сэну щIэблэм Iэмал яIэщ. Сыхуейт пшынэм хуэдэу, шыкIэпшынэми Iэпэпшынэми ди щIалэгъуалэр дахьэхыжыну. Ахэр ди лъэпкъ IэщIагъэщ, тхъумэн ­хуейщ.
- Уи гъэсэнхэм ящыщу республикэм нэхъ цIэрыIуэ щы­хъуахэм я гугъу уэзгъэщIынут.
- ЕджакIуэр классым япэу къы­щыщIыхьам къыщыщIэдзауэ абы         и зэфIэкIыр здынэсынур ­зы­­хищIэн ­хуейщ егъэджакIуэм. Апхуэдэ Iуэху бгъэдыхьэкIэм нэхъ наIуэ къищIу къысщохъу сабийм и зэфIэкIыр зэ­рыбунэтIыну Iэмалхэр. Iэпэр пшы­нэм зэрыхуэщIам къыдэкIуэу, пшынауэм игъэIу ­макъамэмкIэ цIыхур къызэрыдигъэхьэхыфми куэд ­елъы­тащ. А псор япэу зыдэслъэ­гъуахэм ящыщщ Лосэн Тимур. «Бжьамий» гупыр Зеикъуэ драгъэблэгъауэ а щIалэ цIыкIур пшы- нэ еуэу щыс­лъэгъуам, ар а IэщIагъэм зэ­ры­хуэIэижьым занщIэу гу лъыстат. ИужькIэ апхуэдэ Iэзагъэ дэслъэгъуащ  Дудар Аслъэни. Ари иджыпсту  утыку  къихьэ ди пшы­науэ нэхъ цIэрыIуэхэм ящыщщ. Апхуэдэуи си гъэсэн нэхъыфI дыдэхэм ящыщщ мы зэманым «Шагъдий» ансамблым и уна­фэщI Унэжокъуэ (Бэджий) Заремэ. 
Илъэс етIуанэ хъуауэ Ростов къэрал консерваторэм щоджэ иджыри си зы студент - Тенджыз Къантемыр. Иуан БетIал, Лы­джыдэ Алий, Жыгун Эдуард, Къумыкъу Марианнэ, ДзыхьмыщI Данэ, Нэ­гъуей Аскер, ЩIанкIэ Темирлан, ТIы­мыжь Анзор - куэдым я цIэ къыф­хуисIуэфынущ ди лъэпкъ щэнхабзэм хэлъхьэныгъэ хуэзыщIыну узыщыгугъ хъунухэм ящыщу. Срогушхуэ икIи сыт щыгъуи сыщогуфIыкI абыхэм я ехъулIэныгъэ щы­зэхэсхкIэ. 
 
 
БАГЪЭТЫР Луизэщ.
Поделиться: